Aforyzmy pesymisty

Skarbnice cytatów, mądrości wygłaszanych przez wielkich tego świata, słowa gwiazd kultury masowej obok stwierdzeń filozofów starożytnych, zestawienia „skrzydlatych słów” i zwyczajnie ciekawych spostrzeżeń zawsze są w cenie. Wydają się idealne na prezent, ale też pomocne przy wypisywaniu kart z życzeniami. Rzadziej nadają się na lekturę – nawet na lekturę refleksyjną. Biblioteczka zbiorków aforystycznych sformułowań wzbogaciła się teraz o dwa kolejne tomiki – „Aforyzmy pesymisty” oraz „Aforyzmy optymisty”. Grafika na okładce obu książek przedstawia szklankę – do połowy pełną lub do połowy pustą, udało się więc twórcom połączyć prostą opozycję z charakterystycznym jej symbolem. „Aforyzmy pesymisty noszą nieco przewrotny podtytuł: według redakcji „przywracają wiarę w ludzi i człowieka”. Prawa marketingowe nakazują zatem sprzeniewierzenie się podstawowym założeniom tej części – aforyzmy pesymisty powinny przecież raczej – na logikę – pogłębiać niewiarę w ludzi. Niezbyt fortunnie dobrany podtytuł równoważy jednak zawartość publikacji. Raczej trudno tutaj znaleźć cytaty przepełnione radością i nadzieją, sporo za to opinii na temat choroby i śmierci, absurdalnych przyczyn miłości, walki o szczęście, głupoty, wątków wanitatywnych, lęku, czy… wolności i polityki. Mimo minorowych nastrojów sporo złotych myśli może zachwycać swoją lapidarnością i trafnością – przy jednoczesnym skomplikowaniu formalnym. Zastanawia dość swobodne podejście do kwestii wersyfikacji i sposobów zapisu przytaczanych fragmentów. Redaktorzy tomu bez oporów zamieniają fraszkę Jana Sztaudyngera w mniej atrakcyjną „zwykłą” wypowiedź – upowszechnianie nieprawidłowych wersji cytatów z pewnością na komplementy nie zasługuje. Niszczenie pierwotnego – wersowego – zapisu nie tylko niweczy starania autora (dotyczące rymu i rytmu), ale również przekreśla możliwość właściwego odczytania tekstu. Biorąc pod uwagę fakt, że tego typu popularyzatorskie zbiorki przeznaczone są dla mniej oczytanych odbiorców (ci bardziej oczytani albo sami znajdą sobie potrzebne fragmenty, albo sięgną do tomów w rodzaju „Skrzydlatych słów”), taka praktyka wydaje się zasługiwać na przyganę. Cytaty zebrane w tej książce pochodzą z rozmaitych źródeł. Część zaczerpnięta została z arcydzieł literatury (polskiej i światowej), część pochodzi z wystąpień ważnych osobistości, historycznych już przemówień i porad. Kilka złotych myśli wygłosiły ikony popkultury – ich spostrzeżenia sąsiadują tu z obserwacjami filozofów starożytnych. W „Aforyzmach pesymisty” przesłania nie mogą brzmieć zbyt pogodnie – często są natomiast głęboko ironiczne – pokazują przewrotną naturę człowieka, złośliwość losu, powody do narzekań… Efektem lektury staje się jednak nie poczucie porażki czy lęk egzystencjalny, a uznanie dla poszczególnych opinii (i autorów cytatów). W lapidarnych formułkach kryje się bowiem prawda o każdym człowieku – wielu cytatom trudno byłoby zaprzeczyć, nawet jeśli do głębi przesiąknięte są złośliwością. Izabela Mikrut