Recenzja książki: Romanowowie 1613-1918

Recenzuje: Danuta Szelejewska

Imperium rozciągającym się od Warty po wybrzeża Pacyfiku władali Romanowowie – dynastia, której przedstawiciele zasługiwali na miano twórców potęgi Rosji, ale byli oni i ofiarami bolszewickiej rewolucji. Treść książki Romanowowie 1613-1918 to historia wielkiej polityki, bezwzględnej walki o władzę oraz nieustannych wojen, pośród których toczyło się normalne życie (choć całkowicie odmienne od codzienności przeciętnego człowieka) członków rosyjskiego rodu. Czas poznać ich dynastyczne losy.

Trzy zasadnicze części książki o rządzącej przez ponad trzysta lat dynastii nazwane zostały przez Simona Sebaga Montefiore’a aktami (od wzlotu po schyłek), rozdziały natomiast – scenami. Treść każdego aktu poprzedza drzewo genealogiczne konkretnych lat rządów carskiej dynastii, natomiast umieszczenie przed aktami i scenami wykazu występujących w nich postaci (ze względu na powtarzalność imion wśród Romanowów) ułatwi rozróżnienie poszczególnych członków rodziny. Przedstawieni przez autora władcy (przedział wiekowy w tytule obejmuje dwudziestu rządzących: od epoki Iwana IV Groźnego do czasów Rasputina) są różnorodni: charyzmatyczni, inteligentni, przedsiębiorczy, kompetentni, obowiązkowi i pracowici, łagodni, ale też bezkompromisowi, podstępni, a często nawet okrutni. Na uwagę zasługują głowy rządzące, potomkowie rodu, kochankowie, ministrowie, wodzowie, pretendenci, imperatorzy, uzurpatorzy, dyplomaci, kapłani, hrabiowie, baronowie, generałowie, prokuratorzy, dworzanie, wrogowie, zabójcy, poeci, kurtyzany: każdy z nich – o czym czytelnik szybko się przekona – w historii carskiego rodu odegrał niebagatelną rolę.

Obszerna (ponad ośmiusetstronicowa) publikacja Wydawnictwa Znak Horyzont to gruntowny przegląd wydarzeń sprzed wieków (historia i analiza Rosji): ideologiczna przenikliwość, militarna potęga, projekcja majestatu oraz siły, brawurowe akcje, rewolucyjny ferment, zaszyfrowane depesze, polityczne i religijne kontrowersje, ekspansywne zainteresowania (podczas trzystu lat władania Rosją, Romanowowie powiększyli jej obszar ponad pięciokrotnie); plutony egzekucyjne, dworskie intrygi, krwawe porachunki, spiski, zamachy, bitwy, eksplozje, ciągły strach o życie; posłańcy, zesłańcy, emigranci; meldunki, raporty, relacje, traktaty, rozporządzenia; a także miłość, zdrady oraz seksualne ekscesy – wszystko to, wzbogacone o awanturniczy romantyzm, przedstawia historię – wzloty i upadki, świt oraz zmierzch – carskiej dynastii Romanowów.

Obfitująca w szczegóły treść książki Romanowowie 1613-1918 jest pod każdym względem dopracowana. Opisani w Prologu pierwszy przedstawiciel dynastii Michał (w wyniku antypolskiego powstania sięgnął po władzę) oraz ostatni – Aleksy (śmierć rodziny carskiej z rąk bolszewickich zamachowców), ze względu na łączące ich podobieństwa (osobiste, dziejowe, polityczne), rozpoczynają i kończą rodową ciągłość. W Notce autora znalazły się wyjaśnienia dotyczące stosowanych przez Simona Sebaga Montefiore dat (określanych według kalendarza juliańskiego i gregoriańskiego), nazw, tytułów rodowych, imion oraz przydomków. Treść uzupełniają pochodzące z wielu źródeł, dobrze opisane, czarno-białe i kolorowe ilustracje (postaci, obiekty, wydarzenia). Pomocą służą dolne przypisy wyjaśniające (oznaczone*), bibliograficzne przypisy końcowe (z podziałem na akty i sceny), bibliografia (archiwa, czasopisma, artykuły, niepublikowane, źródła, opracowania) oraz alfabetyczny indeks osób, a także spis ilustracji (cztery wkładki) oraz mapa Ekspansja Rosji, 1613-1917. Wart uwagi jest również dwugłowy orzeł na okładce, będący symbolem panowania Rosji nad zachodnią i wschodnią częścią imperium. Książka posiada obwolutę ochronną, żółta wstążeczka pełni rolę zakładki.

Oddana do rąk czytelnika dynastyczna opowieść o dumnym rodzie Romanowów ma zasadnicze znaczenie dla zrozumienia współczesnej Rosji i świata.

Tagi: Historia