Tajemnica zawodowa

Po „Tajemnicę zawodową” Joanny Gracjasz sięgnęłam z bardzo konkretnego powodu. Sam tytuł od razu uruchomił skojarzenia z tym, co zwykle pozostaje niewidoczne. Z kulisami szkolnej codzienności, z problemami dzieci w wieku szkolnym i dorosłych, którzy próbują je udźwignąć. Do tego informacja, że książka składa się z czterech opowieści widzianych oczami czterech nauczycieli, była dla mnie wystarczającą zachętą. Wiedziałam, że nie będzie to lekka historia, raczej coś do czytania uważnie i z emocjami.

To debiut, co od początku czuć, ale jednocześnie temat, który autorka podejmuje, jest jej bardzo bliski. Joanna Gracjasz pracowała jako nauczycielka i to doświadczenie wyraźnie przebija się przez każdą z tych opowieści. Szkoła w tej książce nie jest tłem neutralnym, to przestrzeń pełna napięć, niewypowiedzianych problemów, lęków dzieci i dorosłych, którzy często zostają z nimi zupełnie sami.

Książka składa się z czterech historii, czterech nauczycieli, czterech różnych perspektyw. Każda z nich pokazuje inne oblicze szkolnej rzeczywistości i inne pęknięcie w systemie. Są tu relacje, które przekraczają granice, zderzenie ideałów z biurokracją, walka z przełożonymi, presja układów i samotność w trzymaniu się własnych zasad. Wydarzenia same w sobie nie są rozbudowane, one raczej inicjują procesy, które dzieją się wewnątrz bohaterów. To zdecydowanie powieść psychologiczna, w której akcja schodzi na dalszy plan, ustępując miejsca emocjom, myślom i wewnętrznym konfliktom.

Najmocniejsze w tej książce są momenty, w których bohaterowie uświadamiają sobie, że przekroczyli granicę, czasem własną, czasem cudzą. Te chwile zawahania, poczucia winy, bezradności czy frustracji mają największy ładunek emocjonalny. Czytelnik zostaje postawiony w niewygodnej pozycji i zaczyna się zastanawiać, co sam by zrobił na ich miejscu. Gdzie kończy się zaangażowanie, a zaczyna zatracenie? Jak daleko można się posunąć, chcąc pomóc? I czy system w ogóle daje przestrzeń na prawdziwe wsparcie dziecka lub nauczyciela?

Jednocześnie muszę napisać uczciwie podczas lektury czułam pewien niedosyt. Brakowało mi bardziej konkretnej fabuły, mocniejszego poprowadzenia historii do wyraźnych punktów kulminacyjnych. Bohaterowie, choć ciekawi, mogliby być bardziej rozbudowani, a dialogi częstsze i żywsze. Momentami miałam wrażenie, że opisy są zbyt rozciągnięte kosztem relacji między postaciami. To sprawiało, że emocje były obecne, ale nie zawsze miały gdzie „osiąść”.

Nie zmienia to faktu, że autorka podjęła się bardzo ważnego i trudnego tematu. Widać, że zna tę rzeczywistość od środka i wie, jak wiele może się wydarzyć w miejscu, gdzie codziennie spotyka się tak wiele dzieci, z których każde niesie swoje własne problemy i troski. Jedne radzą sobie lepiej, inne gorzej i właśnie ta różnorodność reakcji, napięć i cichych dramatów jest tu dobrze uchwycona.

Czytając „Tajemnicę zawodową”, towarzyszyły mi emocje takie jak niepokój, smutek, frustracja, czasem złość, a czasem zwykła bezsilność. To nie są historie, które dają łatwe odpowiedzi czy przynoszą ulgę. Raczej zostawiają z pytaniami i refleksją, która wraca już po zamknięciu książki.

Najbardziej spodobało mi się to, że autorka nie próbuje niczego upiększać. Pokazuje szkołę jako miejsce trudne dla dzieci, ale i dla dorosłych. Doceniam też pomysł czterech oddzielnych opowieści, bo daje on szerokie spojrzenie na problem i pokazuje, że nie ma jednego schematu ani jednego winnego.

Polecam tę książkę osobom, które interesują się psychologią, tematami społecznymi i kulisami szkolnej rzeczywistości. To lektura dla tych, którzy nie szukają dynamicznej akcji, ale chcą zatrzymać się na emocjach i zastanowić nad tym, jak cienka bywa granica między pomocą a krzywdą.