Recenzja książki: Kryminalne dzieje Piastów. Mroczna historia dynastii

Recenzuje: Danuta Awolusi

Piastowie ukazywani są w podręcznikach przez pryzmat suchych faktów. W książce Mariusza Sampa ojcowie państwa polskiego ożywają, a ich losy przypominają najbardziej wciągającą serię true crime. Kryminalne dzieje Piastów. Mroczna historia dynastii to dzieje pierwszych polskich władców, opowiadane przez zbrodnie, zdrady, porwania, tortury i… jeszcze więcej. Ta lektura jest rozrywką, ale też brutalnym przypomnieniem, jak okrutny i bezwzględny potrafi być człowiek.

Autor prowadzi czytelnika przez kilka stuleci panowania dynastii, od Bolesława Chrobrego po późnych Piastów mazowieckich i śląskich. Nie tworzy jednak pełnej historii rodu, ale wybiera te sprawy, w których pojawia się element kryminalny. Czasem tak perfidny i krwawy, że aż trudno uwierzyć. Oto mała próbka (i wcale nie najmocniejsza).

Ale najgorsze miało dopiero nadejść. Gdy przytargano jeńców przed oblicze pary książęcej, Agnieszka, która nie posiadała się z radości, wykrzyczała w kierunku Piotra Włostowica: „Odbierz teraz na coś zasłużył, ty, któryś małżonkowi mojemu nagadał ohydnych słów. O, nie wyjdziesz, przyjdzie, przyjdzie godzina karcenia”. Palatyna osadzono w lochu jak największego zbrodniarza i poddano torturom. Za namową pałającej nienawiścią Agnieszki książę Władysław zgodził się wyłupać oczy więźniowi. Nie poprzestano tylko na tym i po chwili oszołomionemu mężczyźnie próbowano jeszcze wyrwać język. Palatyn, czując, na co się zanosi, zaczął się mocno miotać, a że jego kat nie miał zbyt dużego doświadczenia w tym rzemiośle, uciął Piotrowi jedynie część języka, w rezultacie czego ten mógł później jeszcze mówić, chociaż z wielkim trudem.

Bohaterami książki stają się m.in. Bolesław Śmiały i biskup Stanisław, Bolesław Krzywousty i Zbigniew, Konrad Mazowiecki, Bolesław Rogatka, Władysław Łokietek czy Kazimierz Wielki. Galeria sław, które bierzemy pod lupę na nowo. Gdybym mogła przeczytać taką książkę w liceum, byłabym szczęśliwa.

Mariusz Samp skupia się na tym, co brutalne, szokujące, na zbrodniach i – oczywiście – polityce. Jednocześnie pozwala nam zobaczyć więcej niż tylko przebiegłych okrutników. Pochylamy się nad ich motywacjami i nad tym, co ich napędzało. Zastanawiamy się nad tym, jak działa mechanizm przemocy, ale jednocześnie nie możemy oceniać jednoznacznie, kto jest gorszy w tej ponurej kolekcji zbrodni i tortur. Dawniej kodeks moralny funkcjonował przecież inaczej i trudno porównywać go do współczesności.

A skąd autor czerpie wiedzę? Samp zestawia świadectwa kronikarzy, zwraca uwagę na ich sympatie i niechęci, wnikliwie sprawdza źródła. Zdarza mu się stawiać hipotezy, co – oczywiście – zostaje oznaczone. Nie wszyscy bohaterowie to słynni królowie. Z czasem wchodzimy głębiej w linie mazowieckie i śląskie, nie brakuje także postaci kobiet, które również nie stroniły od przemocy.

Kryminalne dzieje Piastów to wciąż książka historyczna. Daje wiedzę, bywa lekturą wymagającą, pełną nazwisk i faktów. Mariusz Samp wybrał jednak naprawdę soczyste kawałki, więc całość szybko wciąga, zaskakuje, czasem wyprowadza z równowagi. Piastowie stają się bardziej ludzcy, choć nie w dobrym tego słowa znaczeniu. Widać doskonale, że przelew krwi jest wpisany w naszą historię od samego początku. I dlatego po skończeniu tej niezwykłej książki trzeba jeszcze raz zastanowić się nad tym, jak oceniamy naszych przodków i jaką wyciągniemy z tego lekcję dla nas. A to bardzo ważne! Polecam gorąco. Doskonała pozycja dla miłośników mrocznych, ale prawdziwych historii.

Tagi: Historia