Okładka książki - Godot i jego cień

Godot i jego cień

Wydawnictwo: Znak
Data wydania: 2009-11-10
Kategoria: Literatura piękna
ISBN: 978-83-240-1094-3
Liczba stron: 409
Tytuł oryginału:
Język oryginału:
Tłumaczenie:
Ilustracje:
Dodał/a recenzje: ankhxxl

Ocena: 6 (2 głosów)

„Ukazał za pomocą nowych form literackich niedolę i cierpienie człowieka naszych czasów. To poetyckie dzieło wznosi się nad jałową i spustoszoną ziemią jak prośba o miłosierdzie dla udręczonej ludzkości, a minorowa tonacja, w jakiej jest napisane, przynosi zrozpaczonym – paradoksalnie – pociechę, a uciśnionych wyzwala” – takie słowa usłyszało gremium osób obecnych na uroczystym rozdaniu nagród Nobla w sztokholmskiej Królewskiej Akademii w 1969 roku. Dotyczyły one twórczości jednego z największych przedstawicieli literatury współczesnej Samuela Becketta. Na wypowiedź tą powołuje się i staje się ona niejako myślą przewodnią Antoniego Libery i jego książki p.t. „Godot i jego cień”. Ta opatrzona znakomitymi fotografiami i świetnie wydana książka przynosi także nowe spojrzenie na gatunek, jakim jest biografia.

Dzieło to moglibyśmy nazwać roboczo „przygodą z Beckettem” bądź też „wariacjami na temat twórcy „Murphy’ego”, cały czas bowiem towarzyszy tu perspektywa intymistyczna, która sprawia, że choć postać noblisty usytuowana jest nieraz na drugim, trzecim planie, to dzięki sztuce wyszukanego manewru pisarskiego (wyrafinowanego kamuflażu) jest on w książce stale obecny. Właściwie czyta się ją bardziej jako powieść niż naukowe memorium ku czci Becketta, dlatego, że w narrację wplecione są losy samego Libery na tle rzeczywistości społeczno-politycznej lat 70. i 80. Wszystko razem tworzy koherentną całość, urastając do rangi swoistej przypowieści o wieku dwudziestym, jego nieszczęsnych, doświadczających wyrazistej eskalacji zła, „bywalcach”.

Jak wielowarstwowa i złożona jest zaprezentowana przez autora „Madame” opowieść potwierdza każdy z rozdziałów. Poczynając od pierwszego z nich dowiadujemy się o motywach, którymi kierował się Libera, wybierając twórcę „Końcówki” na bohatera swej książki. Przyjąwszy go za swego duchowego nauczyciela, utwory zaś, za te, w których odbija się wiele z sensów (bezsensów?) otaczających go realiów, krok po kroku obnaża kuluary obcowania z utworami Becketta, pierwsze fascynacje lekturowe, podróże owocujące zakupem dzieł w oryginalnej wersji językowej, a także efekt tychże pasji – nawiązanie kontaktu listownego z dramaturgiem, ukoronowane spotkaniem z nim tête-à-tête. Poznajemy zarówno istotne informacje z życia pisarza, jak i anegdoty, a także swoiste „pogłosy” – niosące w sobie znamiona legend, które zrodziły się wokół jego eremickiego stylu życia. Wszystko to zwieńczone niezwykle plastycznym i barwnym korowodem werbalnym, który mogliśmy zaobserwować wcześniej w „Madame” daje znakomitą pożywkę intelektualną i ludyczną zarazem.

W sugestywnym tytule kryje się cała magia omawianego tu dzieła. Hasło wywoławcze, jakim jest tu „cień”, odnosi się nie tylko (jak można się przekonać, sięgając do książki) do fotografii z okładki pierwszego wydania amerykańskiego „Waiting for Godot”, którą notabene wydawca umieścił również na obwolucie zapisków o autorze „Kroków”, ale i samego jej charakteru. Liberę podążającego za swoim mistrzem, możemy nazwać cieniem, nie tylko człowiekiem, w którego duszy odbija się echo słów Becketta, ale i kimś, kto próbuje, zaledwie dotyka i tym dotknięciem rozumie ten element człowieczeństwa wyeksplikowany w twórczości Wielkiego Niedoścignionego…

Anna Kołodziejska

przesuń

Musisz być zalogowany, aby komentować. Zaloguj się lub załóż konto, jeżeli jeszcze go nie posiadasz.

Avatar użytkownika - ankhxxl
ankhxxl
Przeczytane:,

„Ukazał za pomocą nowych form literackich niedolę i cierpienie człowieka naszych czasów. To poetyckie dzieło wznosi się nad jałową i spustoszoną ziemią jak prośba o miłosierdzie dla udręczonej ludzkości, a minorowa tonacja, w jakiej jest napisane, przynosi zrozpaczonym – paradoksalnie – pociechę, a uciśnionych wyzwala” – takie słowa usłyszało gremium osób obecnych na uroczystym rozdaniu nagród Nobla w sztokholmskiej Królewskiej Akademii w 1969 roku. Dotyczyły one twórczości jednego z największych przedstawicieli literatury współczesnej Samuela Becketta. Na wypowiedź tą powołuje się i staje się ona niejako myślą przewodnią Antoniego Libery i jego książki p.t. „Godot i jego cień”. Ta opatrzona znakomitymi fotografiami i świetnie wydana książka przynosi także nowe spojrzenie na gatunek, jakim jest biografia.


Dzieło to moglibyśmy nazwać roboczo „przygodą z Beckettem” bądź też „wariacjami na temat twórcy „Murphy’ego”, cały czas bowiem towarzyszy tu perspektywa intymistyczna, która sprawia, że choć postać noblisty usytuowana jest nieraz na drugim, trzecim planie, to dzięki sztuce wyszukanego manewru pisarskiego (wyrafinowanego kamuflażu) jest on w książce stale obecny. Właściwie czyta się ją bardziej jako powieść niż naukowe memorium ku czci Becketta, dlatego, że w narrację wplecione są losy samego Libery na tle rzeczywistości społeczno-politycznej lat 70. i 80. Wszystko razem tworzy koherentną całość, urastając do rangi swoistej przypowieści o wieku dwudziestym, jego nieszczęsnych, doświadczających wyrazistej eskalacji zła, „bywalcach”.


Jak wielowarstwowa i złożona jest zaprezentowana przez autora „Madame” opowieść potwierdza każdy z rozdziałów. Poczynając od pierwszego z nich dowiadujemy się o motywach, którymi kierował się Libera, wybierając twórcę „Końcówki” na bohatera swej książki. Przyjąwszy go za swego duchowego nauczyciela, utwory zaś, za te, w których odbija się wiele z sensów (bezsensów?) otaczających go realiów, krok po kroku obnaża kuluary obcowania z utworami Becketta, pierwsze fascynacje lekturowe, podróże owocujące zakupem dzieł w oryginalnej wersji językowej, a także efekt tychże pasji – nawiązanie kontaktu listownego z dramaturgiem, ukoronowane spotkaniem z nim tête-à-tête. Poznajemy zarówno istotne informacje z życia pisarza, jak i anegdoty, a także swoiste „pogłosy” – niosące w sobie znamiona legend, które zrodziły się wokół jego eremickiego stylu życia. Wszystko to zwieńczone niezwykle plastycznym i barwnym korowodem werbalnym, który mogliśmy zaobserwować wcześniej w „Madame” daje znakomitą pożywkę intelektualną i ludyczną zarazem.


W sugestywnym tytule kryje się cała magia omawianego tu dzieła. Hasło wywoławcze, jakim jest tu „cień”, odnosi się nie tylko (jak można się przekonać, sięgając do książki) do fotografii z okładki pierwszego wydania amerykańskiego „Waiting for Godot”, którą notabene wydawca umieścił również na obwolucie zapisków o autorze „Kroków”, ale i samego jej charakteru. Liberę podążającego za swoim mistrzem, możemy nazwać cieniem, nie tylko człowiekiem, w którego duszy odbija się echo słów Becketta, ale i kimś, kto próbuje, zaledwie dotyka i tym dotknięciem rozumie ten element człowieczeństwa wyeksplikowany w twórczości Wielkiego Niedoścignionego…

Anna Kołodziejska

Link do recenzji
Avatar użytkownika -

Przeczytane:,

    SŁOWA I CIENIE   

                                                                  Koniec jest już w początku, a jednak brnie się dale

Samuel Beckett, Końcówka

 

            Czym jest pisanie? Czym jest praca tłumacza? Czy fascynacja literaturą wielkiego pisarza może się stać „centralnym doświadczeniem życiowym”, po którym nie jest się już tym, kim było się wcześniej? Dlaczego Uczeń, miast próbować przerosnąć Mistrza, postanawia pozostać w jago cieniu, poświęcając swą inwencję i talent w imię mało zaszczytnej, choć bez wątpienia znaczącej, służby dziełu swego mentora? Wokół tych, coraz rzadziej już dziś stawianych, pytań krąży w swej książce Godot i jego cień Antoni Libera.

 

            Po artystycznym i komercyjnym sukcesie, jakim była powieść Madame, Libera napisał rzecz, która, choć może nie jest hermetyczna, wprawia czytelnika w pewną konsternację. Trudno ją bowiem jednoznacznie sklasyfikować. Nie jest to więc ani książka autobiograficzna, choć autor przytacza tu cały szereg faktów ze swego życia, ani specjalistyczna, choć zawiera wplecione w narrację erudycyjne interpretacje i analizy sztandarowych dzieł Samuela Becketta, nie mówiąc o matematycznych wręcz rozbiorach Bez i That time. Można więc odnieść wrażenie, iż nie do końca wiadomo, jak ją „czytać” – jako opowieść o Becketcie i jego tajemniczym dziele, którego zgłębianie stało się (na zasadzie niemal metafizycznej konieczności) powołaniem autora, czy też zaproszenie do podróży śladami Antoniego Libery i jego intelektualnych olśnień? Aż się prosi, by zapytać – kto i czyim jest tu cieniem?

 

            Pytania te jednak tylko z pozoru implikują wykluczające się odpowiedzi. Dzieło Becketta nie jest tutaj bowiem, jak w przypadku wielu innych podobnych książek, tylko pretekstem dla niczym nieskrępowanej erudycji autora czy też polem, na którym autorskie ego może się prezentować w większym blasku. Libera, który przełożył na polski wszystkie dramaty Samuela Becketta oraz ogromną cześć jego prozy, chcąc, jak sam pisze, s ł u ż y ć  dziełu wielkiego pisarza, postąpiłby nieuczciwie, traktując spuściznę autora Końcówki instrumentalnie i uprawiając na jej gruncie (na gruncie jej artystycznej wielkości) tylko własną twórczość. Godot i jego cień jest bowiem przede wszystkim książką o powołaniu. O powołaniu, dodajmy, choć może to zabrzmieć paradoksalnie, świadomym, a zarazem będącym wynikiem jakiejś, nie bez autoironii traktowanej, konieczności.

 

            Autor opowiada tu o swej fascynacji twórczością Becketta od czasu, będącego swego rodzaju narodzinami prywatnego mitu wielkiego artysty, obejrzanego jeszcze w dzieciństwie spektaklu Czekając na Godota w Teatrze Współczesnym jesienią roku 1957, przez własną inscenizację Końcówki w teatrze studenckim, własne próby translatorskie, nawiązanie listownego kontaktu z pisarzem i emigrację, dzięki której miał możliwość poznania między innymi Alana Schneidera, reżysera Filmu według scenariusza autora Nienazywalnego, czy Davida Warrilowa, aż po, będące kulminacyjnym momentem książki, spotkanie z samym Beckettem w Paryżu. Tę intelektualną i rzeczywistą podróż Libery wypełniają częste obrachunki  z samym sobą, opisy peerelowskiej rzeczywistości (zakaz wyjazdu do Berlina Zachodniego na autorską inscenizację Kroków, problemy z paszportem za działalność opozycyjną, przemyt książek Gombrowicza z Paryża do kraju), celne obserwacje zachodniego świata oczyma przybysza z Europy Wschodniej (początkowy kompleks „ubogiego krewnego” ustępuje z czasem miejsca trzeźwej i krytycznej ocenie zachodniej cywilizacji), a przede wszystkim pytania. Pytania z gatunku tych najpoważniejszych – o sens życia i miejsce człowieka w świecie. W świecie, dodajmy, jeśli nie po „rzeczywistej”, to na pewno po jakiejś metafizycznej katastrofie, a więc – pozbawionym sacrum. Rzecz jasna, na poważne pytania nie sposób często uniknąć banalnych czy wręcz śmiesznych odpowiedzi. Dlatego też autor Madame nie przywdziewa maski mędrca, który chciałby nas, czytelników, pouczać, a ukazuje jedynie, jak jego własne pytania znalazły oddźwięk w dziele Becketta. I jak twórczość francuskiego pisarza stała się dlań podstawowym punktem odniesienia w chaotycznej rzeczywistości, a sam Beckett kimś w rodzaju przewodnika (w znaczeniu metaforycznym i jak najbardziej dosłownym – by wspomnieć choćby, opisane nie bez autoironii, odbyte w Londynie i Ameryce peregrynacje śladami Beckettowskich bohaterów), który, choć niczego nie wyjaśnia, pozwala głębiej wejrzeć w ludzki los i poczuć się przynajmniej przez chwilę wyzwolonym z „niewoli urodzenia”.

 

             Tym co najciekawsze w Godocie i jego cieniu jest właśnie ów wybór literatury Samuela Becketta i poświęcenie się jej bez reszty. Wybór dokonany, jak pisze Libera, „niezależnie od czyichkolwiek opinii – jakichś autorytetów, środowisk czy instytucji”. Jednak pytanie – dlaczego akurat  Beckett? – nie jest bezzasadne. Bo czyż nie jest paradoksem odnalezienie nadziei w dziele tak przytłaczającym i bezlitosnym? Zapewne tak, nie zmienia to jednak faktu, iż Antoni Libera znalazł w nim i coś więcej – najtrafniejszy, a przy tym poetycki, opis ludzkiej kondycji, portret człowieka epoki nowożytnej po załamaniu się wiary w zbawienie, potępienie i sens boskiej Opatrzności, które było konsekwencją ubóstwienia Rozumu. Co jednak ważniejsze, ów opis wolny jest od krytyki, nie ma w nim cienia oceny ludzkich wyborów. Jest to „suche” sprawozdanie z tego, „jak jest”, relacja z „jałowej ziemi”. I chyba właśnie w tym tkwi ta urzekająca moc dzieła Samuela Becketta, której autor Madame dał się uwieść, odnajdując własne oblicze w twarzach bohaterów autora Bez. Bo cóż innego robi większość z nich poza układaniem historii o sobie, które jest w swej istocie zaklinaniem nicości, poronionym, bo przecież „koniec jest już w początku”, acz arcyludzkim pragnieniem by nie skończyć, nie pozostawiwszy po sobie śladu?

 

            Warto na koniec wspomnieć, iż to właśnie chyba owa głęboka świadomość kruchości i nietrwałości ludzkich słów stoi za prezentowaną pośrednio i bezpośrednio w Godocie i jego cieniu postawą krytyczną Antoniego Libery. Zdając sobie sprawę z próżności i niebezpieczeństwa krytyki, która, stając się buchalterią, odbiera dziełu sztuki jego tajemnicę, postanawia już na progu swej translatorskiej i krytycznoliterackiej drogi zająć postawę pokory wobec autora i jego twórczości, bo postawa taka oznacza według niego przede wszystkim pokorę wobec, jak sam pisze, „niejasnej rzeczywistości – bo to ona stanowi przedmiot jego [pisarza] namysłu i oswojenia przez słowo”. Można by oczywiście pytać, czy postawa taka ma rację bytu? W końcu „śmierć autora” jest dziś „faktem” powszechnie akceptowanym w ośrodkach akademickich zajmujących się literaturą… Czy Libera nie jest czasem anachroniczny w swym szacunku i wierności wobec słowa wielkiego pisarza? Ale jeśli przyjmiemy, że słowo jest tylko cieniem myśli, jej niedoskonałym odbiciem, to czyż taka postawa nie okaże się najuczciwsza? Warto zadać sobie te pytania, czytając Godota i jego cień. Bo być może jest i tak, że to słowa stały się dziś już tylko cieniami samych siebie…

Link do recenzji
Avatar użytkownika -

Przeczytane:, Ocena: 6,
Literacka, intelektualna przygoda pisarza, Antoniego Libery, zapalonego miłośnika twórczości Samuela Becketta, staje się także moją przygodą w świat twórczości tego irlandzkiego pisarza... Jestem mniej więcej w połowie lektury, smakuję jej niezwyczajną treść...:))
Link do opinii
Libera zachwycił mnie powieścią pt. "Madame" i ciekawa jestem jak odbiorę go w zupełnie innej odsłonie literackiej.
Inne książki autora
Top 5 książek
Złodziejka książek
Markus Zusak
Okładka książki - Złodziejka książek
Ostatnia królowa
Gortner C.W.
Okładka książki - Ostatnia królowa
Dziewczyny z Syberii
Anna Herbich
Okładka książki - Dziewczyny z Syberii
Reklamy