Samuraje. Prawdziwa historia

„Droga wojownika jest zupełnie inna od życia zwykłego człowieka – bardziej przypomina zachowanie ptaków lub dzikich zwierząt. Jeśli więc ktoś nie urodził się w rodzinie wojowników, nie ma sensu, by poświęcał się sztuce walki”.

W społecznej świadomości są zapisane pewne wyobrażenia dotyczące historycznych i fascynujących postaci. Poprzez produkcje filmowe, komiksy czy gry komputerowe w naszej świadomości utrwalił się konkretny obraz gladiatorów, spartan, wikingów czy japońskich samurajów. Publikacja Juliena Peltiera dotyczy japońskich wojowników i ma za zadanie te postacie obrać warstwa po warstwie z nagromadzonych przez lata mitów, ma ich odczarować i pokazać, jakimi ludźmi byli naprawdę, co nimi kierowało – bez tej całej otoczki wytworzonej przez Hollywood. Czy portret samuraja nakreślony przez autora wciąż będzie się nam podobał, zachwycał i fascynował?

Samuraj to początkowo po prostu „ten, który służy”, dopiero z czasem jego rola ewoluowała do zbrojnego członka straży przybocznej. W końcu też los przewrotnej historii sprawił, że samuraje sprawowali rządy z upoważnienia samego cesarza przez prawie siedem wieków. Wywoływali oni w rodzinnym kraju całą masę sprzecznych uczuć: od zachwytu po odrazę. Nikt jednak nie mógł kwestionować ich wysoko rozwiniętych umiejętności bojowych. Zawsze jednak były rysy na ich wizerunku, które lekko się zacierały lub pogłębiały, w zależności od czasów i osoby rządzącej. Autor uświadomił, że samuraje to nie kryształowi wojownicy, ani też nie osobowości pokroju Robin Hooda – to ludzie o wielu twarzach, o często bestialskich zachowaniach, skorumpowani, zajmujący się piractwem, rozbojami, ale i waleczni. Niejednokrotnie byli nawet mnichami. Autor, przechadzając się przez wieki, starał się skrupulatnie prześledzić wszystkie aspekty społeczne, wady i zalety. Przedstawia ich nie jako nieskazitelnych ludzi z piedestału, ale jako zwykłych śmiertelników ze swoimi bolączkami, przywarami i różnymi zamiłowaniami. Jednocześnie łamie o nich stereotypy, które nawarstwiły się przez popkulturę, pokazując, jak bardzo byli zróżnicowani i że często nie walczyli o słuszną sprawę, ale o władzę i pieniądze. To ludzie tak jak inni uwikłani w system i polityczne rozgrywki. To postacie wielowymiarowe i niejednoznaczne, które do tej pory mają wpływ na społeczne wyobrażenia o przemocy.

Publikację początkowo czytałam z zainteresowaniem, ponieważ autor postarał się, by historię przedstawić płynnie i dynamicznie. Jednak w pewnym momencie poczułam się bardzo przytłoczona historycznymi szczegółami zawirowań i przemian oraz politycznymi wątkami, szczególnie że akurat Japonia jako kraj nigdy bliżej nie znajdowała się w kręgu moich zainteresowań. Mimo iż dowiedziałam się wielu ciekawostek polityczno-społeczno-kulturowych, to dla mnie – jako dla laika – ta wiedza momentami, zamiast „gładko wchodzić” do głowy, okazała się ciężkostrawna. Niemniej z lektury jestem zadowolona, ponieważ poszerzyłam troszkę swoje horyzonty: dowiedziałam się, kim w ogóle był samuraj, skąd się wywodził, jakie miał atrybuty, jak walczył. Poznałam kilka ciekawych legend, kodeks honorowy bushido, historię słynnego i budzącego zgrozę seppuku, kamikadze oraz o sztuce parzenia i celebracji picia herbaty.

To, czego zabrakło mi w publikacji Juliena Peltiera, to zbioru zdjęć lub rycin. Kiedy czytałam o maskach, uzbrojeniu czy stroju, aż chciałoby się to zobaczyć. Uważam, że chociażby podstawowe ryciny czy zdjęcia w tego typu książkach popularnonaukowych są po prostu niezbędne.

(Kliknij aby rozwinąć opinię)

,,(...) ma być raczej przestrzenią dialogu między mitem a rzeczywistością".
Jestem w takim wieku, że jako mała dziewczynka pod uważnym okiem mamy, z wypiekami na twarzy oglądałam na czarno-białym telewizorze serial ,,Szogun" z Richardem Chamberlin'em w roli głównej. Pamiętam tę fascynację uczesaniem i ,,ubraniem" samuraja. Było to coś, co zobaczyłam po raz pierwszy. Z kolei ,,sepuku" to było coś, co nie mogło wyjść z mojej głowy przez dłuższy czas. Nie chodziło o brutalność sceny a sam fakt odwagi. Zatem, pora chyba przyszła aby zmierzyć się z mitem czy też prawdą o japońskim wojowniku? Julien Peltier ,,rozprawia się" z tym dylematem w swojej książce ,,Samuraje. Prawdziwa historia". Znaczenie słowa ,,samuraj" znaczy tyle co ,,ten, który służy". Zatem pierwotnie można by go porównać do naszego zwykłego dworskiego sługi. Swoje znaczenie na militarne zmienił u progu XII w., kiedy stał się ,,ochroniarzem" swojego pana, by z czasem stać się podległym jedynie najwyższemu generałowi czyli szogunowi.

Autor przygodę z historią samurajów zaczyna od X w., kiedy to na arenę wkracza legenda o Masakado. Mówi się, że jego odcięta głowa, która nie chciała zostać pogrzebana, zacisnęła zęby i doleciała aż do dzisiejszego Tokio. Po dziś dzień miejsce jej spoczynku otoczone jest czcią a wokół owego grobu krążą legendy. Zatem autor w sposób klarowny prowadzi czytelnika, nie tyle ,,przez wieki" co po nich ,,skacze" i rozprawia się z mitem samuraja. Nie był on taki krystaliczny jak nam sie wydaje. Dlaczego mamy takie wyobrażenie? Popkultura takiego nam go przedstawiła. A czego tak naprawdę pragnęli samuraje? Jak wszyscy. Władzy. Zatem samuraj uprawiał gierki polityczne i służył temu panu, który akurat był bliżej władzy. 

Były okresy pokoju, gdy taki samuraj zrzucał zbroję i co wtedy się z nim działo? No właśnie. I na to pytanie autor odpowiada w swojej książce oraz kiedy ich honorowy kodeks bushido został spisany. Julien Peltier opisał życie samurajów na przestrzeni wieków pokazując ich jako grupę a także jako jednostkę i to jest jednym z plusów tej książki. Dzięki temu zabiegowi nie stała się monotonna. A na przestrzeni tych setek lat zmieniał się świat a wraz z nim i sami samuraje i narodziny mitu ,,boskiego wiatru" oraz ,,kamikaze".

Książkę na pewno czytałoby mi się z dużo większą przyjemnością, gdyby moja wiedza z zakresu historii Japonii była znacznie większa, niemniej jednak jestem zadowolona, że sięgnęłam po tę pozycję, gdyż obraz hollywoodzkiego obrazu samuraja został ,,naprawiony" i teraz już zdecydowanie inaczej będę patrzyła na filmowe produkcje z ich udziałem. Polecam wszystkim nie tylko fanom kultury japońskiej.


 

Współpraca barterowa z Wydawnictwem RM.

(Kliknij aby rozwinąć opinię)