Recenzja książki: Lato Thomasa Manna

Recenzuje: auraliteracka

Kerstin Holzer w swojej książce podjęła ryzykowne, choć literacko niezwykle pociągające wyzwanie. Zamiast kreślić monumentalną, przeładowaną datami biografię Thomasa Manna, postanowiła zamknąć postać wielkiego noblisty w soczewce jednego, konkretnego lata 1918 roku, spędzonego nad bawarskim jeziorem Tegernsee. To literacka miniatura, która próbuje uchwycić moment graniczny - chwile, w których stary, dziewiętnastowieczny porządek świata bezpowrotnie chyli się ku upadkowi, a sam pisarz, uwikłany w głęboki kryzys twórczy i światopoglądowy, szuka ucieczki w pozornej sielance. Efektem jest dzieło o unikalnym klimacie, które potrafi zachwycić formą, choć nie ustrzegło się pewnych słabości narracyjnych.

Największym i niezaprzeczalnym atutem tej opowieści jest jej gęsta, niezwykle nastrojowa atmosfera. Holzer z ogromną plastycznością i malarską wręcz wrażliwością odtwarza realia tamtego okresu. Słowa płyną tu niespiesznie, kołysząc czytelnika niczym fale bawarskiego jeziora, a opisy przyrody nabierają głębszego, symbolicznego znaczenia. Na szczególne uznanie zasługuje przekład Moniki Kilis, który doskonale oddaje tę poetycką, lekko nostalgiczną aurę i sprawia, że przez tekst dosłownie się płynie.

Co istotne, autorka zdejmuje Manna z marmurowego cokołu, rezygnując z chłodnego, hagiograficznego tonu. Zamiast pomnika literatury otrzymujemy portret człowieka z krwi i kości - pełnego lęków, rozczarowanego polityczną rzeczywistością po I wojnie światowej, a zarazem zaskakująco nieporadnego w codziennym życiu, gdzie kluczowe karty rozdaje jego ciężarna żona Katia. Fascynującym, wręcz ożywczym elementem narracji jest wprowadzenie do opowieści psa Bauschana. Relacja pisarza z czworonogiem - momentami pełna autentycznego przywiązania i artystycznej inspiracji, kiedy indziej zaś naznaczona surowością dawnych metod wychowawczych - staje się genialnym kluczem do zrozumienia skomplikowanej, pełnej sprzeczności natury przyszłego noblisty. Holzer mistrzowsko wykorzystuje listy i intymne zapiski, by odtworzyć domowy chaos i napięcia na tle wielkiej historii.

Ta sama kameralność, która decyduje o uroku książki, bywa jednak jej największym przekleństwem. Czytelnik, który sięga po ten tytuł z nadzieją na dynamiczną opowieść lub szczegółową, niemal techniczną analizę narodzin „Czarodziejskiej góry”, może poczuć się zawiedziony. Fabuła ma charakter wybitnie flegmatyczny, a akcja ustępuje miejsca rozbudowanym opisom codziennych rytuałów, rozmyślań nad kroplami deszczu czy rodzinnym pogawędkom.

Momentami odnosi się wrażenie, że autorka wpada w pułapkę nadinterpretacji, próbując nadać temu jednemu letniemu epizodowi rangę wielkiego, przełomowego misterium twórczego. Ta literacka miniatura chwilami staje się zbyt delikatna, wręcz monotonna, przez co gubi tempo, a oniryczna, upiększona otoczka przyrody zdaje się momentami pudrować i rozmywać realne, bolesne konflikty - chociażby te na linii Thomasa i jego brata Heinricha. To raczej elegancki, drobny przypis na marginesie wielkiej biografii niż głębokie zanurzenie w mannowską otchłań, co u części odbiorców może wywołać poczucie niedosytu i zmęczenia materiałem.

„Lato Thomasa Manna” to pozycja, która intryguje, ale wymaga od czytelnika specyficznego nastroju i zgody na powolny bieg wydarzeń. Osobiście doceniam tę książkę za jej zmysłowość i odwagę w pokazywaniu małostkowości oraz wewnętrznego rozdarcia geniusza. To piękna pochwała codzienności, w której wielkie idee rodzą się z prozaicznych lęków. Nie jest to literatura, która wywróci Wasz świat do góry nogami, ale działa jak kojący, intelektualny spacer.

Dla pasjonatów twórczości Manna będzie to urocze i wartościowe uzupełnienie wiedzy, natomiast dla osób szukających literackiej rewolucji - jedynie estetyczna ciekawostka na jeden wieczór. Książka ma w sobie mnóstwo bezpretensjonalnego wdzięku, ale pozostawia lekki niedosyt, jak letni dzień, który skończył się odrobinę za wcześnie.

Tagi: Biografie i literatura faktu