Raz, dwa, trzy, cztery. Beatlesi i ich czas

Książka Craiga Browna ,,Raz, dwa, trzy, cztery. Beatlesi i ich czas" (oryg. One Two Three Four: The Beatles in Time) to zjawisko, które wykracza poza ramy tradycyjnej biografii muzycznej. Choć o ,,Czwórce z Liverpoolu" napisano już tysiące tomów, Brown udowadnia, że wciąż można o nich opowiedzieć w sposób świeży, błyskotliwy i - co najważniejsze - niezwykle zabawny. To nie jest suchy zapis dat wydawania kolejnych singli; to panoramiczny, niemal psychodeliczny obraz lat 60., w którym Beatlesi pełnią rolę słońca, wokół którego krąży cały ówczesny świat.

Craig Brown, znany ze swojego ciętego humoru i daru obserwacji, stosuje tu technikę literackiego kolażu. Zamiast linearnej opowieści od narodzin do rozpadu zespołu, serwuje nam 150 krótkich rozdziałów - migawek, anegdot, listów, a nawet wyobrażonych scenariuszy. To sprawia, że książka ma tempo rockandrollowego przeboju. Autor nie boi się zaglądać tam, gdzie inni biografowie przechodzili z powagą: do sypialni, do kuchni, a nawet do listów od oburzonych fanów i hejterów.

Głównym bohaterem książki nie jest tylko zespół, ale cały Beatlemania jako fenomen socjologiczny. Brown złośliwie, ale trafnie punktuje snobizm elit, które początkowo gardziły ,,chłopakami z grzywkami", by później płaszczyć się przed nimi w poszukiwaniu uznania. Autor pokazuje, jak obecność Johna, Paula, George'a i Ringo zmieniała życie ludzi całkowicie z nimi niezwiązanych. Mamy tu poruszające i komiczne opowieści o spotkaniach zespołu z takimi postaciami jak królowa Elżbieta II, Muhammad Ali czy wycofany ze świata J.D. Salinger.

Niezwykle silnym punktem publikacji jest postać Briana Epsteina. Brown poświęca menedżerowi zespołu dużo uwagi, kreśląc portret człowieka tragicznego, rozdartego między profesjonalnym sukcesem a osobistą samotnością. To właśnie te momenty, w których autor zdejmuje z Beatlesów maskę bóstw popkultury i pokazuje ich jako zwykłych, czasem aroganckich, a czasem zagubionych młodych ludzi, stanowią o sile tej książki.

Craig Brown pisze z pozycji fana, który jednak nie stracił krytycznego spojrzenia. Potrafi wyśmiać pretensjonalność ich późniejszych eksperymentów z medytacją transcendentalną czy chaos panujący w Apple Corps, a jednocześnie z ogromną czułością opisać moment, w którym świat po raz pierwszy usłyszał ,,She Loves You". Jego styl jest lekki, pełen brytyjskiego dystansu i inteligencji. Czytelnik ma wrażenie, że uczestniczy w najlepszej możliwej imprezie, na której gospodarz sypie anegdotami jak z rękawa.

Warto wspomnieć o unikalnej strukturze książki. Brown bawi się formą - umieszcza w tekście listy od fanek, które dziś brzmią jak zapis zbiorowej histerii, zestawia ze sobą sprzeczne relacje świadków tych samych wydarzeń, a nawet poświęca rozdział losom ludzi, którzy byli blisko sukcesu, ale ostatecznie zostali zapomniani (jak choćby nieszczęsny ,,piąty Beatles" - Pete Best). To sprawia, że ,,Raz, dwa, trzy, cztery" czyta się niemal jak powieść łotrzykowską.

Większość biografii Beatlesów stara się być ,,definitywna". Brown wie, że to niemożliwe. Zamiast tego oferuje nam ,,czas Beatlesów" - specyficzny moment w historii ludzkości, kiedy wszystko wydawało się możliwe, a muzyka zmieniała strukturę społeczną. Autor genialnie oddaje upływ czasu: od niewinności wczesnych lat 60. po mroczny i duszny finał dekady, symbolizowany przez spotkanie z Charlesem Mansonem, który w piosenkach zespołu dopatrywał się sygnałów do morderstwa.

Książka Craiga Browna to lektura obowiązkowa nie tylko dla fanów zespołu. To fascynujące studium sławy, przypadku i tego, jak czwórka robotniczych chłopaków z portowego miasta stała się najważniejszym punktem odniesienia dla kultury zachodniej. Po odłożeniu tej potężnej (ponad 600 stron) pozycji, czytelnik czuje niedosyt. To biografia napisana z miłością, ale i z bezlitosną szczerością, która odświeża mit Beatlesów, zdejmując go z piedestału i stawiając tuż obok nas, w pełnym świetle dnia.

Jeśli myśleliście, że o Beatlesach wiecie już wszystko, Craig Brown udowodni Wam, że byliście w błędzie. To literacka jazda bez trzymanki przez najciekawszą dekadę XX wieku.