Domki z kart

W literaturze opartej na faktach najtrudniej jest uchwycić ten moment, w którym prawda przestaje być tylko suchą relacją, a staje się bolesnym, niemal fizycznym doświadczeniem czytelnika. Anna Biel w „Domkach z kart” dokonała czegoś niezwykle odważnego - rozbiła szklany klosz milczenia wokół tematu, który w polskim społeczeństwie wciąż jest traktowany jako tabu, a zrobiła to z wrażliwością, która nie pozwala przejść obok tej historii obojętnie.

Autorka zabiera nas w bieszczadzką głuszę, która zamiast sielankowego tła, staje się swego rodzaju azylem i konfesjonałem dla trzech kobiet: Moniki, Leili i Olgi. To, co początkowo wydaje się przypadkowym spotkaniem osób o skrajnie różnych temperamentach i bagażach doświadczeń, szybko przeradza się w studium traumy i manipulacji. Najmocniejszym punktem tej opowieści jest ukazanie, jak perfidnie charyzma może zostać wykorzystana do niszczenia drugiego człowieka. Postać księdza - występującego pod dwoma imionami, co samo w sobie jest genialną metaforą jego dwoistej natury - to portret człowieka, który żongluje emocjami kobiet. Autorka bezbłędnie punktuje mechanizm „podwójnego życia”, gdzie duchowy autorytet staje się narzędziem przemocy psychicznej.

Stylistyka powieści jest przejrzysta i konkretna. Anna Biel nie potrzebuje barokowych opisów, by wywołać u czytelnika dreszcz przerażenia czy przypływ złości. Operuje emocjami w sposób bardzo czysty, niemal surowy, co tylko potęguje autentyczność przekazu. Bardzo doceniam decyzję o oddaniu głosu obu stronom. Druga część książki, w której wchodzimy w perspektywę Samuela/Macieja, jest doświadczeniem trudnym, wręcz męczącym poznawczo, ale niezbędnym, by w pełni zrozumieć, jak działa narcyzm i religijna manipulacja. Widzimy tę samą historię odbitą w krzywym zwierciadle jego egoizmu, co stanowi fascynujący, choć bolesny kontrast dla przeżyć bohaterek.

Oczywiście, jak każda konstrukcja z kart, i ta literacka ma swoje delikatne punkty. Momentami naiwność bohaterek może budzić w czytelniku odruch sprzeciwu, chęć „potrząśnięcia” nimi, by wreszcie przejrzały na oczy. Jednak po głębszej refleksji rozumiem, że to właśnie ta bezbronność i zagubienie są istotą bycia w toksycznej relacji - autorka nie koloryzuje rzeczywistości, pokazuje ją taką, jaka jest: pełną niezrozumiałych dla postronnych osób powrotów i wahań. Niektóre fragmenty męczą emocjonalnym ciężarem, ale czyż nie taka powinna być literatura, która ma otwierać oczy?

To pozycja obowiązkowa, nie przeciwko wierze, ale przeciwko nadużyciom. To hołd dla kobiecej solidarności, która jako jedyna jest w stanie przeciwstawić się niszczycielskiej sile kłamstwa. Anna Biel stworzyła przestrogę ubraną w literackie ramy, udowadniając, że nawet jeśli życie rozsypie się jak domek z kart, to z tych samych kart można zacząć układać zupełnie nową, własną przyszłość.

Czy lubicie sięgać po książki napisane na podstawie prawdziwych wydarzeń?
Ja bardzo. I to właśnie ten fakt sprawił, że sięgnęłam po „Domki z kart” Anny Biel. Historie oparte na życiu zawsze działają na mnie mocniej. Mam wtedy poczucie, że to nie jest tylko fikcja literacka, ale czyjeś realne emocje, wybory, błędy i konsekwencje. Tutaj od początku wiedziałam, że nie będzie łatwo, że to nie będzie lekka lektura, ale taka, która zostawia ślad. I dokładnie tak było.

Ta książka opowiada o spotkaniu trzech kobiet w bieszczadzkim pensjonacie. Z pozoru zupełnie różnych w innym wieku, innym temperamencie, innych doświadczeniach. A jednak bardzo szybko okazuje się, że łączy je więcej, niż mogłyby przypuszczać. Szczególnie dwie z nich, które w przeszłości uwikłały się w relację z tym samym mężczyzną. Mężczyzną niezwykle charyzmatycznym, inteligentnym, czułym… a jednocześnie księdzem, który wciąż pełni swoją posługę.

Najbardziej poruszyło mnie to, jak autorka pokazuje mechanizm budowania dwóch światów. Jeden – duchowy, oficjalny, oparty na autorytecie i zaufaniu. Drugi – intymny, pełen obietnic, emocji i relacji, które muszą pozostać w ukryciu. Czy da się tak funkcjonować? Jak daleko można się posunąć, by utrzymać pozory? I jak łatwo wejść w czyjąś głowę i serce, dając iluzję miłości, bezpieczeństwa i wyjątkowości?

Są w tej książce momenty, które czytałam z ogromnym napięciem. W szczególności rozmowy, w których granice są przekraczane niemal niezauważalnie, chwile, gdy kobiety zaczynają rezygnować z siebie, swoich potrzeb i marzeń, bo... „ta miłość przecież jest wyjątkowa”. Bardzo mocno wybrzmiewa też ich wewnętrzna walka, między wiarą a rozsądkiem, między nadzieją a strachem, między tym, co czują, a tym, co wiedzą, że nigdy nie będzie w pełni możliwe.

Czytając towarzyszyła mi cała gama emocji. Ciągła ciekawość, złość, współczucie, momentami bezsilność, a czasem nawet potrzeba, by potrząsnąć bohaterami i zapytać: dlaczego na to pozwalacie? Ale właśnie to sprawia, że ta historia jest tak prawdziwa. Bo życie rzadko bywa czarno-białe, a ludzie bardzo często podejmują decyzje sercem, nie rozumem.

Najbardziej spodobało mi się to, że autorka nikogo nie wybiela i nikogo jednoznacznie nie potępia. Kobiety nie są pokazane wyłącznie jako ofiary. Widać ich naiwność, emocjonalne braki, błędy, które popełniały. Mężczyzna również nie jest jednowymiarowy, to nie tylko ksiądz łamiący zasady, ale też człowiek, który potrafi być czuły, opiekuńczy i jednocześnie skrajnie manipulujący, mający swój plan w tym czego oczekuje dla swojej partnerki i nie przyjmuje od niej kompromisów. Każdy z bohaterów buduje swój własny domek z kart… a my z zapartym tchem czekamy, aż konstrukcja zacznie się chwiać.

To książka, która boli, ale jednocześnie daje przestrzeń do refleksji. O granicach. O sile kobiet. O tym, jak cienka bywa linia między wiarą a instytucją, między miłością a uzależnieniem emocjonalnym. I o tym, jak trudno jest wyjść z relacji, która od początku skazana była na życie w cieniu.

„Domki z kart” polecam każdemu, kto nie boi się trudnych tematów, kto lubi historie prawdziwe, emocjonalne i nieoczywiste. To nie jest książka, którą się „połyka” i odkłada na półkę. To książka, która zostaje w głowie na długo i zmusza do zadawania niewygodnych pytań, także samemu sobie.