Recenzja czytelnika granice.pl

Okładka - Syjoniści do Syjamu
Kup Teraz

Syjoniści do Syjamu

Marek Nowakowski

Ocena ( 0 osoby )
Wydawnictwo: Świat Książki
Data wydania: 2009
Kategoria: Literatura faktu
ISBN: 9788324714643
Liczba stron: 208
Dodał/a książkę:
Dodał/a recenzję: mrowka

Chyba znacznie wygodniej byłoby rozpocząć lekturę książki Marka Nowakowskiego „Syjoniści do Syjamu” od wywiadu, zamieszczonego pod koniec publikacji, niż podążać w wytyczonym przez wydawnictwo Świat Książki rytmie. Wygodniej – bo w pewnym momencie czytelnik, który zlekceważy podtytuł („zapiski z lat 1967- 1968”) zacznie się zastanawiać nad konstrukcją całego tomu i rozwiązaniami przez Nowakowskiego proponowanymi. I wtedy zaczną się pytania: o sens, o jakość, o prawdziwość i prawdopodobieństwo.

 

Tymczasem w wywiadzie, który pierwotnie ukazał się w dodatku do „Rzeczpospolitej”, a teraz wieńczy książkę „Syjoniści do Syjamu” Marek Nowakowski rozwiewa wszelkie wątpliwości i odpowiada na pytania, które, pierwotnie niezadane, pojawią się w trakcie lektury. Mamy do czynienia z tekstem o nie literackiej, a dokumentacyjnej proweniencji. To luźne notatki, powstające na gorąco od roku 1967 – od nasilenia się nastrojów antysemickich.

 

Opowieści zbierane i skrzętnie zapisywane dla potomnych, być może i dla utrwalenia absurdu sytuacji dziś pozbawione konkretnych odniesień są mimo wszystko bardziej literaturą w stanie tworzenia niż świadectwem przeszłości – choć przecież tego drugiego odmówić im nie sposób. To notatki często nieprzetworzone. W wielu wypadkach mogłyby posłużyć jako inspiracje do kolejnych opowiadań – często aż proszą się o dokonanie kilku skreśleń dla wzmocnienia dramaturgii wewnętrznej tekstu. Innym razem brakuje im puenty (poza jedną, wspólną wszystkim: zbiorową paranoją, związaną z nagonką na osoby pochodzenia żydowskiego).

 

Najchętniej stosowanym przez Nowakowskiego chwytem okazuje się być niedomówienie – lecz jeśli owo niedomówienie następuje zaraz po przegadaniu, może sprawiać wrażenie autentycznych, silnych emocji, odsuwających nawet myśl o warsztacie pisarskim. Są to strzępki, zapiski, momentami chaotyczne, niedopracowane i bezładne. Tchną zadziwieniem i lękiem, niedowierzaniem i zaskoczeniem. Wymagają zwykle uzupełnienia w trakcie lektury, odwołują się do wiedzy historycznej, do zbiorowej świadomości – bez kontekstu społeczno-politycznego staną się martw.

 

Zresztą te doświadczenia wydają się chwilami wręcz przekleństwem: bohaterowie jednego ze skrawków zapisków zazdroszczą Amerykaninowi polskiego pochodzenia: w jego kraju nikt nie wie nawet jak rozpoznać Żyda. Z pozoru beztroskie to pytanie wyzwala falę tęsknoty za wolnym od antysemickiej nagonki światem. Fragmenty, które składają się na książkę, są krótkie i krążą przeważnie wokół prób obrazowania dramatów konkretnych osób – zastraszanych, wykluczanych ze społeczeństwa, Innych, obcych.

 

Koszmar nagonki zestawia Nowakowski przeważnie z brakiem poważnych przewin, adekwatnych do „konsekwencji”; pokazuje Żydów jako ofiary bezpardonowych i niczym nieuzasadnionych ataków. Stara się w niewielkich formach, rzec by można – migawkach – przedstawić niesprawiedliwe decyzje władz, sąsiadów, kolegów i pokazać ich wypływ na życie ludzi wyznania mojżeszowego.

 

Jest więc tom „Syjoniści do Syjamu”, czytany dzisiaj, także apelem o równość narodów i wyznań. Nowakowski obnaża mechanizmy kierujące tłumem, skupia się na zaszczuciu, zastraszeniu i krzywdzeniu Żydów, przedstawia kolejne funkcjonujące wśród antysemitów stereotypy. Nie próbuje natomiast w żaden sposób komentować zarejestrowanych obrazów i tu leży zasadnicza różnica między literaturą faktu i fikcją.

 

Izabela Mikrut

szara_linia
Opinie
Ocena 1 2 3 4 5 6
Komentarz
gendun Linia koment
Na półkach: Chcę przeczytać,
break
POLUB NAS!
WYDAWCY POLECAJĄ
Zwyczajna łaska
Książka Racheli
Sekret Wesaliusza
 
STRONA GŁÓWNA

MOJE GRANICE
Dodaj/Opublikuj
Wirtualna biblioteczka
Ustawienia
Więcej opcji
KSIĄŻKI
recenzje
premiery, nowości
zapowiedzi wydawnicze
audiobooki
patronaty
rankingi
autorzy
rekomendacje
wyzwania czytelnicze
WIERSZE

OPOWIADANIA

KONKURSY

SPOŁECZNOŚĆ
forum
blogi
zdjęcia
filmy
kalendarz
książki za aktywność
PUBLICYSTYKA
wywiady
eseje
sylwetki twórców
recenzje filmów