Psychologia wojny. Strach i odwaga na polu walki

Wojna w powszechnym wyobrażeniu to przesuwające się na mapach strzałki, potężne maszyny i chłodne kalkulacje dowódców. Jednak Leo Murray w swojej fascynującej, choć momentami surowej „Psychologii wojny” zdejmuje z konfliktu zbrojnego tę technokratyczną maskę, zaglądając tam, gdzie dzieje się to, co najistotniejsze - w głąb ludzkiego umysłu. Miałam już do czynienia z wieloma analizami militarnymi, ale ta pozycja jest wyjątkowa przez swoją bezkompromisową próbę zrozumienia, dlaczego człowiek, istota z natury zaprogramowana na przetrwanie, w ogóle decyduje się na krok w stronę destrukcji.

Murray, piszący pod pseudonimem, co tylko dodaje narracji pewnej intrygującej aury autentyczności, nie serwuje nam suchych teorii. Jego styl to swoisty dialog między twardymi statystykami a żywym, drżącym od emocji głosem świadka. Książka ma konstrukcję, która nie pozwala na obojętność: każdy rozdział otwiera relacja żołnierza, po której następuje wnikliwa analiza mechanizmów psychologicznych. Czytelnik szybko orientuje się, że na froncie nie ma miejsca na filmowy heroizm - jest za to paraliżujący strach, konfuzja i instynktowne reakcje, które często wymykają się logice.

Największym atutem książki jest jej zdolność do demitologizacji postaci żołnierza. Murray z niesamowitą precyzją punktuje, że „stworzenie” wojownika wymaga traumatycznego procesu „oduczania” bycia cywilem. Fascynujące są fragmenty dotyczące skuteczności bojowej (tzw. kill ratio), które pokazują, że mimo rozwoju technologii, ludzka awersja do zabijania pozostaje niemal niezmienną stałą. Autor genialnie pokazuje, że wojna to w dużej mierze zarządzanie strachem i manipulacja moralem, a nie tylko wymiana ognia.

Jednakże, ta pozycja nie jest wolna od wad. Stylistyka Murraya bywa nierówna - autor ma tendencję do nadmiernego celebrowania anegdot z kręgu swoich współpracowników, co wprowadza niekiedy niepotrzebny, nieco „kumpelski” ton, kontrastujący z powagą tematu. Ponadto, dla czytelnika poszukującego czysto naukowej rzetelności, mankamentem może być pewien chaos bibliograficzny. Brak precyzyjnych przypisów sprawia, że momentami musimy autorowi wierzyć „na słowo”, co w literaturze faktu zawsze budzi lekki niedosyt. Można też odnieść wrażenie, że Murray jest mocno osadzony w zachodniej myśli militarnej, przez co brakuje tu szerszego spojrzenia na psychologię walki w innych kręgach kulturowych.

Pod względem językowym książka jest przystępna, choć autor nie unika terminologii fachowej. Na szczęście dla laików, narracja jest płynna, a ewentualne zawiłości techniczne są wyjaśniane w sposób klarowny. Osobiście uważam, że Murray wykonał kawał świetnej roboty, pokazując tzw. reakcję zamierania (freezing) - to, jak mózg w obliczu zagrożenia odcina logiczne myślenie. To uświadamia, jak niewiele w nas z „maszyny do zabijania”, a jak wiele z zagubionego dziecka, które szuka punktu oparcia w autorytecie lub grupie.

Mimo że momentami lektura bywa żmudna przez drobiazgowe analizy procentowe, to pozostawia w czytelniku trwały ślad. To nie jest książka o tym, jak wygrać wojnę, ale o tym, jak straszliwą cenę płaci ludzka psychika za samą próbę jej prowadzenia. Zmusza do pokory i redefinicji pojęcia odwagi.

„Psychologia wojny” to lektura obowiązkowa nie tylko dla osób zafascynowanych militariami, ale przede wszystkim dla tych, którzy chcą zrozumieć granice ludzkiej natury. To pozycja, która po przeczytaniu ostatniej strony zostawia nas z głębokim, potrzebnym niepokojem.

Informacje dodatkowe o Psychologia wojny. Strach i odwaga na polu walki:

Wydawnictwo: RM
Data wydania: 2014-09-25
Kategoria: Literatura faktu, reportaż
ISBN: 978-83-7773-185-7
Liczba stron: 294
Dodał/a opinię: auraliteracka