Recenzja czytelnika granice.pl

Kup Teraz

Elzenberg

Włodzimierz Tyburski

Ocena ( 0 osoby )
Wydawnictwo: Wiedza Powszechna
Data wydania: 2006
Kategoria: Biografie, wspomnienia, listy
ISBN: 83-21-41363-3
Liczba stron: 287
Dodał/a książkę:
Dodał/a recenzję: Sz.Kostek

Henryk Elzenberg należał do grona najciekawszych polskich intelektualistów pierwszej połowy XX wieku. Był myślicielem – jak przekonuje Włodzimierz Tyburski - autentycznie niekonwencjonalnym, historykiem filozofii, filozofem nieufnym wobec współczesnych mu orientacji filozoficznych, na skutek czego znalazł się na poboczu dróg myślenia epoki i nie wpisał się w jej konwencje teoretyczne, krytykował neopozytywizm i tzw. Szkołę Lwowsko-Warszawską, frapowała go filozofia kultury, był wytrawnym znawcą literatury i filozofii francuskiej, wielbicielem muzyki L. van Beethovena, sztuki H. Ibsena, przede wszystkim jednak był aksjologiem i humanistą, autorem „Kłopotu z istnieniem” i „Wartości i człowieka”.

 

Książka Włodzimierza Tyburskiego, profesora UMK w Toruniu, „Elzenberg”, która ukazuje się w serii „Myśli i Ludzie”, popularyzującej osiągnięcia najwybitniejszych filozofów, socjologów i psychologów, jest szkicem portretu intelektualnego Elzenberga i wyrazem przekonania o atrakcyjności poznawczej jego teorii. Tyburski przedstawia kluczowe wątki filozofii autora „Kłopotu z istnieniem” i wykazuje konieczność ich upowszechnienia, zwłaszcza że w zbiorowej świadomości nadal nie zajmują one miejsca adekwatnego do swojej wartości. Co prawda ostatnio zainteresowanie dziełem Elzenberga znacznie wzrosło, M. Tyl opublikował „Pesymizm – konserwatyzm – wartości. O filozofii Henryka Elzenberga” („Śląsk” 2001), a W. Prusik „Wartość – Byt czy Nicość? Aksjologia Henryka Elzenberga” (Fundacja LSFC 2001), lecz na rynku wydawniczym brakuje przewodnika/podręcznika, który wprowadzałby czytelników w świat Elzenbergowej myśli. „Z nadzieją ułatwienia nawiązania pierwszego intelektualnego kontaktu odbiorcy z dziełem twórcy [tj. Elzenberga] powstała niniejsza praca”. Wychodzi więc na to, że „Elzenberg” to książka przeznaczona nie dla specjalistów, lecz dla tych, którzy planują rozpocząć przygodę z aksjologią Henryka Elzenberga. Świadczy o tym właśnie propedeutyczny charakter, jak również klarowność eksplikacji i przemyślany wybór pism („Pojęcie wartości perfekcyjnej”, „Pojęcie wartości i powinności”, „Aksjologiczne pojęcie sensu”, „Estetyka jako dyscyplina wartościująca”, „Piękno moralne”, „Etyka wyrzeczenia”, „Ahimsa i pacyfizm”, „Gandhi w perspektywie dziejowej”, „Kłopot z istnieniem” i in.). Książka składa się właściwie z trzech części. Krótki i suchy rys biograficzny (pierwsze fascynacje naukami humanistycznymi, szczególnie literaturą i filozofią; studia nad teoriami H. Taine’a; zainteresowanie literaturą i filozofią francuską; doświadczenia obu wojen światowych; praca akademicka w Polsce między- i powojennej), objaśnienia fundamentalnych koncepcji filozoficznych Elzenberga i wybór istotniejszych pism.

 

Tyburski, rzecz jasna, ma świadomość złożoności problemu i konieczności kompromisu. Bo przecież w podręczniku nie da się dokładnie rozpatrzyć całego dzieła filozofa, dlatego akcent musi paść na koronne dla niego zagadnienia estetyki, etyki i filozofii kultury. Najpłodniejszymi i najważniejszymi rozważaniami Henryka Elzenberga są rozważania etyczno-estetyczne. Na plan pierwszy wybija się aksjologia. Autor „Kłopotu z istnieniem” pisze o aksjologii merytorycznej i formalnej, tłumacząc, że „aksjologia merytoryczna to twierdzenia o wartości; formalna: twierdzenia o tamtych twierdzeniach”. Jeśli chcielibyśmy zaprezentować schemat aksjologii Elzenberga, mógłby on wyglądać następująco: aksjologia merytoryczna (to: etyka + estetyka), aksjologia formalna (to: analiza wartości + epistemologia wartości + antropologia wartości). Kategorią centralną jest wartość perfekcyjna, jej dwoma aspektami - piękno (wartość estetyczna) i dobro (wartość etyczna).

 

Oświetla Tyburski kluczowe pojęcia Elzenbergowej filozofii, takie jak „wartość”, „powinność”, „nadwartość”, „obowiązek”, „słuszność” i „sens”, „przeżycie estetyczne”, „dzieło sztuki”, „osobowość twórcza artysty”, czy „tragizm”. „W refleksji filozofa – pisze autor - nad dobrem i pięknem estetyzm splata się z etycyzmem, prowadząc do zbliżenia między sztuką a moralnością”. Zatem jak wygląda ów projekt etyki? Elzenberg optuje za etyką doradczą, a neguje imperatywną, nakierowując na wyrzeczenie, heroizm i doskonałość (widoczny wpływ Mahatmy Gandhiego, który dla Elzenberga był „geniuszem etycznym”, modelowym przykładem „etyki czystej”). Warto pamiętać, że fascynował go także problem samobójstwa i fenomen śmierci. Jego filozofię kultury przepaja – z jednej strony – duch modernizmu, z drugiej – duch klasyczny. Natomiast jako teoretyk literatury zabiegał o rehabilitację krytyki literackiej jako pełnoprawnej dyscypliny poznawczej. Henryk Elzenberg był niewątpliwie człowiekiem o szerokich horyzontach myślowych, łatwo wykraczał poza obszary filozofii, trafiając w sfery literatury i sztuki.

 

Zajmując się aksjologią, etyką i filozofią kultury, zachęcał do wykorzystywania zarówno rozumu, jak i intuicji w docieraniu do istoty rzeczy. Stronił od arbitralnych rozstrzygnięć i żelaznych wniosków, podkreślając niejako otwartość człowieka i świata. Jakby nie było, stworzył indywidualistyczną i personalistyczną wizję człowieka. W filozofii czerpał obficie z platonizmu, stoicyzmu, buddyzmu, hinduizmu, chrystianizmu, osiągnięć parnasisty Leconte de Lisle’a, F. Nietzschego, G. Moore’a, H. Bergsona, Gandhiego, sięgał do egzystencjalizmu. Na pierwszy rzut oka rezultat kontaminacji może wydać się cokolwiek wtórny/eklektyczny, jednak Elzenberg uzyskał, by tak rzec, zupełnie nową jakość myślową, nie stracił indywidualności i oryginalności. A ku filozofii Wschodu zwracał się – jak akcentuje Tyburski - gdy pragnął przełamać zachodni pesymizm historiozoficzny i społeczny. Przemierzając drogę od literatury do filozofii wartości, poszukiwał Elzenberg tego, co nadaje ludzkiemu życiu sens. Odnalazł to w pięknie, dobru i świętości. Gorąco zachęcam do podążenia jego śladami.

szara_linia
Opinie
Ocena 1 2 3 4 5 6
Komentarz
gendun Linia koment
Na półkach: Chcę przeczytać,
break
Okładka - Elzenberg Julian Apostata
Aleksander Krawczuk
Okładka - Elzenberg Dylematy taty. Subiektywny poradnik rodzica
Piotr Krupa
Okładka - Elzenberg Atlantyda
Ludwik Zajdler
Okładka - Elzenberg ABC dobrego wychowania
Irena Gumowska
Okładka - Elzenberg Loty kosmiczne
Dawid Jarząbek
POLUB NAS!
WYDAWCY POLECAJĄ
Zwyczajna łaska
Książka Racheli
Sekret Wesaliusza
 
STRONA GŁÓWNA

MOJE GRANICE
Dodaj/Opublikuj
Wirtualna biblioteczka
Ustawienia
Więcej opcji
KSIĄŻKI
recenzje
premiery, nowości
zapowiedzi wydawnicze
audiobooki
patronaty
rankingi
autorzy
rekomendacje
wyzwania czytelnicze
WIERSZE

OPOWIADANIA

KONKURSY

SPOŁECZNOŚĆ
forum
blogi
zdjęcia
filmy
kalendarz
książki za aktywność
PUBLICYSTYKA
wywiady
eseje
sylwetki twórców
recenzje filmów