Niewidzialne Miasta

POPKulturowy Kociołek:
Na powieść Italo Calvino składa się dziewięć rozdziałów, z których każdy rozpoczyna się i kończy dialogiem pomiędzy Marco Polo a cesarzem Kubłaj-chanem (wnukiem Czyngis-chana), który wypytuje podróżnika o miasta z jego ogromnego imperium. W sumie na czytelnika czeka tu krótki, ale dość treściwy opis pięćdziesięciu pięciu miast, z których każde ma żeńskie imię pochodzenia klasycznego i których próżno szukać na mapach (zrodziły się one bowiem w umyśle MP).

Sam zarys treści jasno pokazuje, że Niewidzialne miasta to dość nietypowa powieść jednego z bardziej nietypowych włoskich pisarzy XX wieku. Nie jest to bowiem ani pozycja stricte historyczna, ani podróżniczo-geograficzna, jednocześnie wykorzystując elementy tych gatunków. Dodatkowo zostało to połączone z prawdziwymi reportażami z podróży po imperium Dalekiego Wschodu, jaką odbył Marco Polo. Rzeczywistość miesza się więc tu z fikcją, tworząc ciekawą i dość angażującą treść.

Najmocniejszą stroną publikacji są zdecydowanie ciekawie zaprezentowane wspomniane miasta. Każde z nich zostało przedstawione zupełnie inaczej, odzwierciedlając stan ducha autora w chwili, gdy je opisywał. Opisy te, choć są w miarę szczegółowe, tak naprawdę stanowią jedynie pretekst do pobudzenia wyobraźni czytelnika. Każde słowo jest tu bowiem idealnie dobrane, aby dzięki niemu odbiorca mógł we własnym umyśle zwizualizować sobie odwiedzane miejsce. Jeśli to jeszcze dla kogoś mało to opisy te pełne są metafor, różnorakich stereotypów czy filozoficznych nawiązań. Cała treść staje się więc fantazyjno alegorycznym obrazem złożonego świata, co ma wymusić na odbiorcy pewną dozę refleksji....

To była pierwsza książka Italo Calvino, którą przeczytałam i jej odkrycie było magicznym momentem. Było jak ciepły koc, kubek herbaty w mroźny wieczór. Poczucie, że lektura nie musi być niczym innym jak lekturą, przyjemnością, zanurzeniem się w klimat i świat historii. Przekazem książki może być po prostu emocja, stan, aktywacja wyobraźni. 

To był ciekawy miks realizmu i absurdu z odrobiną Marco Polo w tle, który sam w sobie jest postacią niesamowicie fascynującą. Jak to byłoby wyruszyć w podróż absolutnie nie wiedząc czego się spodziewać. Wyruszyć totalnie w nieznane, po prostu przed siebie, gdy każde miejsce to niespodzianka. Nie mieć oczekiwań, nie budować w wyobraźni nic z wyprzedzeniem. Dlaczego człowiek wyrusza w podróż, czego szuka i przed czym ucieka i czy może to znaleźć w trakcie czy na końcu drogi?

Jednocześnie, gdzie jest mój dom i czy on w ogóle istnieje? Wszystko i nic, wszędzie i nigdzie. Tak samo jak ta książka, opisanie ją w kilku słowach jest po prostu niemożliwe. 

W książce również przewija się postać cesarza, który ''jest cudzoziemcem dla każdego ze swoich poddanych'', królując nad chwiejącym się imperium. Jak ogromną samotność musi przeżywać każdego dnia, wiedząc że jest dla nich jednocześnie i wszystkim, i tak naprawdę niczym. Jaki jest sens posiadania imperium i krycia się za murem pałacu. Jak nie oszaleć z ogromu tego wszystkiego?

Pośród wielu tekstów, które czytałem, niektóre wracają do mnie, nie dając o sobie zapomnieć - bywają sugestywne, emocjonujące lub tajemnicze. Inne stanowią wyzwanie, zmuszają do poszukiwania, do głębszej analizy, kryjąc coś znacznie więcej niż fabuła. Czas urlopu był dla mnie dobry, by wrócić do czytanych dawniej Niewidzialnych miast Itala Calvina.

Zamysł wydaje się prosty - cesarz Chin Kubłaj-chan prowadzi dysputę z weneckim kupcem, którym jest nie kto inny, tylko Marco Polo. Podróżnik zdaje cesarzowi raport o odwiedzonych miastach z jego imperium. Początkowo potrafi porozumiewać się jedynie za pomocą gestów, mimiki i dźwięków, z czasem rozwijając swoje zdolności językowe. Niewidzialne miasta to precyzyjny opis 55 miast niemożliwych, kryjących się pod imionami kobiet; relacja Marca przeplatana jest fragmentami rozmów między władcą a raportującym - tutaj tekst skręca w kierunku dialogu filozoficznego o istocie życia, o czasie i przestrzeni, o prawdzie i jej wariantach.

Calvino konstruuje opowieści Polo nad wyraz dokładnie, łącząc piękno języka i obrazu poetyckiego z matematyczną precyzją. Jego miasta składają się ze zbiorów, z twierdzeń i równań - autor dzieli rozdziały na numerowane serie łączące miasta o podobnych właściwościach. Czasami chodzi o ich warstwę wizualną, innym razem o pamięć lub zamysł architektoniczny. Najważniejsze w opowiadanych miastach pozostaje jednak zawsze to, co niewidzialne - tam kryje się istota danego miejsca.

Książka Calvina jest nie tylko ciekawym eksperymentem literackim, ale także interesującym głosem w dyskusji dotyczącym idei miasta. Jak powinno wyglądać miasto szczęśliwe, czego powinniśmy unikać, tworząc nowe metropolie, czy da się tworzyć nowe, nie niszcząc starego? Autor podrzuca możliwości w swojej opowieści o cesarzu i podróżniku, którym daleko do gotowych rozwiązań; Niewidzialne miasta stanowią dla mnie zbiór wątpliwości odnoszących się do konceptu miasta idealnego, utopijnych projektów urbanistycznych. Calvino w rozmowie, która wieńczy to wydanie, wspomina o uciążliwości miasta, która nie pozwala się nim cieszyć, a także o tym, że żyjemy w złudzeniu bycia ciągle w jednym, tym samym miejscu. Książka bardzo satysfakcjonująca, do wielokrotnej lektury.

55 wyimaginowanych miejsc - miast z pogranicza jawy i snu. To 55 poetyckich impresji. Pięknie napisana książka, której lektura oszałamia językiem, stylem i przemyśleniami o istocie życia i śmierci.