Jak gorzka pomarańcza

SŁODKO - GORZKA SYCYLIA
"Jak gorzka pomarańcza" to debiut literacki Mileny Palminteri, który przenosi nas na przepiękną Sycylię. Wraz z bohaterami odwiedzamy małe Agrigento, gdzie w latach 20-tych ubiegłego wieku rozpoczyna się skomplikowana historia rodzinna. To wówczas za sprawą malutkiej dziewczynki i głęboko skrywanej tajemnicy na zawsze zostały połączone losy dwóch kobiet - Nardiny i Sebeddy.
Tymczasem po upływie 40 lat pracująca w archiwum notarialnym w sycylijskim Agrigento Carlotta przypadkiem odnajduje dokument spadkowy po swoim ojcu. Pismo budzi w niej sporo wątpliwości, więc kobieta decyduje się na wyjazd do rodzinnej wioski by odkryć rodzinne tajemnice i poznać odpowiedzi na mnożące się pytania. Jedyną rodziną Carlotty jest jej przybrany wuj Peppino - emerytowany adwokat, więc bohaterka musi poszukać jeszcze innych krewnych. Szybko okazuje się, że przeszłość kryje intrygi, zdrady, głęboko chowane urazy i niespodzianki, o których Carlotta nie miała pojęcia...
Autorka zgrabnie połączyła w jedną spójną całość dwie płaszczyzny czasowe oddalone od siebie niemal o pół wieku. Płaszczyzna bardziej nam współczesna bezpośrednio powiązana z wątkiem Carlotty i latami 60-tymi XX wieku jest zdecydowanie mniej rozbudowana. Jednak to przeszłość i zdarzenia sprzed wieku dominują i stanowią sedno tej opowieści.
Milena Palminteri w ciekawy sposób ukazuje stosunki społeczne i rolę kobiet w sycylijskim, męskim społeczeństwie zdominowanym przez baronów, mafię i Mussoliniego. Panie pełniły określone funkcje, wykonywały konkretne zadania, ale o ich losie decydowali ojcowie, mężowie i bracia. Wszelkie próby wyjścia poza te ogólnie przyjęte ramy z góry skazane były na niepowodzenie, okazywały się bardzo trudne, wręcz niemożliwe. Zniewolenie kobiet, których trudny los okupiony był bólem, strachem i wyrzeczeniami zostało mocno wyeksponowane i rozbudza wrażliwość oraz współczucie.
W tle autorka starała się pokazać narodziny faszyzmu we Włoszech oraz budzącą się fascynację Mussolinim. Mamy wątki mafijne i polityczne. Z tej historii wyłania się interesujący obraz sycylijczyków - ludzi niezwykle rodzinnych, dobrych przyjaciół, ale równocześnie osób z zasadami, gwałtownych i żywiołowych, z którymi nie warto zadzierać. Lojalność wobec rodziny jest dla nich wartością nadrzędną. Milena Palminteri sporo miejsca poświęciła też konfliktom wewnętrznym. Mamy też pięknie pokazane różne oblicza miłości - miłość pełną poświęceń, zakazaną, niemożliwą, bezwarunkową - uczucie matki do dziecka.
Milena Palminteri pisze ciekawie i obrazowo, choć akcja biegnie powoli. Z przyjemnością doświadczamy klimatu Sycylii takiej prowincjonalnej, hermetycznej, odosobnionej od kontynentalnej Italii, która na pewno jest wyjątkowym i niezwykle urokliwym miejscem. Opisy uliczek, zakątków, domów i aromatów pozwalają, aby wyobraźnia działała na najwyższym poziomie. Nacechowany poetyckością język powieści został ubogacony przez zapożyczenia z miejscowego dialektu, co sprawia, że klimat jest jeszcze bardziej wyczuwalny. Mamy też cały przekrój społeczeństwa - bogatych i biednych, rzemieślników, inteligencję i byłą szlachtę. Są układy mafijne, gangi, które kontrolują i zaznaczają swoją obecność.
Metaforyczny tytuł powieści pozwala na własną interpretację. Gorzka pomarańcza, która wydaje się być pomyłką natury, ma niejadalne, cierpkie owoce, ale jest mocna, odporna i wykorzystuje się ją jako podkładkę dla zaszczepienia innych odmian. Na gorzkich pomarańczach wyrastają wyjątkowe i wartościowe gatunki drzew.
Powieść Mileny Palminteri to naprawdę dobry debiut literacki, nieprzeciętna historia, która wymaga skupienia. Nie wszystkim przypadnie do gustu. Momentami nieco się dłuży, a na początku może przytłaczać mnogością bohaterów. Jednak miłośnicy rodzinnych historii, włoskich klimatów i literatury pięknej na pewno będą usatysfakcjonowani. Równie interesująco wypada audiobook w interpretacji Agaty Góral.