Figurki z Dachau

Nieczęsto trafia się powieść, która od pierwszych stron sprawia wrażenie nie tylko opowieści, ale też rozmowy z przeszłością. Figurki z Dachau to właśnie taka książka. Sarah Freethy nie buduje swojej historii jedynie z dat i faktów – ona oddycha emocjami bohaterów, pozwalając czytelnikowi poczuć ich lęk, determinację, ale i nadzieję.

Czytając, miałam wrażenie, że porcelanowe figurki, które są osią fabuły, działają jak medium. One nie są martwymi przedmiotami – to świadkowie. Ich kruchość odbija się w losach bohaterów, ich piękno kontrastuje z brzydotą nazistowskiego systemu, a ich przetrwanie staje się metaforą ludzkiej pamięci.

Freethy prowadzi nas przez dwie płaszczyzny czasowe:

okres III Rzeszy – dramatyczna historia Bettiny i Maxa, miłości wystawionej na próbę w świecie, w którym jeden podpis, jedno spojrzenie mogło oznaczać życie albo śmierć,
powojenne czasy Clary – córki Maxa, która wyrusza na poszukiwanie prawdy o swoim ojcu i odkrywa, że przeszłość nigdy nie umiera, tylko czeka na właściwy moment, by się ujawnić.
Ten podział działa znakomicie. Przeszłość i teraźniejszość nie tylko się przeplatają, ale też wzajemnie komentują. Czytelnik zaczyna rozumieć, że losy jednostki w totalitarnym systemie nie kończą się wraz z wojną – one odciskają piętno na kolejnych pokoleniach.

Największą siłą powieści są bohaterowie – wiarygodni, niejednoznaczni, bliscy. Bettina – kobieta, która uczy nas, że miłość bywa największą formą odwagi. Jej desperackie próby ratowania Maxa pokazują, jak daleko można się posunąć, gdy w grę wchodzi życie ukochanej osoby. Max – artysta, który nawet w cieniu pieców krematoryjnych nie traci wiary w sens tworzenia. Jego figurki to nie tylko porcelana – to krzyk duszy, sposób na zachowanie człowieczeństwa w nieludzkich warunkach. Clara – młoda kobieta, która szuka w figurkach klucza do własnej tożsamości. Jej wątek uświadamia, że historia nie jest przeszłością – jest częścią nas samych, zakorzenioną w rodzinnych opowieściach i milczeniu.

Freethy ma dar pisania obrazami. Jej proza jest plastyczna jak filmowy kadr – nie dziwi, bo autorka przez lata pracowała w branży filmowej. To widać: każda scena ma swoją kompozycję, światło, rytm. A jednocześnie nie ma tu patosu ani taniej melodramatyczności. To ogromny atut – bo opowiadać o wojnie i obozach, a nie popaść w banał, to rzadkość. Czytając, miałam poczucie, że język jest jak porcelana: delikatny, ale zdolny utrzymać ogromny ciężar.

Figurki z Dachau to nie tylko powieść o miłości i wojnie. To książka, która zadaje trudne pytania: Jak wiele jesteśmy gotowi poświęcić dla drugiego człowieka? Czy sztuka może ocalić życie – i czy ma sens w obliczu zła? Co robimy z odziedziczoną pamięcią – pielęgnujemy ją czy chowamy w szufladzie?

To powieść, która działa długo po przeczytaniu. Figurki stają się metaforą naszej odpowiedzialności za pamięć – delikatnej, kruchej, ale niezbędnej, by świat nie powtarzał dawnych błędów.

Dlaczego warto po nią sięgnąć? Bo opowiada historię, którą znamy, ale w sposób świeży i niezwykle ludzki. Bo uświadamia, że nawet najmniejsze rzeczy (jak porcelanowe figurki) mogą być świadectwem ogromnych historii.

Kiedy odkładałam książkę, długo patrzyłam na drobne przedmioty w moim domu – porcelanową filiżankę, figurkę po babci. Zrozumiałam, że to, co kruche i „nieistotne”, bywa największym nośnikiem pamięci. Dokładnie tak, jak u Freethy. Dlatego ta książka jest nie tylko opowieścią o Dachau – to przypomnienie, że w każdym domu mogą kryć się „figurki z przeszłości”, które niosą historię całej rodziny.

Informacje dodatkowe o Figurki z Dachau:

Wydawnictwo: Marginesy
Data wydania: 2025-08-13
Kategoria: Historyczne
ISBN: 9788368367744
Liczba stron: 408
Tytuł oryginału: The Porcelain Maker
Dodał/a opinię: Małgosia Brzeska

Tagi: Literatura historyczna