Rzeczy

,,Rzeczy" nie są przede wszystkim o rzeczach. Są o mechanizmie pragnienia. Rzeczy są tylko jego nośnikiem. Jerome i Sylvie nie cierpią dlatego, że nie mają pięknego mieszkania. Cierpią dlatego, że nieustannie porównują swoje życie z wyobrażeniem życia, które powinni prowadzić. To jest zasadnicza różnica. Gdyby dostali to wymarzone mieszkanie, natychmiast pojawiłoby się następne marzenie. Perec doskonale pokazuje, że obiekt pożądania jest zmienny. Szczęście jest zawsze kawałek dalej.

Człowiek może dostać niemal wszystko, czego pragnął, a mimo to nadal czuć brak. Nie dlatego, że jest niewdzięczny. Dlatego, że zaspokajając potrzebę posiadania nie jest w stanie zaspokoić potrzeby sensu. Perec pokazuje, że problem zaczyna się wtedy, gdy człowiek przestaje pytać, po co czegoś chce, a skupia się wyłącznie na tym, jak to zdobyć. Bo nie chodzi o to, ile mamy rzeczy, ale o to, czy potrafimy odróżnić własne pragnienia od tych, które zostały nam podsunięte przez świat. Trudno jednak potępiać Jerome'a i Sylvie. Są raczej ofiarami mechanizmu, którego sami do końca nie rozumieją. Pragną tego, czego nauczono ich pragnąć.

Być może właśnie dlatego ta powieść wydaje mi się dziś jeszcze bardziej aktualna niż w 1965 roku, zwłaszcza w Polsce. Dla pokoleń wychowanych w PRL-u niedobór był doświadczeniem realnym. Po wejściu do Unii Europejskiej nastąpiło coś w rodzaju zbiorowego przyspieszenia: nagle okazało się, że można mieć wszystko. Nie tylko produkty, ale także styl życia. Zachód przestał być abstrakcją, a stał się punktem odniesienia. I właśnie wtedy pojawiło się zjawisko, które Perec opisywał już kilkadziesiąt lat wcześniej: nie tyle konsumpcja, ile nieustanne poczucie niedosytu.

W świecie mediów społecznościowych niemal codziennie oglądamy cudze sukcesy, wakacje, mieszkania i samochody. Perec miał reklamy i wystawy sklepowe. My mamy Instagram i TikToka. Mechanizm jest podobny, tylko znacznie intensywniejszy. Dlatego ,,Rzeczy" pozostają książką zaskakująco współczesną. Opowiadają nie tyle o konsumpcji, ile o człowieku, który szuka spełnienia tam, gdzie nie może go znaleźć.