Decyzja o wycofaniu nagradzanej powieści z programu nauczania w jednej ze szkół w New Jersey wywołała szeroką dyskusję o granicach ochrony uczniów i roli literatury w dbałości o zdrowie psychiczne.
- W odpowiedzi na kryzys zdrowia psychicznego szkoła usunęła powieść Krótki i niezwykły żywot Oscara Wao z programu nauczania.
- Po protestach uczniów i rodziców wprowadzono możliwość czytania książki za zgodą opiekunów.
- Organizacja PEN America uznaje takie ograniczenie za formę cenzury.
- Sprawa wpisuje się w szerszy trend usuwania literatury poruszającej trudne tematy, w tym dotyczące zdrowia psychicznego.
Społeczność South Orange i Maplewood w stanie New Jersey mierzy się z poważnymi problemami – w ostatnim czasie kilku uczniów próbowało odebrać sobie życie, a kolejne tragedie dotknęły młodych ludzi związanych ze szkołą. W odpowiedzi na tę sytuację władze okręgu szkolnego zdecydowały się na usunięcie z programu nauczania powieści Krótki i niezwykły żywot Oscara Wao, która była wcześniej omawiana na zajęciach z literatury. Decyzja ta została uzasadniona koniecznością dostosowania treści do aktualnego stanu psychicznego uczniów.
Książka autorstwa Junota Díaza, wyróżniona Nagrodą Pulitzera i uznana za jedną z najważniejszych publikacji XXI wieku według czasopisma The New York Times, była obecna w szkolnym programie od 2011 roku. Nauczycielka Lori Martling podkreślała jej znaczenie edukacyjne – powieść ukazuje doświadczenia latynoskiej diaspory, konflikty kulturowe oraz problemy związane z tożsamością i poczuciem wykluczenia. Zwraca także uwagę na różne formy opresji – zarówno te historyczne, jak i zakorzenione w normach społecznych – oraz na kwestie zdrowia psychicznego, które coraz częściej dotyczą młodych ludzi.
Bezpośrednim powodem usunięcia książki była scena przedstawiająca próbę samobójczą głównego bohatera. Władze szkoły uznały, że w współcześnie treść ta może być zbyt obciążająca. Jednocześnie zaznaczono, że decyzja nie oznacza trwałego wycofania utworu – książka nadal pozostaje dostępna w bibliotece, a uczniowie mogą ją czytać po uzyskaniu zgody rodziców. PEN America wskazuje jednak, że nawet takie ograniczenia stanowią formę cenzury.
Sprawa wywołała sprzeciw części uczniów i nauczycieli, którzy argumentują, że literatura może pełnić ważną rolę w procesie rozumienia emocji i doświadczeń. Przygotowano petycję w obronie książki, podpisaną przez uczniów oraz absolwentów, a także zaproponowano wsparcie specjalistów podczas omawiania trudnych tematów. Krytycy podkreślają, że usuwanie takich tekstów z listy lektur może ograniczać możliwość rozmowy o problemach, które i tak są obecne w życiu młodych ludzi.
Zdaniem przedstawicieli PEN America podobne sytuacje stają się coraz częstsze – coraz więcej książek jest eliminowanych z programów nauczania nie tylko ze względu na kwestie rasowe czy obyczajowe, ale także dlatego, że poruszają tematy takie jak depresja, śmierć czy uzależnienia. W tym kontekście decyzja szkoły wpisuje się w szerszy proces stopniowego ograniczania dostępu do literatury, która może wywoływać dyskomfort, ale jednocześnie pomaga lepiej zrozumieć rzeczywistość.
fot. Free Fun Art (Pixabay), źródło: npr.org
