Ćpun

Ćpun" to jedna z tych książek, które nie próbują się czytelnikowi podobać. Nie uwodzą stylem, nie oferują katharsis, nie prowadzą za rękę. Zamiast tego Burroughs wrzuca nas w sam środek uzależnienia - zimnego, brudnego i pozbawionego jakiejkolwiek romantycznej mgły.

William S. Burroughs w swej debiutanckiej powieści opiera się na własnych doświadczeniach - pisząc pod alter ego czyli postacią Williama Lee autor - homoseksualny mężczyzna- z reporterską by nie rzec chirurgiczną precyzją opowiada o swoim nałogu, a wszystko w realiach USA z lat 40. i 50. XX wieku. 

Czytelnik wraz z narratorem przemieszcza się po miastach, tanich hotelach i podejrzanych zaułkach w poszukiwaniu kolejnej dawki wyniszczającej substancji. 

Nie brakuje tu opisów oddziałów odwykowych , stanów po zażyciu - halucynacji , euforii oraz tych momentów, gdy bohater zmuszony jest trwać w zawieszeniu bez swojego "leku". 

To książka ciężka, momentami monotonna - celowo. Ta monotonia oddaje istotę nałogu, w którym nie ma zwrotów akcji ani spektakularnych upadków, tylko ciągłe trwanie w tym samym stanie. Dla niektórych może to być bariera, dla innych - dowód literackiej uczciwości.

Na pewno nie jest to lektura łatwa i szybka ani też dostarczająca rozrywki. 

,,Ćpun" nie oferuje morału ani wyraźnego finału. Burroughs nie obiecuje wyjścia z uzależnienia, nie prowadzi bohatera ku odkupieniu. Zamiast tego zostawia czytelnika z poczuciem pustki i zmęczenia -- dokładnie takim, jakie towarzyszy nałogowi. Ta powieść nie chce być przestrogą ani manifestem. Jest zapisem stanu istnienia, egzystencji zawieszonej między kolejnymi dawkami, między potrzebą a rozpadem.

Siła tej książki tkwi w jej bezkompromisowości. Autor nie tłumaczy się, nie łagodzi obrazu, nie próbuje wzbudzić współczucia. Uzależnienie jest tu faktem biologicznym i społecznym, a nie romantycznym buntem czy artystyczną pozą. Homoseksualność narratora, policyjna opresja, hipokryzja systemu -- wszystko to pojawia się na marginesach, jakby mimochodem, a jednak buduje pełny obraz świata, który spycha jednostkę na dno i jednocześnie karze ją za to, że tam trafiła.

,,Ćpun" to literatura wymagająca odporności -- emocjonalnej i estetycznej. Może odrzucać, nużyć, irytować swoją surowością, ale trudno odmówić jej autentyczności. To książka, która nie zostawia po sobie ulgi, tylko osad. I właśnie dlatego zostaje w głowie na długo.

Nie polecam jej każdemu. Ale tym, którzy szukają w literaturze prawdy, nawet tej najbardziej niewygodnej -- zdecydowanie tak.