Mój rok relaksu i odpoczynku

Wyobraźcie sobie, że możecie na rok wypisać się z życia. Co byście robili? Bohaterka powieści Ottessy Moshfegh pt. „Mój rok relaksu i odpoczynku” chce spać. „Hibernowanie z całych sił zaczęłam w połowie czerwca dwutysięcznego roku. Miałam dwadzieścia sześć lat.”1 Piękna i samotna – tak można opisać główną bohaterkę. Po śmierci rodziców pozostał jej toksyczny facet i zazdroszcząca jej urody przyjaciółka. Zostały też fundusze, dzięki którym dziewczyna może rozpocząć swój projekt. „W głębi serca wiedziałam – i być może tylko to wiedziało wtedy moje serce – że jeśli prześpię wystarczająco dużo czasu, to będzie ze mną dobrze. Odnowię się, odrodzę.”2 Zdobywa recepty na preparaty, którymi się otumania, aby spać, spać, spać. Aby odciąć się od życia.

Co prawda przeczytałam tylko tę jedną książkę autorki, ale stwierdzam, że Ottessa Moshfeg to reprezentantka sztuki współczesnej z całą jej chęcią do szokowania, do budzenia wstrętu z dziwnym akcentowaniem w kierunku seksu, jako narzędzia wyrazu artystycznego. Natomiast zastanówmy się, czy w przypadku bohaterki tej książki nie ma to trochę sensu. Piękna dziewczyna z majętnej rodziny, która ciepła rodzicielskiego nie zaznała. Matkę wspomina jako pogrążona w apatii i używkach, ale zawsze nieskazitelnie pomalowaną. W jej wspomnieniach z mamą najlepiej się spało. Z takiego domu wychodzi dziewczyna, której wszyscy zazdroszczą, bo nie musiała się starać o figurę i markowe ciuchy, ale ona łaknie uwagi, której nigdy nie dostała. Korzysta z życia, ale poważnych relacji nie potrafi nawiązać. Jej uroda jest jej zgubą, pryzmatem przez który patrzą na nią ludzie. Jej frustracja wyraża się w wulgarnej cielesności. Dodajmy do tego artystyczny światek, w który Moshfeg wrzuca bohaterkę...

Przyznam, że „Mój rok relaksu i odpoczynku” przeczytałam jednym tchem, ale nie jestem pewna czy podoba mi się to, jak autorka przedstawiła temat. Prezentacja głównej bohaterki jest niemal karykaturalna. Szokujące jest to, ile energii wkłada w zdobycie leków i w ogóle w realizację swojego projektu. Szokujący ma być wulgarny język, chociaż w mojej ocenie ten sposób wyrazu jest tak wyeksploatowany, że wręcz nudny. Szokujące ma być zakończenie. Ciekawe, acz niebezpieczne. Wreszcie szokująca – i przytłaczająca – jest samotność głównej bohaterki. To jest samotność człowieka w wielkim mieście, samotność w tłumie. Mamy dziewczynę, która chce być dostrzeżona, ale mamy też poczucie, że jakkolwiek jej historia się potoczy nikt się nią nie przejmie.

Moshfegh sili się na oryginalność, ale kiedy rozłożymy „Mój rok relaksu i odpoczynku” na malutkie części okaże się, że wszystko to już było, co czyni tę powieść nieco pretensjonalną. Natomiast ma ona w sobie coś hipnotyzującego. Wydaje mi się, że zaspokaja potrzebę „podglądactwa”, bo bohaterka zaprasza nas w najciemniejsze zakamarki swojego umysłu. Bezwstydnie wywnętrza się przed nami. Możemy jej współczuć,. Możemy się nią brzydzić. Jednak z chorą ciekawością obserwujemy, do czego doprowadzi ją ten ryzykowny projekt.

1 Ottessa Moshfegh, „Mój rok relaksu i odpoczynku”, przeł. Łukasz Buchalski, wyd. Pauza, warszawa 2019, loc. 67 [ebook].

2 Tamże, loc. 736-737.

Mam na imię "BRAK"

Mówi się, że pieniądze szczęścia nie dają; dla bohaterki Otessy Moshfegh odziedziczone po zmarłych rodzicach fundusze zapewniają byt (na dobrym poziomie), dzięki którym może swobodnie rozpoczynać swój projekt "rok relaksu i odpoczynku" - równie ekstrawagancki i ambitny, co nonsensowny i obłąkany. Wydaje się, że dla pisarki, która od początku swojej zawodowej drogi zajmuje się w swojej twórczości tematem inności, odmienności, zaserwowanie czytającym efektu "wow" będzie proste jak bułka z masłem. I faktycznie tak jest: szok przychodzi szybko i pozostaje na długo w trakcie lektury. 

Moshfegh dokonała tu jednak czegoś o wiele większego. Wysnuła historię psychicznej degrengolady i miażdżącej samotności rozedrganej duszy ze smutku i braku skumulowanego przez lata w ciele i psyche dziecka-dziewczynki-dziewczyny-młodej kobiety, której nikt nie pokazał, nie powiedział, nie dał odczuć, czym jest miłość i jakie wartości mają być (powinny być) dla niej azymutem w życiu. Brak fundamentów prawdziwego istnienia w postaci miłości rodziców powoduje szereg psychologicznych konsekwencji dla bohaterki, która nie widzi żadnej radości, chęci ani powodu, by żyć pełnią życia i czerpać z niego to, co najlepsze. Zamiast tego kroczy konsekwentnie po równi pochyłej, kombinując na rozmaite sposoby, jak doprowadzić swój autodestrukcyjny projekt do końca.

Gdy codzienne pożywienie złożone jest z paraliżującego wszelkie działania niby-nieoczywistego smutku; gdy brak sensu istnienia; gdy oziębłość i obojętność jest metodą odgrodzenia się od możliwości zranienia; gdy jedynymi osobami od których chce się "coś" dostać jest nieodpowiedzialna pani psychiatra i skrajnie toksyczny facet... cyniczna obserwatorka życia, nawet w przyjaźni nie do końca szczera, niepotrafiąca zbudować autentycznych relacji, ma tylko jeden cel: spać, by przeczekać najgorsze; dotknąć dna, by sprawdzić, czy jest tam iskierka nadziei - dla niej.

Zapewne nie będę jedyną czytelniczką, która otwierała oczy ze zdumienia i podziwu dla żołądka bohaterki, który zniósł to farmaceutyczne disco ponad wszystko. Fizyczne przetrwanie nie byłoby jednak pełnym zwycięstwem, gdyby nie dopełniła go wewnętrzna przemiana. Świat bez wartości i życiowego kompasu, w którym do tej pory żyła bohaterka Moshfegh, totalny brak akceptacji siebie, radykalnie niskie poczucie własnej wartości, ustępują miejsca świadomej zgodzie, by zacząć żyć od nowa. I tylko ten może zbudować swój świat na nowo, kto przeżył ból otchłani, martwotę duszy, bezsilność pustki. I już wie, że uciec można przed wszystkim, ale nie przed sobą.  

Niezwykle naturalistyczna powieść, której bohaterka balansuje na skraju depresji i schizofrenii (chociaż nie pada na ten temat ani jedno słowo, to tak to w moich oczach wygląda). Jakże życie potrafi dać czasem w kość, mimo że posiadamy wiele. Bagaż psychiczny, jaki fundujemy sobie sami i obarczają nas nim inni potrafi jednak dokopać. Główna bohaterka kapryśnie wkurzająca, jej przyjaciółka - pozytywnie zakręcona, ale z kompleksami i wreszcie parodia lekarki psychiatry - najlepsza w całej powieści.

"Mój ro relaksu i odpoczynku" to wciąż dosyć popularna i budząca dyskusję książka i to pomimo tego, że została wydała już dobrych kilka lat temu. Powieść ta zbiera zupełnie skrajne opinie i rozumiem dlaczego jednym się podoba, a drugim nie.

Książka opowiada o młodej, bardzo atrakcyjnej i wykształconej kobiecie cierpiącej na depresję, którą męczy otaczający świat i ludzie. Marzy o tym, aby zapaść w niekończący się sen, co umożliwia jej lekarz psychiatra, która przepisuje jej bezrefleksyjnie niezliczone ilości tabletek o różnych nazwach, po których główna bohaterka ma nawet zaniki pamięci.

Doceniam tę książkę, bo uważam, że to co przeżywa bohaterka jest bardzo prawdziwe i zostało dobrze pokazane przez autorkę. Widzimy też, że dzieciństwo i rodzice mają gigantyczny wpływ na nasze zachowania w dorosłym życiu. Bohaterka miała matkę alkoholiczkę i prawdopodobnie nigdy nie była wystarczająco kochana, co pewnie wpłynęło na pojawienie się choroby, Przyczynił się do tego również toksyczny związek, w który była uwikłana. Bezskutecznie szukała miłości, której nie zaznała od rodziców.

Odrażająca jest postać pani doktor. Kobieta powinna stracić uprawnienia, albo stanąć przed sądem za szkody wyrządzane pacjentom.

Kolejna irytująca postać w tej książce to ta niby najlepsza przyjaciółka. Kobieta ze wszech miar pusta, dla której liczyła się tylko szczupła, sylwetka i dobre ciuchy, a nie pomoc koleżance.

Co mi się jeszcze nie podobało? Z pewnością zakończenie i wulgarne opisy seksu, które były zupełnie niepotrzebne. 

No i rzecz najważniejsza przez którą obniżyłam ocenę tej książki, a mianowicie strasznie mnie zdołowała. Rozumiem, że opisuje depresję, ale spodziewałam się jednak jakiejś nadziei.

Polecam przeczytać. Warto, choć nie będzie to doświadczenie przyjemne.

Mam problem z tą książką, bo mam poczucie, że jest o czymś, może nawet o czymś ważnym, a jednak jej forma jest dla mnie tak żenująca, że aż trudno w to uwierzyć. Niby to powieść głeboka, o odczuciach, przeżywaniu świata, samotności i szczęściu, i potrzebie go odnalezienia, a napisana meliniarsko, gdzie banał goni banał i nic nowego kolejne strony nie wnoszą. Jedno jest pewne, nie podobała mi się bardzo. Chciałam w niej dostrzec coś dobrego, ale się nie udało. A szkoda.

Podoba mi się w jak łatwy i przystępny sposób były ukazane myśli, uczucia bohaterów. To jacy byli normalni i jak każdy z nich miał ukazane swoje wady. Główna bohaterka jest typem obserwatora, doszukuje się szczegółów przez co jest nam dane lepsze zrozumienie jej wyborów. Zresztą każdy w tej książce miał świetnie rozpisany zarys psychologiczny, co jest moim zdaniem wielkim plusem. Ta lektura przyznam, że była dla mnie zaskoczeniem bo nie spodziewałam się wiele, ale dobrze mi się ją czytało i koniec końców jestem naprawdę pod wrażeniem jej całokształtu.