Kryminalne dzieje Piastów. Mroczna historia dynastii

Historia Piastów przez lata kojarzyła mi się przede wszystkim z datami, władcami, genealogią i wydarzeniami, które poznajemy w szkolnych podręcznikach. Mariusz Samp pokazuje, że za tymi wszystkimi datami kryli się przede wszystkim ludzie. Ze swoimi ambicjami, lękami, żądzami władzy, zazdrością, zdradami i… ogromną skłonnością do przemocy.

„Kryminalne dzieje Piastów. Mroczna historia dynastii” to książka, która mocno mnie zaskoczyła. Autor sięga do dawnych kronik i historycznych przekazów, a tam, gdzie źródła pozostawiają niedopowiedzenia, snuje własne hipotezy. Robi to w sposób przystępny, dzięki czemu historię czyta się jak wciągający kryminał.

A momentami jak thriller.

Życie Piastów nie było spokojną opowieścią o wielkich władcach budujących potęgę państwa. Za murami książęcych dworów rozgrywały się prawdziwe dramaty. Brat występował przeciwko bratu, syn przeciw ojcu, a dawny sojusznik w jednej chwili mógł stać się śmiertelnym wrogiem. Małżeństwo nie zawsze było związkiem dwojga ludzi, często stanowiło element politycznej gry i sposób na umocnienie własnej pozycji. Zamiast odległych, niemal legendarnych postaci autor pokazuje ludzi z krwi i kości. Ludzi, którzy potrafili kochać i walczyć o swoje, ale również zdradzać, mścić się i bezwzględnie usuwać tych, którzy stanęli im na drodze.

Historia nie zawsze była piękna i podniosła. Bywała brutalna, bezlitosna. Niektóre opisane wydarzenia potrafią szokować. Takie, które budzą sprzeciw, niedowierzanie, a nawet niechęć. W książce znajdziemy zdrady, spiski, więzienia, trucizny, okrutne kary i polityczne morderstwa. W świecie, w którym najważniejsza była władza, więzy krwi nie zawsze oznaczały lojalność, a życie człowieka mogło mieć mniejszą wartość niż interes całej dynastii. Władzę zdobywano nie tylko dzięki politycznym sojuszom i sprytowi, ale również mieczem, podstępem i bezwzględnością.

Mariusz Samp pokazuje mechanizmy rządzące światem, w którym stawką była korona. Ambicja, strach przed utratą pozycji, urażona duma, zazdrość, pragnienie dominacji i zemsta. Od tamtych czasów dzielą nas setki lat, a ludzka męntalność pozostaje bez zmian. Historia nagle przestaje być zbiorem dat i nazwisk, a stała się opowieścią o ludziach i ich emocjach. Czytając, miałam momentami wrażenie, że przenoszę się w czasie i wkraczam do piastowskiego dworu. Miejsca tętniącego życiem, pełnego napięcia, intryg, ambicji i niebezpieczeństw.

Niezwykle wciągająca, momentami mocna i zaskakująca podróż w mroczne zakamarki historii Piastów.

Bardzo polecam! Tatiasza i jej książki :) 

Patrząc na to, co Mariusz Samp zrobił w swojej najnowszej publikacji, trudno nie ulec wrażeniu, że mamy do czynienia z jedną z najbardziej odświeżających i dojrzałych pozycji historycznych, jakie pojawiły się u nas w ostatnich latach. Autor porywa się na zadanie z pozoru karkołomne: zdejmuje z Piastów podręcznikowe, brązowione maski szlachetnych budowniczych państwowości, a w ich miejsce wstawia ludzi z krwi i kości - z ich wszystkimi słabościami, chorobliwą ambicją, lękiem i bezwzględnością. Co jednak najważniejsze, Samp nie robi tego dla taniej sensacji. Zamiast epatować okrucieństwem dla samego efektu „wow”, serwuje nam kapitalnie skrojone, merytoryczne studium mechanizmów władzy.

Największą siłą tej książki jest jej unikalny warsztat i narracyjna dyscyplina. Autor podchodzi do średniowiecznych przekazów niczym skrupulatny śledczy na miejscu zbrodni. Zamiast serwować nam jedyną słuszną wersję wydarzeń tam, gdzie źródła są fragmentaryczne lub wzajemnie sobie przeczą, uczciwie wykłada karty na stół. Przedstawia koncepcje, waży prawdopodobieństwo, wskazuje ograniczenia dawnych kronikarzy, a gdy trzeba - nie waha się zostawić pytania bez jednoznacznej odpowiedzi. To buduje ogromne zaufanie do lektury. Co więcej, chronologiczna konstrukcja, prowadząca nas przez kolejne stulecia - od kształtowania się państwa, przez mroki rozbicia dzielnicowego, aż po późniejsze odnogi rodu na Śląsku czy Mazowszu - doskonale ukazuje, jak decyzje polityczne i rodowe urazy wywoływały efekt domina, wracając do kolejnych pokoleń. Świetnym i niezwykle wartościowym zabiegiem jest tu także wyciągnięcie z cienia postaci mniej znanych z programów szkolnych, w tym kobiet, których małżeństwa i decyzje realnie trzęsły ówczesną sceną polityczną.

Stylistycznie książka wypada wyśmienicie. Język Sampa jest niezwykle lekki, wręcz plastyczny i gęsty od emocji, a przy tym wolny od akademickiego zmanierowania. Całość czyta się jednym tchem, niemal jak trzymający w napięciu thriller polityczny lub wciągający reportaż kryminalny. Krótkie, punktowe komentarze autora potrafią błyskawicznie spiąć odległe wątki, nadając opowieści bardzo dynamiczny rytm.

Czy książka ma jakieś słabsze strony? Jeśli miałabym się do czegokolwiek przyczepić z czysto recenzenckiego obowiązku, wskazałabym na pewien niedosyt w warstwie komparatywnej. Momentami brakuje szerszego tła ukazującego, jak ta piastowska bezwzględność wypadała na tle ówczesnych dworów ościennych czy zachodnioeuropejskich - czy nasi władcy byli wyjątkowymi okrutnikami, czy po prostu wpisywali się w twardą normę epoki. Dodatkowo, dla czytelnika, który na co dzień nie obcuje z historią, dynamika narastających imion, przydomków i bocznych linii genealogicznych może w pewnych momentach wymagać nieco większego skupienia, choć autor robi co może, by w tym labiryncie nie zgubić czytelnika.

Moja osobista refleksja po tej lekturze sprowadza się do jednego: to fantastyczna, ożywcza i do bólu prawdziwa książka. Samp udowadnia, że prawdziwa historia nie potrzebuje ubarwiania, bo same fakty i emocje stojące za politycznymi decyzjami sprzed wieków potrafią sparaliżować mocniej niż dopracowana fikcja literacka. To rzetelna praca popularyzatorska na najwyższym poziomie, od której po prostu trudno się oderwać.

600 krwawych, ale też niepozbawionych znaczących sukcesów, lat trwała dynastia Piastów.  Z lekcji historii wiemy, że Chrobry był pierwszym koronowanym królem polski, Kazimierz Wielki zastał nasz kraj drewnianym a pozostawił murowanych, a Łokietek scalił królestwo po latach rozbicia. Nikt nie wspomniał o tyranie, bestii i diable tkwiącym w skórze kolejnych potomków Piastów. Brat, kuzyn, stryj, ojciec wściekle się nienawidzili. Władza, pieniądze, tron to był ich główny cel, Kto stanął na drodze do ich zdobycia, był wyganiany, okaleczany w okrutny sposób lub bestialsko mordowany.

Mariusz Samp z wielką wprawą, swadą oraz pasją przybliża dzieje Piastów. Niekiedy podpiera się zapiskami zaczerpniętymi z ówczesnych kronik, niekiedy snuje własne teorie aby uzupełnić luki w historii. Pisze w sposób zrozumiały i przystępny dla wszystkich.  Wielka historia przypomina współczesny thriller, pełen nieludzkich zbrodni i gwałtownych, brutalnych bohaterów. Akcja, inspirowana faktami, bo jakżeby inaczej, pełna jest napięcia, adrenaliny a nawet grozy. Niektóre sceny odrzucają, wzbudzają skrajne emocje, nie chcą być  przez nas akceptowane, a jednak miały swoje miejsce w historii, nikt temu nie może zaprzeczyć.

Piastowie w tej powieści zrzucili maski, pokazali swoje okrutne, prawdziwe oblicza. Setki lat dzielące nas od ich panowania, skurczyły się i mocno zbliżyły do naszych czasów. Czytając tę książkę miałam wrażenie, że podróżuję w czasie. Pan Samp odczarował historię i napisał książkę godną króla thrillerów, a nawet horrorów. Wielki uznanie dla autora za tytaniczną „pracę odkrywczą” bazującą na materiale tak zakurzonym przez wieki i tak niekompletnym.

A gdyby tak spojrzeć na historię przez pryzmat gatunków literackich? Mariusz Samp postanowił postawić na kryminał! Swoim obiektem badań uczynił pierwszą dynastę Polski, która panowała lub próbowała panować w czasach średniowiecza i renesansu - jej zbrodnie zamknął na niewielu ponad trzystu stronach publikacji o tytule "Kryminalne dzieje Piastów". To coś pomiędzy historycznym true crime a książką popularnonaukową - zarówno fani historii, jak i zbrodni prawdziwych znajdą tu coś dla siebie. To dawka ogromnej wiedzy, w której autor zebrał wszystko to, co najistotniejsze - zbadał pierwsze przekazy i dokumenty, przeanalizował sytuacje polityczne i społeczne, by dojść do sedna sprawy. Niektóre zbrodnie, choć teraz wzbudzają przerażenie, kiedyś praktykowane były na porządku dziennym, inne szokowały społeczeństwo równie mocno, co teraz i nas. Mariusz Samp zawsze dba, by czytelnik wiedział, co było dopuszczalne a co nie, by rozumiał dlaczego, po co i jakie to wszystko przyniosło konsekwencje. To ciekawe jak wiele zbrodni zostało bezkarnych, a jak wiele oparto po prostu na pieniądzach i władzy - choć to może nie powinno dziwić? A jednak mnie samą mocno uderza fakt, że w tamtych czasach brat brata dla władzy i ważności mógł zwyczajnie zabić. Książka ma jasny podział, a rzecz przedstawiona jest w miarę chronologicznie, a choć styl, w jakim jest pisana, jest bardzo rzeczowy, skupiony po prostu na przekazaniu jak największej ilości wiedzy, to jednak, kiedy autor kusi się o własne komentarze, pozwala sobie na subtelną ironię. Bo czy los nie bywa właśnie taki? Jak się okazuje, wielu władców, ich krewnych zarówno płci męskiej, jak i żeńskiej, się o tym przekonało, jak wyczytać możemy w tylko zbiorze... To dobra inspiracja dla autorów powieści historyczno-kryminalnych, jak i czytelników żądnych historii, jakiej nikt nas w szkole nie uczył!