Kultura popularna i tożsamość młodzieży. W niewoli władzy i wolności

Wydawnictwo: Oficyna Wydawnicza Impuls
Data wydania: 2014-02-07
Kategoria: Pedagogika
ISBN: 9788378504757
Liczba stron: 490

Ocena: 5.5 (2 głosów)

Po sukcesach książek ,,Kryzys męskości w kulturze współczesnej" (Impuls 2007) i ,,Tożsamość ciało i władza w kulturze instant" (Impuls 2010) prezentujemy Czytelnikom kolejną znakomitą pozycję profesora Zbyszka Melosik.

Podstawowa teza Autora, znanego socjologa kultury i edukacji w książce ,,Kultura popularna i tożsamość młodzieży. W niewoli władzy i wolności" odnosi się do jego przekonania, że współczesny, człowiek, żyje jednocześnie w dwóch rzeczywistościach. Pierwsza z nich działa w oparciu o zasadę wolności jednostki w kreowaniu własnej biografii, tożsamości oraz nie kończących się (pozornie?) swobodnych wyborach dokonywanych na płaszczyźnie kultury popularnej i konsumpcji. Druga rzeczywistość działa jak gdyby w sposób ,,odwrotny": jej logika opiera się o potężne regulatory tożsamości i życia społecznego.

W tożsamość współczesnego człowieka wpisana jest więc podstawowa sprzeczność. Oto z jednej strony występuje w niej orientacja na swobodne dryfowanie po różnych sferach (pop)kultury. przyjemność, afektywność i konsumpcję. Z drugiej strony, w sferze relacji z biurokracjami i instytucjami, jak również sferą prawną czy medyczną powinien być on - pod groźbą różnorodnych formalnych lub społecznych sankcji - maksymalnie racjonalny, zdyscyplinowany i wyregulowany. Wydaje się przy tym, że taka sytuacja nie powoduje już u niego współcześnie ,,poczucia schizofrenii". Nauczył się bowiem ,,przerzucać zwrotnicę" z jednej do drugiej sfery swojej tożsamości - w konsekwencji postmodernistyczne rozproszenie kulturowe splata się w jego tożsamości z modernistyczną tendencją biurokratycznej i instytucjonalnej uniformizacji.

W tej pierwszej rzeczywistości może być kulturowo mozaikowy i sfragmentaryzowany ,,jak tylko chce". Nie grożą mu za to żadne sankcje. Wręcz przeciwnie, przemysł konsumpcji oczekuje od niego wyobraźni i nieroztropności w zakresie wyborów (i kolorów). Mamy wrażenie, że w rzeczywistości tej ,,może zdarzyć się wszystko" i ,,każdy może stać się każdym". W tej drugiej żyć w surowej rzeczywistości nakazów i zakazów. Znajduje się w bezwzględnej niewoli instytucji i biurokracji, prawa, medycyny, formularzy i procedur, a nieadekwatność w tej sferze grozi mu poważnymi konsekwencjami. Jednostka zmuszona jest w tej rzeczywistości niej funkcjonować, jak ,,za dawnych czasów", w ramach dyscyplinujących form myślenia i działania (choć represywność tej rzeczywistości jest bardziej ,,miękka" niż kiedyś, co nie znaczy, że mniej skuteczna).

Uzasadnienia dla swojej tezy Zbyszko Melosik przeprowadza w efektownych, niekiedy wręcz fascynujących, napisanych lekkim piórem narracjach, którym towarzyszy głębokie usytuowanie w różnorodnych teoriach z zakresu socjologii kultury i studiów kulturowych. Swobodnie podróżuje po krajach i kulturach, przeprowadzając pogłębione studia przypadków współczesnych fenomenów kulturowych.

Nie jest to przy tym książka zbyt optymistyczna, czego wyrazem jest jej znaczący podtytuł ,,w niewoli władzy i wolności", odnoszący się do różnorodnych konfiguracji w zakresie relacji między tożsamością a rzeczywistością społeczną. W odniesieniu do ,,niewoli władzy" dostrzec można przynajmniej dwie takie konfiguracje. Pierwsza z nich to władza kultury popularnej, którą sprawuje ona nad tożsamościami jednostek , jeżeli założymy, że rację mają ci, którzy twierdzą, iż bezwolnie i bezrefleksyjnie poddają się one narzucanym im znaczeniom, formom konsumpcji i przyjemności. Druga konfiguracja związana jest z władzą sprawowaną nad jednostkami przez biurokracje, instytucje, prawo, czy medycynę - poprzez procesy dyscyplinowania i regulowania tożsamości.

Z kolei, występująca w podtytule kategoria - wolność, pozornie jest z istoty swojej emancypująca. Jednakże, wolność może być zniewalająca, w tym sensie, że skazuje jednostkę na konieczność dokonywania nieustannych wyborów w swoim życiu, z przejęciem za nie całkowitej odpowiedzialności (bez możliwości oparcia się na społeczności). Swobodne dryfowanie przez popkulturę, w celu maksymalizacji ekspresji swojej wolności może też nabrać charakteru kompulsywnego. Jednostka zaczyna wówczas praktykować swoją wolność bez przeznaczenia; jest ona oderwana od wszelkich ideałów, jest sama w sobie i sama dla siebie. Zamienia się w swobodną podróż, która nie ma końca. Niekiedy jest redukowana do wolności wyboru spośród dostępnych gadżetów kulturowych. Zamienia się w zaprzeczenie samej siebie. Nie można od niej uciec w neurotycznej kakafonii rywalizujących ze sobą możliwości, jakie oferuje przemysł pop-kultury i konsumpcji.

Tę książkę trzeba przeczytać!

Od autora

Współczesny człowiek żyje jednocześnie w dwóch rzeczywistościach. Działanie pierwszej opiera się na zasadzie wolności jednostki w kreowaniu własnej biografii, tożsamości oraz niekończących się (pozornie?) swobodnych wyborów w sferze kultury popularnej i konsumpcji. Tutaj można być kulturowo mozaikowym i tak sfragmentaryzowanym, ,,jak się tylko chce". Nie grożą za to żadne sankcje. Wręcz przeciwnie - przemysł konsumpcji oczekuje od ludzi wyobraźni i nieroztropności w zakresie wyborów. Mamy wrażenie, że w rzeczywistości tej może się zdarzyć wszystko i każdy może się stać każdym.

Druga rzeczywistość działa odwrotnie. Ten sam człowiek znajduje się w bezwzględnej niewoli instytucji i biurokracji, prawa, medycyny, formularzy i procedur, a brak dostosowania może mieć poważne konsekwencje. Tożsamość jednostki musi być konformistyczna wobec narzuconych reguł. Jest diagnozowana, monitorowana i wskaźnikowana, a także dyscyplinowana i przymuszana. Miejsca na własne interpretacje pozostaje niewiele.

Wydaje się, że taka sytuacja nie wywołuje już u ludzi poczucia schizofrenii. Nauczyli się bowiem ,,przesuwać zwrotnicę" z jednej do drugiej sfery swojej tożsamości. W rezultacie modernistyczna tendencja uniwersalnej biurokratycznej i instytucjonalnej uniformizacji splata się w nich z postmodernistycznym rozproszeniem (pop)kulturowym. Pełne radości i przyjemności dryfowanie w pierwszej, popularnej rzeczywistości stanowi antidotum na zniewolenie czy ubezwłasnowolnienie, któremu podlegają w drugiej. Z kolei druga rzeczywistość jest antidotum na niepewność, rozproszenie i nadmiar wolności, które cechują rzeczywistość pierwszą. Zagubionym często w oszałamiającym zamieszaniu kulturowym ludziom zasady prawa i medycyny oraz działania instytucji i biurokracji, wskaźniki i procedury dają poczucie powrotu do dawnego świata pewności.

Kup książkę Kultura popularna i tożsamość młodzieży. W niewoli władzy i wolności

Sprawdzam ceny dla ciebie ...

Zobacz także

Polecana recenzja

Avatar użytkownika - catarina78
catarina78
Przeczytane:2014-07-07, Przeczytałam,
Kultura popularna, choć towarzyszy nam na co dzień i choć traktujemy ją jako coś oczywistego, tak naprawdę jest zjawiskiem złożonym. Zasady nią rządzące są na tyle skomplikowane i nieprzewidywalne, że naukowy dyskurs jej poświęcany staje się coraz bardziej rozbudowany. To, co dla przeciętnego użytkownika popkultury jest oczywiste, dla badacza kultury może być zaczątkiem rozważań i refleksji opartych na licznych przypisach i odwołaniach do innych myślicieli.   Kultura popularna i tożsamość młodzieży Zbyszko Melosika jest publikacją, która podejmuje niełatwe wyzwanie opisania współczesnego stanu popkultury (a raczej jednego z etapów rozwoju ciągle zmieniającej się przecież kultury) w kontekście próby zdefiniowania, czym jest obecna młodzież.   W latach 60, 70, a nawet 80 ubiegłego stulecia kategoria młodzieży była łatwa do zdefiniowania. Co więcej, młodzież wyraźnie odróżniała się od dorosłych i dzieci. Charakteryzował ją przede wszystkim bunt wobec zastanej kultury i obyczajowości. Jak wiemy, młodzieżowe ruchy przyczyniły się do kilku spektakularnych rewolucji, zmieniających oblicze świata.   Dawniej młodzi ludzie jednoczyli się w grupy o podobnych poglądach. Nosi charakterystyczne stroje, słuchali określonej muzyki, definiowali siebie w opozycji wobec innych grup. Byli zdefiniowani i konkretni. Obecni nastolatkowie są bardziej rozmyci, mniej konkretni. Nie grupują się w stałe ...
(czytaj dalej)

Opinie o książce - Kultura popularna i tożsamość młodzieży. W niewoli władzy i wolności

Avatar użytkownika - Pawel8
Pawel8
Przeczytane:2014-07-08, Ocena: 6, Przeczytałem, Mam,
Link do opinii
Avatar użytkownika - rymierz
rymierz
Przeczytane:2014-11-21, Ocena: 5, Przeczytałem,
Inne książki autora
Kryzys męskości w kulturze współczesnej
Zbyszko Melosik0
Okładka ksiązki - Kryzys męskości w kulturze współczesnej

Tytuł ,,Kryzys męskości" nie został wymyślony w celu prowokacyjnym. Okazuje się, że w wyszukiwarce internetowej Google problemowi kryzysu męskości poświęconych...

Tożsamość, ciało i władza w kulturze instant
Zbyszko Melosik0
Okładka ksiązki - Tożsamość, ciało i władza w kulturze instant

Książka Tożsamość, ciało i władza w kulturze instant jest próbą prezentacji współczesnego pejzażu kobiecości i męskości. Autor przekonuje...

Zobacz wszystkie książki tego autora
Recenzje miesiąca
Schronisko dla ludzi
Wojciech Szlęzak
Schronisko dla ludzi
Ciało nie kłamie
Judy Melinek
Ciało nie kłamie
Antarabhawa
Przemysław Szulgit
Antarabhawa
Miłość to wybór. O terapii współuzależnień
Robert Hemfelt; Paul Meier; Frank Minirth
Miłość to wybór. O terapii współuzależnień
Bezkresny
Kenneth Oppel
Bezkresny
Lili w Krainie Baśni
Nadiia Prystai
Lili w Krainie Baśni
Kobiety wojowniczki
Iwona Kienzler
Kobiety wojowniczki
Pokaż wszystkie recenzje