Recenzja książki: Irmina

Recenzuje: Danuta Awolusi

Pamiętnik młodej Niemki i emerytowany śledczy, który nie potrafi przejść obojętnie. Irmina Piotra Lasoty to zaskakujący, wielowątkowy kryminał, mocno osadzony w powojennych losach Dolnego Śląska. Zagadka kryminalna prowadzi do historii ludzi skrzywdzonych przez wojnę i chęć zemsty. Takie rany bliźnią się bardzo długo, być może do końca życia.

Piotr Atosal ma za sobą karierę w CBŚ i korzysta z zasłużonej emerytury w domu pod Wrocławiem. Spokój zaczyna go jednak trochę uwierać. Niespodziewanie po pogrzebie jednego z najstarszych mieszkańców Żórawiny do Atosala trafiają zapiski Irminy Rutz, Niemki mieszkającej w tej miejscowości tuż po zakończeniu wojny. Piotr zaczyna sprawdzać, skąd wziął się pamiętnik i dlaczego został ujawniony właśnie teraz. Szybko trafia na kolejne nazwiska, niewyjaśnione zgony oraz wydarzenia, którymi przed laty interesował się pewien dziennikarz. Do tego dochodzą tropy prowadzące poza Żórawinę, między innymi do Lubania i starego klasztoru.

Piotr Atosal to bohater, którego da się polubić. Bywa ironiczny, lubi zastanawiać się nad ludźmi, upływem czasu i własnymi wyborami. Gdy czyta pamiętnik Irminy, najpierw reaguje emocjonalnie, a dopiero później uruchamia dawny zawodowy sposób myślenia.

O kurwa, to było naprawdę mocne. To, co przeczytałem, dosłownie mnie powaliło. Napisała to dziewczyna, której ciało i umysł przez miesiące były potwornie kaleczone. Miała siłę o tym powiedzieć, zmierzyć się ze swoją traumą jeszcze raz. To było tak osobiste i prawdziwe, tylko dla niej zrozumiałe. Kilka zapisanych stron, lektura na dziesięć, dwadzieścia minut. Dla niej – mroczna wieczność w bólu kobiecej samotności. Wypiłem dwa kieliszki wina, wypaliłem kilka papierosów i nie chciało mi się nawet myśleć, byłem całym sobą odrętwiały, nawet nie wiem, jak długo to trwało.

Zaczyna szukać tropów i szybko widzimy, jak bardzo brakowało mu pracy zawodowej.

Zapiski Irminy są niejako sercem tej powieści. Dziewczyna zostaje po wojnie w rodzinnym domu, ponieważ opiekuje się ciężko rannym ojcem. Reszta rodziny opuszcza Dolny Śląsk. Irmina zdaje sobie sprawę z tego, że Niemcy rozpoczęli wojnę i ponoszą konsekwencje przegranej, ale sama staje się ofiarą brutalnej przemocy. Irmina obserwuje wyjazdy Niemców, przybywanie polskich osadników, przejmowanie domów, szabrownictwo i bezkarność ludzi, którzy mają nad innymi przewagę. Przejmujące jest jej poczucie całkowitego osamotnienia. Nie ma dokąd uciec ani komu opowiedzieć o tym, czego doświadcza. W zapiskach wspomina też inne niemieckie kobiety, które milczą o doznanej przemocy. Wojna formalnie się skończyła, lecz dla nich bezpieczeństwo wcale nie wróciło.

Podobnie wygląda historia rodziny Józefa. Jego matka przeżyła koszmar na warszawskiej Woli. Wojna zniszczyła jej zdrowie i dalsze życie. Losy tych dwóch kobiet bardzo mocno pokazują, jak przemoc potrafi uruchamiać kolejną przemoc. Ktoś cierpi, ktoś chce odpłacić za doznane krzywdy, a rachunek zostaje wystawiony osobie, która nikogo nie skrzywdziła. Czy zemsta może cokolwiek wyrównać? Irmina daje sporo powodów, żeby się nad tym zastanowić.

Piotr Lasota tworzy powieść gęstą, wielowątkową, świetną warsztatowo. To czyni z niej lekturę wymagającą, która w zamian daje jednak ogrom emocji. To historia, którą się przeżywa i analizuje w głowie. Autor porusza tematy, które teraz, w obliczu tak wielu światowych konfliktów, nabierają szczególnego znaczenia: wojenna trauma przekazywana z pokolenia na pokolenie, cierpienie jednostki, konsekwencje trudnych decyzji. A do tego siła prawdy, która w końcu ujrzy światło dzienne. Atosal zaczyna szukać odpowiedzi, a my zadajemy sobie pytanie, czy po tylu latach można jeszcze naprawić choć część wyrządzonej krzywdy?

Irmina to coś więcej niż kryminał. Piotr Lasota łączy śledztwo z historią powojennego Dolnego Śląska, rodzinnymi sekretami oraz doświadczeniem kobiet naznaczonych wojenną przemocą. To momentami mroczna, wymagająca uwagi historia o szukaniu prawdy, która przez dziesięciolecia czekała na kogoś gotowego się nią zainteresować.

Tagi: Literatura kryminalna i detektywistyczna