Najpierw była tragedia. Potem - cisza, której nikt nie potrafił przerwać. Tak zaczyna się czas po wszystkim. Ten, w którym już niczego nie da się naprawić, a każde słowo waży więcej niż krzyk. W takim świecie żyje Piotr, bohater najnowszej powieści Ewy Hansen. Piotr to nie tylko kontynuacja wstrząsającej książki Olga, ale też spojrzenie na to, co się dzieje “po”. Po tragedii, po błędach, po braku ludzkiej empatii. Niektóre rany nie goją się, choć czas upływa, a sprawiedliwość bywa tylko słowem powtarzanym w pustce.
Życie po tragedii
Ewa Hansen zabiera czytelnika w miejsca, w których nikt nie chce zostać. Piotr to opowieść o człowieku zawieszonym między przeszłością a teraźniejszością, rozdartym pomiędzy winą a potrzebą odkupienia. Co dzieje się, gdy zbrodnia już się wydarzy? Jaki mrok ich dopada? W tej powieści najważniejsze nie jest „kto”, lecz „jak żyć z wiedzą, że sprawcy pozostali bezkarni?”.
W tym sensie Piotr staje się psychologicznym studium, które każe czytelnikowi myśleć i zadawać sobie trudne pytania. Autorka z wyczuciem opisuje stany, które trudno nazwać: wstyd, gniew, poczucie współudziału. Każde zdanie zdaje się oddychać ciężarem przemilczanych wspomnień. To książka o tym, jak życie po tragedii wciąż toczy się obok miejsca, w którym zatrzymał się czas.
Głos, który nie milknie
W powieści pojawia się tajemniczy Zrodzony.Z.Ciszy - ktoś, kto próbuje nadać sprawie Olgi rozgłos w internecie. Jego nagrania, publikowane bez twarzy i nazwiska, szybko zaczynają krążyć po sieci. Słychać w nich złość, bezradność, ale też potrzebę prawdy, o której wielu wolałoby zapomnieć. To właśnie on (lub ona?) staje się symbolem buntu wobec obojętności, głosem, który przypomina, że milczenie wciąż bywa wygodniejsze niż działanie. To łączy się z Olgą, w której poruszano właśnie takie tematy jak: znieczulica, która staje się codziennością czy system, który udaje, że nie widzi przemocy, upokorzeń i molestowania.
To nie jest oderwana od rzeczywistości koncepcja. W ostatnich latach widzieliśmy, jak media społecznościowe potrafią stać się narzędziem walki o prawdę. Hasztagi takie jak #MeToo czy #JusticeFor… uruchamiały nie tylko lawinę emocji, ale także działań. Ludzie, którzy wcześniej bali się mówić, odnajdywali w sieci siłę, bo nie byli już sami ze swoją traumą. Ten cyfrowy krzyk bywa chaotyczny, ale jest dowodem na to, że świat nie jest obojętny na krzywdę, o ile ma się odwagę ją nagłośnić.
Cień winy, światło empatii
Psychologia mówi, że wina może mieć funkcję oczyszczającą tylko wtedy, gdy prowadzi do empatii . Jak pokazują badania Leona Montady (Social Justice Research, 1991), emocje moralne, takie jak żal czy poczucie winy, mogą stać się impulsem do działania naprawczego tylko wtedy, gdy łączą się ze współczuciem. Bez tego wina przeradza się w autodestrukcję, w niekończący się wewnętrzny proces karania samego siebie. Judith Herman w książce Trauma i powrót do równowagi pisze, że dopiero konfrontacja z własną bezczynnością i uznanie cierpienia ofiary pozwalają przekształcić wstyd w zrozumienie, a traumę w doświadczenie, które ma sens.
Hansen pokazuje, jak to działa w praktyce. W Piotrze nie chodzi o zewnętrzne rozliczenie, ale o przebudzenie moralne, o moment, w którym człowiek przestaje uciekać od winy i zaczyna słyszeć cudzy głos. To, co Arendt nazywała „odpowiedzialnością bez winy” (Odpowiedzialność i wina zbiorowa), w powieści przybiera wymiar osobisty: Piotr nie odpowiada za zbrodnię, ale za własne milczenie. Wina staje się w jego przypadku nie tyle ciężarem, co narzędziem zrozumienia, sposobem, by wejść w cudze doświadczenie i nadać mu znaczenie.
Literatura jako rozliczenie
Piotr - jak wcześniej Olga - to literatura, która nie ucieka od trudnych pytań. Powieść dotyka tego, o czym na co dzień milczymy. Nie służy (tylko) rozrywce, lecz refleksji. Każdy rozdział staje się próbą zrozumienia, jak łatwo zło wnika w codzienność i jak trudno potem odróżnić winowajców od biernych świadków. Ta książka przynosi prawdę. Pokazuje, że pamięć jest formą odpowiedzialności.
-> Książkę Piotr kupicie w Empiku!
.
Tagi: fragment,
