Recenzja książki: Landsberg. Miasto z mgły

Recenzuje: Elżbieta Molęda

Książka „Landsberg. Miasto z mgły” autorstwa Macieja J. Dudziaka to mroczny kryminał historyczny z elementami thrillera psychologicznego, którego fabuła oparta jest na fikcyjnych wydarzeniach.

„Wydarzenia współczesne tworzą w powieści ramę kompozycyjną dla wątków historycznych, tworząc ciekawą całość i pokazując, że przeszłość potrafi przypomnieć o sobie w najmniej spodziewanym momencie, każąc zapłacić za winy przodków. Zasadnicza akcja powieści toczy się wiosną 1933 roku tuż przed świętami Wielkanocnymi w wówczas niemieckim mieście Landsberg an der Warthe (współcześnie Gorzów Wielkopolski). Autor bardzo realistycznie i wiarygodnie odtworzył realia zarówno historyczne jak i topografię miasta z tamtego okresu.

Rok 1933 w zapisał się w historii jako rok dojścia do władzy w Niemczech Adolfa Hitlera.  Konsekwencją tego był wzrost liczebności i znaczenia w państwie paramilitarnych bojówek Sturmabteilung (SA). Zaczyna się zwalczanie i terroryzowanie przeciwników politycznych, nasilają się także nastroje nacjonalistyczne i antysemickie. W tym właśnie czasie w Landsbergu dochodzi do morderstwa dziecka. Ciało pozostawiono pod kościołem starannie upozowane, a wraz z nim starą pozytywkę z hebrajskim znakiem oznaczającym „cztery”. Następny dzień przyniósł śmierć kolejnego dziecka, które martwe także znaleziono przy kościele. Tym razem oznaczono je jako „pięć”. Prowadzący śledztwo Carl Faber walczący z własnymi demonami błądzi po omacku szukając jakiegoś schematu. Kiedy trafia do kolejnego kościoła są w nim już kolejne ciała dzieci. Miejscowa ludność podburzana przez gazety kieruje podejrzenia na społeczność żydowską. Czy Faber odkryje kto stoi za bestialskimi zabójstwami? W jaki sposób to co się dzieje ma związek z ogólną sytuacją polityczną w Niemczech? We współczesnej linii czasowej młoda dziennikarka słucha opowieści o tych wydarzeniach opowiadanych przez żyjącą wówczas w Landsbergu Caroline Lehmann. Co łączy tamte wydarzenia z pewnym politykiem zdobywającej coraz większą popularność partii?

Największym autem książki jest znakomicie pokazane tło społeczne tamtego okresu i zmiany jakie dokonują się w konsekwencji dojścia do władzy Hitlera w sferze wpływów i władzy na przykładzie lokalnej społeczności. Autor pokazuje jaka była motywacja ludzi z różnych warstw społecznych do wstępowania w szeregi partii. Kolejny motyw to pokazanie strachu jako czynnika sterowania ludźmi i podsycania nastrojów antyżydowskich. Doskonale widoczne są też mechanizmy narastania nienawiści. Książka jest również swoistym ostrzeżeniem przed powtarzalnością historii, gdyż autor zarysowuje analogię między tamtym czasem a współczesnością w kontekście nasilania się haseł nacjonalistycznych.

Głównym bohaterem powieści jest prowadzący śledztwo komisarz Carl Faber. Nie jest to rodowity mieszkaniec miasta, więc nie jest wplątany w lokalne układy, co pozwala mu zachować autonomię i niezależność w jego pracy. Jednocześnie jest on przykładem człowieka tamtego czasu doświadczonego udziałem w I wojnie światowej. Te przejścia pozostawiły głębokie ślady w jego psychice. Niejasne są przyczyny jego „zesłania” z Berlina do Landsbergu. Ale pozostałości wojny i aktualna sytuacja życiowa powodują, że Faber coraz bardziej pogrąża się w odmętach samotności, depresji i alkoholizmu. Sprawa, którą przychodzi mu rozwiązać wywołuje w nim wspomnienia jego własnego dzieciństwa i niejasnego pochodzenia. Obok jednostkowego bohatera autor kreuje cały Landsberg na bohatera przestrzennego. Ukazuje go jako tętniący własnym życiem organizm. Przestrzeń ta przestaje być zwykłym tłem, stając się aktywnym uczestnikiem wydarzeń. Landsberg jawi się tu jako miejsce wrogie, przytłaczające i spowite tajemnicą. Gęsta, wszechobecna mgła, która osacza mieszkańców, potęguje klaustrofobiczną i duszną atmosferę.

Styl Macieja J. Dudziaka w książce „Landsberg. Miasto z mgły” jest nastawiony na budowanie nastroju narastającej psychozy. Jest on plastyczny, obrazowy, gęsty i silnie klimatyczny. Nie ma tu dynamicznej akcji, dominuje narracja opisowa z rozbudowanymi opisami wyglądu miasta, obiektów architektury oraz monologi wewnętrzne postaci. Opisy te są pełne detali, realistyczne, oddziałujące wielozmysłowo na czytelnika. Uczucia strachu, niepewności, osamotnienia czy gniewu, obecne w monologach wewnętrznych postaci, udzielają się czytelnikowi. Warto docenić również samą strukturę opowieści. Płynne żonglowanie perspektywami postaci początkowo sprawia wrażenie niespójności, jednak z rozwojem fabuły wszystkie elementy łączą się w harmonijny i w pełni satysfakcjonujący obraz. Niezwykła w powieści jest rola wszechobecnej mgły. Jest ona ważnym elementem budowania atmosfery niepokoju i zagrożenia. Zniekształca obraz rzeczywistości, ukrywa i chroni zło.  Ale ma też znaczenie metaforyczne będąc symbolem tajemnicy, zagubienia i dezorientacji oraz splątania myśli utrudniających podjęcie decyzji i obranie właściwego kierunku.

Fabuła ma na celu nie tylko przedstawienie wciągającej intrygi kryminalnej, ale również wskazanie mechanizmów, za pomocą których grupy interesu manipulują rzeczywistością. Dzięki temu powieść zapewnia nie tylko rozrywkę czytelniczą, ale staje się pewnego rodzaju studium psychologicznym i społecznym skłaniającym do refleksji. 

Bardzo ujęło mnie, że autor pokusił się o zarysowanie portretów zamordowanych dzieci, opisał ich codzienne życie dzięki temu stały się one konkretnymi osobami. Ten zabieg sprawia, że popełnione zbrodnie stają się czymś więcej niż tylko tłem dla śledztwa – zyskują ludzki wymiar, który na długo zapada w pamięć.

„Landsberg. Miasto mgły” to powieść, która wyróżnia się wyjątkową atmosferą, solidnym tłem historycznym i umiejętnie prowadzoną zagadką do rozwikłania. Mimo odczuwalnej słabszej dynamiki, intrygująca fabuła łączy się tu z sugestywnym obrazem dawnej epoki, tworząc studium strachu, który odciska piętno zarówno na powieściowych postaciach, jak i całej społeczności, wpływając silnie na emocje czytelnika. Książka to dobry wybór dla czytelników poszukujących mrocznych thrillerów historycznych.

Książkę przeczytałam w ramach Akcji Recenzenckiej serwisu LubimyCzytać oraz Wydawnictwa Muza

Tagi: Thrillery i suspens