Figlarnie. Przestrzenie radykalnej prywatności

,,Figlarnie" zapowiadały się dla mnie jako fascynująca opowieść o tym, jak architektura wpływa na nasze życie wewnętrzne i relacje z innymi ludźmi. Niestety, mam poczucie, że dostałam coś zupełnie innego. Już sam tytuł wydaje mi się znaczący. ,,Figlarnie" przywołuje skojarzenia z czymś ukrytym, frywolnym, trochę zakazanym. I rzeczywiście taka jest ta książka. Prywatność bardzo często zostaje tu sprowadzona do sekretów, romansów, buduarów i intymnych epizodów z życia bohaterów. Tymczasem prywatność to przecież znacznie więcej. To także możliwość pobycia samemu ze sobą, przeżywania emocji, myślenia, czytania, tworzenia, odpoczynku czy zwyczajnego milczenia. Szkoda, że ten wymiar niemal w książce nie wybrzmiewa.

Autorka zabiera nas do pałaców, buduarów i domów zaprojektowanych przez wybitnych architektów. Poznajemy wiele ciekawostek z ich życia, często dotyczących romansów, skrywanych sekretów czy intymnych epizodów. Problem w tym, że bardzo często pozostają one jedynie interesującymi anegdotami. Miałam wrażenie, że autorka raz po raz zbliża się do ważnej refleksji o prywatności, by po chwili porzucić ją na rzecz kolejnej historii lub kolejnego architekta. Esej ma prawo opowiadać anegdoty, ale dobrze, gdy prowadzą one do jakiejś myśli. Tutaj często miałam poczucie, że stają się celem samym w sobie.

Najbardziej zabrakło mi odpowiedzi na pytanie postawione już w tytule. Czym właściwie jest ,,radykalna prywatność"? Czym różni się od prywatności po prostu? Nie oczekiwałam definicji z podręcznika. Esej rządzi się innymi prawami. Chciałabym jednak wiedzieć, jak sama autorka rozumie to pojęcie. Bo prywatność może oznaczać bardzo różne rzeczy i właśnie osobista perspektywa autora nadaje esejowi jego siłę. Zdecydowanie bardziej wybrzmiewa to w jej wywiadach. Szkoda, że nie w książce.

Jedyny moment, w którym prywatność przestaje być dekoracją czy architektoniczną ciekawostką, to rozdział o Freudzie. I właśnie on wydał mi się najciekawszy. Podobne wrażenie zrobił na mnie cytowany dopiero pod koniec książki Byung-Chul Han. To właśnie tam pojawiają się pytania, których brakowało mi przez wcześniejsze kilkaset stron.

Mam też wrażenie, że opowieść o prywatności została tu zawężona do doświadczeń uprzywilejowanych mężczyzn - królów, architektów, intelektualistów. Równie ciekawe byłoby pytanie o prywatność ludzi, którzy nie mieszkali w pałacach ani modernistycznych willach. O prywatność kobiet, mieszkańców kamienic, zwykłych ludzi. W swojej opowieści autorka zatrzymuje się na XX wieku, a przecież to współczesność wydaje się najciekawszym momentem do rozmowy o prywatności. Skoro pyta o jej związek z architekturą, trudno nie pomyśleć o mieszkaniach z otwartymi kuchniami, blokach, w których sąsiad zagląda nam do okna, czy biurach typu open space. Tego kontekstu bardzo mi zabrakło.

To interesujący zbiór esejów o architekturze i ludziach, którzy ją tworzyli. Nie jestem jednak przekonana, że jest to książka o prywatności. Największym problemem ,,Figlarni" nie jest brak ciekawych przykładów, lecz brak jednej wyraźnej idei, która pozwoliłaby zobaczyć w nich spójną opowieść o tym, czym prywatność jest dla człowieka.