Andy Warhol. Srebrny lis

"Andy Warhol. Srebrny lis" (Jean-Noël Liaut) to książka, w której autor szczegółowo opisuje życie (od trudnego dzieciństwa aż do samej śmierci) znanego na całym świecie Andy'ego Warhola - przedstawiciela pop-artu, którego sztukę jedni kochają, a drudzy wręcz potępiają.

Mało kto prawdopodobnie zdaje sobie sprawę z tego jak wyglądała jego przeszłość i że nie od zawsze tworzył dzieła z typu tych, które są niemal wszystkim znane (a przynajmniej tym zainteresowanym tematem). Czytając tę książkę poznajemy różne (często zaskakujące) fakty na temat Warhola i jego zainteresowań, które w znacznym stopniu wpływały na jego sztukę. Dla mnie zaskoczeniem było to, że na początku swojej kariery Andy wykonywał nadzwyczaj często prace przedstawiające... buty, co odzwierciedlało jego fascynację stopami.

Z kolejnych rozdziałów dowiadujemy się dużo o jego życiu prywatnym, o tym że od najmłodszych lat był strasznym maminsynkiem i nawet w dorosłości niczym stara panna mieszkał z matką i zgrają kotów, które wolał od ludzi (zmienia się to dopiero po powstaniu The Factory, "Andy żył w grupie, podróżował w grupie i pracował w grupie").

Książkę czyta się bardzo szybko i przyjemnie, ale jest w niej wymienionych tyle nazwisk, że czasami trudno się połapać kto jest kim. Na końcu znajduje się długi ich spis ze wskazaniem konkretnych stron, na których się pojawiają, co z pewnością ucieszy bardziej zainteresowanych tym tematem czytelników. Uważam, że uwzględnienie chociaż kilku zdjęć prac Warhola w książce (choćby przeciętnej jakości - tak poglądowo) byłoby dobrym dodatkiem. Moja córka (zdecydowanie bardziej siedząca w temacie niż ja) dla przykładu chciałaby zobaczyć te starsze ilustracje do czasopism...

Autor wprowadza w mniej znane prace Warhola, które wydają się być bardziej wartościowe tematycznie niż chociażby jego kopie twarzy Marilyn Monroe. Wszędzie widzimy jego portrety światowych gwiazd, ale mało kto zapewne wie o tych dziełach, które przedstawiają sytuację Ameryki w jego czasach (nierówność rasowa, różne tragedie). Możemy także przeczytać opinie i poznać wspomnienia osób, którymi otaczał się Andy oraz dowiedzieć się jak poszczególne osoby go postrzegały. Z relacji jego przyjaciół i współpracowników (najczęściej relacjonuje Ultra Violet) odkrywamy jego prawdziwa naturę - z zewnątrz niepozorny, słaby na zdrowiu, ale tak naprawdę manipulant, wykorzystujący ludzi na swoją korzyść.

Pojawiają się też m.in. wzmianki o przeszłości osób, które były wyjątkowo ważne w karierze Warhola (m.in. Edie Sedgwick). Zdecydowanym atutem publikacji jako całości jest to, że autor czerpał informacje z różnych źródeł i przedstawił zarówno lepszą jak i gorszą stronę Warhola. Warto zaznaczyć, że nie jest to raczej książka, którą można pochłonąć w kilka dni, bo informacji do przetworzenia w głowie jest bardzo dużo, ale jest to naprawdę dobra pozycja, po którą zachęcam sięgnąć w wolnym czasie i dowiadywać się po trochę o życiu Andy'ego Warhola.

Recenzja przygotowana we współpracy z moją córką. Za egzemplarz dziękuję Wydawnictwu Arkady.

Andy Warhol. Srebrny lis Jean-Noëla Liauta to nie jest kolejna biografia artysty, którego twarz – podobnie jak puszka zupy Campbell’s – stała się ikoną kultury masowej. To książka, która zdejmuje Warhola z piedestału, ale nie po to, by go zdeprecjonować. Wręcz przeciwnie – by pokazać, jak bardzo złożoną, kruchą i jednocześnie przenikliwą był postacią. Liaut nie próbuje go „wyjaśnić” do końca. Pozwala mu pozostać tajemnicą. I właśnie w tym tkwi siła tej opowieści.

Autor cofa się do początków – do Pittsburgha, do domu słowackich imigrantów, do choroby, która naznaczyła dzieciństwo Warhola samotnością i lękiem. Z tych pozornie nieartystycznych doświadczeń wyrasta późniejszy mistrz autopromocji, obserwator świata, który lepiej niż inni zrozumiał, że w XX wieku sztuka, pieniądz i wizerunek są ze sobą nierozerwalnie splecione. Liaut pokazuje, że Warhol nie był zimnym cynikiem – był raczej człowiekiem, który nauczył się przetrwania poprzez dystans, ironię i maskę.

Ogromnym atutem książki jest to, że autor oddaje głos tym, którzy Warhola naprawdę znali. Nie znajdziemy tu jedynie suchych faktów i dat, ale mozaikę wspomnień, anegdot i niepublikowanych wcześniej świadectw. Dzięki nim Warhol przestaje być jednowymiarową ikoną pop-artu, a staje się człowiekiem z krwi i kości: nieśmiałym, neurotycznym, czasem irytującym, innym razem zaskakująco czułym i uważnym. To portret pełen sprzeczności – dokładnie taki, jak sam jego bohater.

Tytułowy „Srebrny lis” to określenie trafne i wieloznaczne. Autor pokazuje Warhola jako kogoś, kto doskonale rozumiał swoją epokę i potrafił ją wykorzystać, ale jednocześnie nigdy nie czuł się jej pełnoprawną częścią. Studio Factory jawi się tu nie tylko jako centrum artystycznego fermentu, lecz także jako przestrzeń samotności, nieustannej obserwacji i budowania relacji opartych na fascynacji oraz interesie. Autor nie idealizuje tego świata – pokazuje jego blask i mrok, kreatywność i wyczerpanie, ekscytację i pustkę.

Narracja Liauta jest gęsta, mroczna, momentami bardzo intymna. To książka, która wymaga uwagi, ale odpłaca się głęboką refleksją nad rolą artysty, granicą między autentycznością, a kreacją oraz ceną sławy. Bohater  wyłania się z niej nie jako legenda, lecz jako człowiek, który całe życie balansował między potrzebą bycia widzianym, a panicznym lękiem przed prawdziwą bliskością.

Andy Warhol. Srebrny lis to lektura dla tych, którzy chcą spojrzeć na ikonę popkultury bez filtrów i uproszczeń. Dla miłośników sztuki, biografii i psychologicznych portretów, ale też dla wszystkich, którzy zadają sobie pytanie, jak rodzi się mit – i co zostaje z człowieka, gdy mit zaczyna żyć własnym życiem.

Jeśli chcesz poznać Warhola nie tylko jako markę, lecz jako fascynującą, niejednoznaczną osobowość – ta książka zdecydowanie jest dla Ciebie. To biografia, która zostaje w głowie na długo i prowokuje do myślenia znacznie wykraczającego poza świat sztuki. Polecam zdecydowanie.