Outremer. Ziemia obietnic

,,czasem małe rzeczy odmieniają los człowieka"

Dla średniowiecznych krzyżowców Bliski Wschód miał być ziemią obietnic - przestrzenią duchowego spełnienia, nagrody za poświęcenie i walkę w imię wiary. Dla zakonów rycerskich, w tym templariuszy, był jednocześnie miejscem próby: polem bitwy, politycznych intryg i moralnych kompromisów. Nic więc dziwnego, że wyprawy krzyżowe od lat intrygują historyków i pisarzy, oferując tematykę, w której wzniosłe ideały nieustannie zderzają się z brutalną rzeczywistością. Mnie także ten okres historyczny zawsze fascynował, dlatego tym bardziej moją uwagę zwróciła książka ,,Outremer. Ziemia obietnic".

,,Outremer. Ziemia obietnic" to książka imponująca już samą objętością - liczy bowiem ponad 700 stron. Wynika to z faktu, że w jednym wydaniu połączono dwie powieści składające się na całość tej historii. Pierwszy tom cyklu, ,,Kraj za morzem", ukazał się w 2023 roku, jednak wówczas tytuł ten umknął mojej uwadze. Rok później wydano ,,Outremer. Ziemię obietnic", obejmującą zarówno ,,Kraj za morzem", jak i jego kontynuację - ,,Bramy Damaszku". Dopiero to zbiorcze wydanie przyciągnęło mój wzrok i skłoniło do sięgnięcia po cały cykl. Nie ukrywam, że znaczenie miała również okładka, bardziej atrakcyjna i przyciągająca uwagę. Warto tu zaznaczyć, że ilustracją na okładce jest obraz ,,Pielgrzymi pod eskortą templariuszy" Adama Hanuszkiewicza. Zabieg połączenia obu tomów uważam za bardzo trafiony - książka zyskuje dzięki temu spójność i staje się zdecydowanie bardziej intrygująca, a jednocześnie ma większą szansę dotrzeć do szerszego grona czytelników.

Outremer pochodzi od francuskiego słowa outre - mer, które dosłownie znaczy ,,za morzem", czyli szerzej ,,ziemia za morzem". To nazwa, którą w XII wieku określano tereny zdobyte przez krzyżowców podczas I wyprawy krzyżowej. Frankowie ustanowili tam względnie stabilne rządy, w których funkcjonowali również miejscowi mieszkańcy. Państwa krzyżowe przetrwały do 1291 roku i obejmowały Hrabstwo Edessy, Księstwo Antiochii, Hrabstwo Trypolisu oraz Królestwo Jerozolimskie. To właśnie na tych ziemiach rozgrywa się historia cyklu Outremer, którego pierwsza część nosi tytuł ,,Ziemia obietnic".

Akcja powieści została osadzona w roku 1147, w szczególnie trudnym momencie dla państw krzyżowych. Zakon templariuszy istnieje wówczas od niespełna trzech dekad i znajduje się na etapie dynamicznego rozwoju, choć do jego upadku pozostaje jeszcze ponad półtora wieku. Jednocześnie sytuacja polityczna Outremer jest skrajnie niestabilna. Trzy lata wcześniej Edessa - najstarszy chrześcijański ośrodek nad Eufratem - została zdobyta przez Turków Seldżuckich, co doprowadziło do zwołania II wyprawy krzyżowej. Wewnętrzne konflikty między władcami Antiochii, Trypolisu i Jerozolimy uniemożliwiają skuteczną obronę przed coraz silniejszym przeciwnikiem ze świata islamu. Autor trafnie oddaje atmosferę napięcia i niepewności wynikającą z braku jedności politycznej.

Pan Bogumił Wójcik umiejętnie wplata w narrację specjalistyczne terminy i realia epoki, dbając jednocześnie o komfort czytelnika. Liczne przypisy umieszczone u dołu stron wyjaśniają pojęcia oraz dostarczają dodatkowej wiedzy historycznej, co znacząco wzbogaca odbiór książki i podkreśla jej solidne zaplecze merytoryczne. Wiedza historyczna autora stanowi jeden z największych atutów ,,Outremer. Ziemi obietnic". Znajomość realiów XII wieku, mechanizmów politycznych, struktur władzy, zakonów rycerskich oraz relacji międzyreligijnych i kulturowych robi duże wrażenie. Widać to także w dbałości o szczegóły chronologiczne, choćby w konsekwentnym osadzeniu akcji w okresie, gdy wielkim mistrzem zakonu templariuszy był Robert de Craon. Tego rodzaju detale wzmacniają wiarygodność świata przedstawionego i świadczą o rzetelnym przygotowaniu autora.

Jednocześnie autor nie idealizuje przedstawionego świata. Królestwo Jerozolimskie jawi się jako konstrukcja krucha, targana konfliktami dynastycznymi, sporami rodowymi i rywalizacją o władzę. Na tym szerokim tle politycznym autor osadza losy licznych bohaterów - zarówno fikcyjnych, jak i historycznych. Wśród tych pierwszych wyróżniają się templariusz Tybald oraz hrabina Maria de Griss, kobieta walcząca o ocalenie dziedzictwa dla swojego małoletniego syna. Jej postać dobrze wpisuje się w wizję Outremer jako miejsca, w którym kobiety mogą odgrywać istotną rolę polityczną i społeczną. Relacja Marii z Tybaldem prowadzi natomiast do rozważań nad granicami obowiązku, lojalności i prawa do uczuć w świecie, gdzie śluby zakonne stoją w sprzeczności z ludzkimi emocjami.

Obok nich pojawiają się wątki Rogera z Akwitanii, od trzech lat bajlifa hrabiego Trypolisu, który nie pamięta swojej przeszłości, a także liczne postacie historyczne, z Alienorą Akwitańską na czele. Istotnym elementem narracji są również wątki polskie, reprezentowane przez książąt piastowskich - Henryka Sandomierskiego i Bolesława Wysokiego.

,,Outremer. Ziemia obietnic" to wymagająca, ambitna i erudycyjna powieść historyczna, która imponuje rozmachem i wiedzą autora, a jednocześnie ujawnia problemy typowe dla bardzo rozbudowanych narracji. Jako pierwsza część serii stanowi solidne wprowadzenie do świata Outremer, choć momentami może przytłaczać nadmiarem treści. Najbardziej odczuwalnym mankamentem jest ogromna liczba postaci, wątków i nazwisk. Rozbudowana galeria bohaterów, choć świadczy o imponujących ambicjach autora, chwilami wprowadza chaos i utrudnia śledzenie fabuły, zwłaszcza czytelnikom mniej obeznanym z realiami epoki.

Podobnie rzecz ma się z tempem opowieści. Obok fragmentów dynamicznych, pełnych napięcia i dobrze poprowadzonej akcji, pojawiają się partie wyraźnie nużące, zdominowane przez długie wywody, szczegółowe opisy i rozbudowane dialogi informacyjne. Przy objętości przekraczającej 700 stron problem ten staje się szczególnie odczuwalny, a główne motywy i bohaterowie gubią się w nadmiarze informacji. Gdyby autor zdecydował się na skrócenie niektórych fragmentów i większe zdynamizowanie narracji, książka zyskałaby na lekkości i przystępności, nie tracąc przy tym swojej merytorycznej wartości.

Jest to zatem lektura przede wszystkim dla czytelników cierpliwych, zainteresowanych realiami XII wieku i gotowych zanurzyć się w gęstej, miejscami ciężkiej narracji, nagradzającej jednak wnikliwym obrazem epoki i próbą spojrzenia na krucjaty z mniej oczywistej perspektywy.

Egzemplarz książki otrzymałam w ramach współpracy z portalem Sztukater