Artemizja Gentileschi

Artemizja Gentileschi była włoską malarką epoki wczesnego baroku, córką Orazia Gentileschiego. Jej życie naznaczone było cierpieniem, ale także niezwykłą odwagą i hartem ducha. Artemizja nie pozwoliła się złamać - ani traumatycznym doświadczeniom, ani realiom świata sztuki zdominowanego przez mężczyzn. Być może właśnie dlatego dziś jej obrazy zajmują tak ważne miejsce w historii malarstwa, a ona sama wymieniana jest wśród najwybitniejszych artystek swoich czasów.

Aby jednak w pełni zrozumieć, dlaczego jej twórczość przez wieki pozostawała na marginesie, warto cofnąć się o krok i spojrzeć szerzej. Pomocny okazuje się tu słynny esej Lindy Nochlin „Dlaczego nie było wielkich artystek?” – prowokacyjny już samym tytułem, ale trafnie pokazujący, w jaki sposób struktury społeczne, instytucje i kultura systemowo spychały kobiety na dalszy plan. Nie chodzi o to, że wielkie artystki nie istniały - one istniały, lecz przez długi czas były pomijane, zapominane lub traktowane jako ciekawostka.

Dopiero dziś herstoria jest na nowo odkrywana - i warto to podkreślić: odkrywana, a nie tworzona od zera. Artemizja Gentileschi jest jednym z najbardziej wyrazistych przykładów tej niesprawiedliwości dziejowej. Choć żyła w latach 1593–1656 i już za życia cieszyła się uznaniem, jej nazwisko przez stulecia pozostawało w cieniu męskich artystów.

Nie bez powodu sięgnęłam po tę książkę jako jedną z pierwszych lektur Nowego Roku. Patronami roku 2026 są niemal wyłącznie mężczyźni - w tym gronie znalazła się zaledwie jedna kobieta. Tym bardziej naturalne wydało mi się powrócenie do historii artystki, którą znam już dość dobrze, ale której twórczość wciąż potrafi zaskakiwać.

Była to kolejna przeczytana przeze mnie biografia Artemizji Gentileschi. Wśród innych publikacji poświęconych artystce warto wymienić „Podróże po Włoszech z Artemizją Gentileschi” ks. Witolda Kaweckiego, a także książkę Piotra Oczki „Suknia i sztalugi. Historie dawnych malarek”. Nie jest to jednak pozycja skupiona wyłącznie na Artemizji - autor proponuje szeroki, eseistyczny przegląd losów i twórczości wielu zapomnianych artystek, osadzając je w realiach epoki i pokazując mechanizmy, które przez wieki spychały kobiety na margines historii sztuki. Artemizja Gentileschi jest jedną z bohaterek tej książki, a jej historia splata się z opowieściami o dziesiątkach innych malarek. Warto wspomnieć również o beletryzowanej biografii Alexandry Lapierre „Artemisia. Niezwykła kobieta, genialna malarka”, a nawet o komiksowych opracowaniach poświęconych tej artystce - materiałów źródłowych i interpretacyjnych zdecydowanie nie brakuje.

Recenzowana książka to bogato ilustrowany album z reprodukcjami obrazów Artemizji Gentileschi, należący do popularnej serii „Wielcy malarze SBM”. Warto jednak zauważyć, że jak dotąd w całej serii znalazły się zaledwie trzy kobiety. Ten fakt skłania do refleksji i pokazuje, jak wiele wciąż pozostaje do zrobienia w zakresie popularyzowania dorobku artystek.

Publikacja skierowana jest do szerokiego grona odbiorców  - nie przytłacza akademickim językiem, a jednocześnie rzetelnie wprowadza w życie i twórczość Artemizji Gentileschi. Może być doskonałym punktem wyjścia dla osób, które dopiero zaczynają swoją przygodę ze sztuką, ale również wartościowym uzupełnieniem wiedzy dla tych, którzy artystkę już znają. To książka, która nie tylko opowiada o malarstwie, lecz także przywraca należne miejsce jednej z najważniejszych kobiet w historii sztuki. Zdecydowanie polecam!