W największym lesie deszczowym Amazonii w latach sześćdziesiątych XX wieku pojawiła się pierwsza utwardzona droga, a wraz z nią osadnicy z Zachodu. Dla rdzennych mieszkańców tamtych ziem ze społeczności Cinta Larga, w których świecie nie istniały pojęcia takie jak ,,pieniądz", ,,kamień szlachetny" czy ,,handel", był to początek dramatycznych przemian. W ciągu jednego pokolenia musieli stawić czoła regułom globalnego kapitalizmu.
Kiedy na ich ziemiach odkryto złoża diamentów, a w tym kamień tak ogromny, że nazwano go Okiem Boga, wydawało się, że to dar od losu. Wydobycie cennych minerałów szybko uruchomiło mechanizmy korupcji, przemocy i degradacji środowiska, prowadząc do rozpadu tradycyjnych więzi, które przez wieki spajały wspólnotę.
Gdy sprzedaliśmy Oko Boga jest rezultatem sześciu lat reporterskiego śledztwa. Alex Cuadros oddaje głos członkom Cinta Larga kreśląc przenikliwy portret Marii, Oity i Pio oraz ich przyjaciół - ludzi walczących o własną tożsamość i ziemię. Mikrohistorie osadza w rzetelnej analizie uwarunkowań społeczno- politycznych, które doprowadziły do tragedii.
To historia wykraczająca daleko poza Amazonię. Opowieść o cenie, jaką płacą najsłabsi za postęp i eksploatację zasobów, i o stratach ponoszonych w pogoni za bogactwem.
Alex Cuadros
Reporter i niezależny dziennikarz publikował m.in. w ,,New York Times Magazine" i ,,Washington Post". Autor książki Brazillionaires. Wealth, Power, Decadence, and Hope in an American Country, nominowanej do nagrody Business Book of the Year ,,Financial Times". Jego artykuł o stanie środowiska Amazonii trafił do prestiżowej antologii Best American Science and Nature Writing.
Cuadros był stypendystą Pulitzer Center on Crisis Reporting. Sześć lat pracował jako dziennikarz w Brazylii, od 2013 roku relacjonuje wydarzenia z Amazonii.
Gdy sprzedaliśmy oko Boga powstała dzięki wsparciu Alicia Patterson Foundation oraz Fund for Investigative Journalism.
Wydawnictwo: Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego
Data wydania: 2026-04-24
Kategoria: Biografie, wspomnienia, listy
ISBN:
Liczba stron: 320
Tytuł oryginału: When We Sold God's Eye: Diamonds, Murder, and a Clash of Worlds in the Amazon
"Gdy sprzedaliśmy Oko Boga. Diamenty i śmierć w Amazonii" Alexa Cuadrosa to publikacja, po którą warto sięgnąć, żeby poznać nieznane, dowiedzieć się ile złego można zrobić nieświadomie, nie mając złych intencji, a do czego są zdolni ludzie w pełni świadomi dla wzbogacenia się. Ile można zyskać w stosunkowo niedługim czasie, a ile stracić pewnie w jeszcze krótszym. Jest o tradycjach rodzinnych, mądrościach ludów, ale też o przemocy, wyzysku i gwałtach. Jest również m.in. o niedostosowaniu społecznym, przemycie, prostytucji, wyzysku, wykorzystywaniu niewiedzy ludzi z lasu i o mocno niepełnosprawnych systemach państwowych.
"Gdy sprzedaliśmy Oko Boga" to książka dla osób, które lubią reportaże i nie straszne im sceny mordów, choć na szczęście autor nie wdawał się w niepotrzebne szczegóły, a skupiał się na rzeczowym i jak najbardziej rzetelnym przedstawieniu faktów. Doceniam szczerość, gdy przyznawał, których informacji nie był w stanie jednoznacznie ustalić z uwagi na sprzeczne relacje różnych świadków wydarzeń, rozmówców i wertowanych dokumentów. Ważnym dodatkiem była perspektywa antropologiczna, choć pod koniec książki udział antropologów w sprawie odbieram wręcz nieco karykaturalnie (osobiście stawiam na ich niedoświadczenie).
Okładka jest bardzo wymowna - przedstawia piękno krajobrazu zestawione z elementem kluczowym tej całej historii - diamentem, choć jakby nie do końca pasującym do otoczenia, a będącym przyczyną wielu nieszczęść, w tym również rozlewu krwi. Nie chodzi tu jednak o samo zabijanie dla pieniędzy, ponieważ rdzenni mieszkańcy ginęli również z innych powodów - m.in. chorób przynoszonych przez obcych, które to znacznie przetrzebiły liczne rody, a nadmiarowe wycinki drzew spowodowały, że ucierpiały liczne gatunki, przyczyniając się jednocześnie do znacznych zmian klimatycznych. O ile okładka jest dla mnie dość charakterystyczna (piękne nasycenie zieleni!) i raczej nie miałabym problemu za jakiś czas przyporządkować jej do konkretnych wydarzeń, to tytuł totalnie do mnie nie trafia i z pewnością go nie zapamiętam. Moim zdaniem zdecydowanie lepszy byłby sam podtytuł, który zawiera same konkrety i kluczowe elementy tego reportażu (diamenty, śmierć, Amazonia).
Książka wciągnęła mnie na kilka wieczorów. Było warto.
Za egzemplarz recenzencki dziękuję WUJ Bo.Wiem.
Przeczytane:2026-04-28, Ocena: 6, Przeczytałem, 2026,
„Gdy sprzedaliśmy Oko Boga" jest rezultatem sześciu lat reporterskiego śledztwa, autor rozmawia z członkami Cinta Larga, kreśli przenikliwy portret rdzennych mieszkańców Amazonii, ludzi walczących o tożsamość i ziemię.
To opowieść o postępie cywilizacyjnym, który dopada ludność Amazonii, odcięci od świata Cinta Larga żyli wydawałoby się w idealnym świecie, bez pieniędzy, biznesów czy wiedzy na temat kamieni szlachetnych. W latach 60-tych 20-stego wieku ich życie dramatycznie zostało zmienione, gdy zaczęto budować utwardzane drogi, do wioski przybyli obcy przynosząc ze sobą choroby, które dla odizolowanej od świata ludności okazywały się śmiertelne.
Jednak największym zagrożeniem okazał się kapitalizm, który wyniszczał zasoby ziem Amazonii, a tamtejsza ludność z marszu musiała stać się biznesmenami, handlować, liczyć pieniądze, robić biznesplany, to okazało się wręcz nierealne, powodowało korupcje, przemoc i rozpad więzi jaka scalała rdzennych mieszkańców. Coraz bardziej byli uzależnieni od świata zewnętrznego, przestali polować, młodzi których ojcowie byli myśliwymi teraz marzyli być być piłkarzami. W ciągu jednego pokolenia musieli stawić czoła regułom wolnego rynku.
Autor opowiada o sytuacji w Amazonii wplatając osobiste historie Marii, Oity i Pio oraz ich przyjaciół, dzięki czemu książka jest bardziej przystępna i ciekawa.
Jestem pełna współczucia dla rdzennej ludności Amazonii, która została wrzucona w tryby zarabiania pieniędzy, zostali rozdarci miedzy tradycję, a nowoczesność, ich życie zmieniło się nieodwracalnie, a diamenty które zostały odkryte na ich ziemi nie dały im ani bogactwa ani lepszego życia.
Polecam przeczytać książkę, która jest przestrogą dla dzisiejszego skomercjalizowanego świata.