Jadąc

,,Wszystko, co ważne, dzieje się w ruchu, a świat najlepiej smakuje zza szyby szybko jadącego samochodu, kiedy krajobrazy zlewają się w jedną, melancholijną smugę" - ten duch nieuchwytności i elegancji przenika każdą stronę powieści ,,Jadąc" Eustachego Rylskiego. To dzieło, które w polskiej literaturze współczesnej zajmuje miejsce szczególne; jest to proza drogi w wydaniu arystokratycznym, gdzie cel podróży ma znaczenie drugorzędne wobec samego procesu przemieszczania się i towarzyszącej mu autorefleksji.

Rylski, mistrz cyzelowanej frazy, konstruuje fabułę wokół dojrzałego mężczyzny, który wyrusza w samochodową podróż przez Europę. Jednak to nie mapa geograficzna wyznacza tu trasę, lecz meandry pamięci. Tytułowe ,,jadąc" staje się rytmem egzystencjalnym - bohater mija hotele, stacje benzynowe i granice, ale w rzeczywistości przemierza terytoria własnej przeszłości, spotykając tam dawne miłości, utracone złudzenia i cienie ludzi, którzy ukształtowali jego światopogląd.

Największą siłą tej powieści jest jej warstwa stylistyczna. Rylski pisze zdaniami gęstymi, nasyconymi intelektualnym dystansem i ironicznym humorem. Każdy akapit to popis literackiego rzemiosła najwyższej próby. Autor nie poszukuje taniego poklasku; jego proza jest chłodna, wyrafinowana i niespieszna, co doskonale koresponduje z charakterem bohatera - obserwatora, który z pewnym znużeniem, ale i niesłabnącą przenikliwością przygląda się współczesności. Bohater ten czuje się obco w świecie zdominowanym przez hałaśliwą masowość, wybierając suwerenność samotnej jazdy jako ostatni bastion wolności.

Rylski kreśli w ,,Jadąc" fascynujący portret Europy w stanie schyłkowym. Zza szyb samochodu widzimy kontynent zunifikowany, nieco zmęczony własną historią, ukryty pod warstwą turystycznego kiczu. Jest w tej diagnozie pewien pesymizm kulturowy, ale podany w sposób tak estetycznie satysfakcjonujący, że lektura nie przygnębia, lecz zmusza do głębokiego namysłu nad tym, co w naszej kulturze zostało jeszcze autentycznego. To studium ,,późności" - życia, które już nie musi niczego udowadniać, i świata, który powoli traci swoje ostre kontury.

Warto zauważyć, że ,,Jadąc" to także hołd dla motoryzacji w jej klasycznym, niemal romantycznym wydaniu. Samochód jest tu przedłużeniem osobowości kierowcy, kapsułą czasu, która pozwala na izolację od zgiełku. Rylski udowadnia, że o najważniejszych sprawach: przemijaniu, poczuciu obcości i potrzebie bliskości, można pisać bez patosu, zachowując nienaganną klasę do ostatniego postawionego przecinka.

Podsumowując, ,,Jadąc" to literatura dla czytelnika wymagającego, który od książki oczekuje przede wszystkim intelektualnej przygody i stylistycznej uczty. To podróż, która nie kończy się wraz z wyłączeniem silnika na ostatniej stronie; ona trwa w czytelniku jako echo przemyśleń o tym, że jedynym sensem drogi jest samo bycie w niej. Rylski po raz kolejny potwierdził, że jest jednym z najważniejszych polskich prozaików, potrafiącym zamienić zwykłą trasę w monumentalną opowieść o kondycji ludzkiej.