Śmiały

“Złote czasy nie istnieją. Tylko wspomnienia opromieniają je ułudą pozłoty”.

Druga połowa XI wieku. Europa tonie w chaosie, a jej krainy drżą od narastających konfliktów. Spór między papiestwem a cesarstwem nieustannie się zaostrza, niemiecki król walczy z własnymi poddanymi, a na Rusi Kijowskiej, w Czechach i na Węgrzech przetaczają się bratobójcze, wyniszczające wojny. To właśnie w takim świecie zaledwie piętnastoletni Bolesław — po nagłej śmierci ojca, Kazimierza Odnowiciela — zostaje królem. Przyjmuje koronę zrujnowanego Królestwa Polskiego. Możni epoki zacierają ręce, przekonani, że młodym władcą będzie można dowolnie manewrować, że każdy z nich wyciągnie coś dla siebie. Nie docenili go. Bolesław okazuje się znakomitym strategiem, inteligentnym dyplomatą o szerokim spojrzeniu na ludzi i otaczające go państwa. W świecie, gdzie intrygi, kłamstwa, knowania, tajemnice, przemoc i zdrady plączą się z namiętnościami i nagłymi porywami serca — młody król dowodzi, że nie jest marionetką.

Elżbieta Cherezińska ma rzadki dar — potrafi otwierać wrota do przeszłości tak, byśmy czuli jej ciężar, zapach, brzmienie i puls. Jej opowieść jest wielowarstwowa, pełna dynamiki, a historyczne fakty idealnie współgrają z literacką wyobraźnią. Każda scena ma wagę i koloryt; każdy detal — od krajobrazu po szept bohatera — buduje namacalny klimat średniowiecza. Autorka pisze piękną, soczystą polszczyzną, bogatą w porównania, rytmiczną i dojrzałą. Łączy ogrom wiedzy historycznej z nieskrępowaną wyobraźnią. Potrafi nakreślić sytuacje, emocje, okoliczności i konteksty tak wyraziście, że czytelnik bez wysiłku zanurza się w świat, który dawno przeminął, a który w jej narracji pulsuje życiem. Bohaterowie — zarówno historyczni, jak i fikcyjni — są stworzeni po mistrzowsku. Mają wyrazisty psychologiczny rys, są ludzcy, niejednoznaczni, fascynująco niedoskonali.

Bolesław Śmiały szczególnie chwycił mnie za serce. Chłopak, który wyrósł na odważnego, błyskotliwego mężczyznę o ogromnym potencjale i jeszcze większym temperamencie. Mądry, dumny, impulsywny, pełen wewnętrznych walk i lęków — a przy tym absolutnie charyzmatyczny. Jego przydomek nie jest przypadkiem; w życiu i decyzjach miał ogień, który jednych zachwycał, innych przerażał.

“Śmiały” to powieść, która oddaje ducha epoki w sposób niezwykle plastyczny i intensywny. Europa pełna podziałów, gwałtowne przemiany, bezwzględność Kościoła, powstania pogańskie, krwawe walki. Życie zwykłych ludzi, dworskie intrygi, napięcia polityczne, układy i sojusze, od których zależały losy całych rodów. Jak zawsze u Cherezińskiej — kobiety nie są tłem, lecz ważnym głosem opowieści. Rzepicha, dwórki, księżniczki — każda z nich niesie inny ciężar, inne ambicje, inne lęki. Każda musi umiejętnie balansować w świecie, w którym mężczyźni rozdają karty. A w to wszystko subtelnie wpleciona została szczypta magii, tajemniczości — jakby echo dawnych wierzeń, które nigdy nie przestały szeptać pod powierzchnią historii.

To fascynująca, epicka opowieść napisana z rozmachem, kunsztem i wrażliwością. Przygoda pełna niespodzianek, od której trudno się oderwać — uczy, porusza i bawi jednocześnie. Już z niecierpliwością czekam na kontynuację. Bardzo polecam! Tatiasza i jej książki :) 

Urodzony w Jare Gody. W noc głośną od Perunowych gromów, z pomocą Rzepichy - Namiry, która wybrała mu tron. Ów książę, o którego potędze opowiada Elżbieta Cherezińska to bodaj najbardziej kontrowersyjny władca w dynastii Piastów. Wielki wódz i buntownik a jednocześnie bezwzględny wobec poddanych rządca. Na kartach powieści pt. „Śmiały”, z oferty Wydawnictwa Zysk i S-ka, autorka na nowo przywołuje historię najstarszego syna Kazimierza Odnowiciela, poczynając od momentu jego symbolicznych narodzin.

Pierwszy z dwóch tomów serii o czynach Bolesława II, wprowadza Nas w atmosferę XI-wiecznej Polski, która jedynie dzięki staraniom Piastów ma szansę odbudować się po wydarzeniach minionych dziesięcioleci. Bunt braci wobec Mieszka II, reakcja pogańska i najazd księcia Brzetysława poczyniły spustoszenie na ziemiach Wielkiej Polski. Cała nadzieja na odbudowę państwa pokładana jest w kolejnych pokoleniach Piastowiczów, zwłaszcza tak charyzmatycznych jak Bolesław Śmiały. Tytułowy bohater to człowiek z krwi i kości: namiętny, dumny, impulsywny, ale też zdolny do refleksji i emocjonalnej głębi. Narracja ukazuje go jako władcę, syna, kochanka, wojownika i człowieka rozdartego między ideą a rzeczywistością.

Autorka po raz kolejny udowadnia, że potrafi ożywić średniowiecze. To, co najbardziej podziwiam w jej prozie, to umiejętność łączenia faktów historycznych z emocjonalną narracją, w której każdy dialog i gest ma znaczenie. Przeszłość nie jest tu martwym zapisem, ale żywym organizmem, który oddycha wraz z czytelnikiem. W „Śmiałym” historia sprzed wieków niemal dzieje się na Naszych oczach. Takie ujęcie pozwala czytelnikom zrozumieć pobudki, jakimi kierowali się władcy ziem polskich, poznać sylwetki kobiet, które często stały za sukcesami swoich mężów czy braci i przekonać się, że Dawna Polska miała również pogańskie, a nie tylko chrześcijańskie oblicze.

Polecam, bo „Śmiały” to nie tylko powieść historyczna, ale też opowieść o ludzkiej naturze, o odwadze, dumie i cenie, jaką płaci się za bycie wiernym sobie.

34/52/2026
"Śmiały. Tom 1" Elżbieta Cherezińska Zysk #recenzja #współpracabarterowa #współpracarecenzencka #bolesławśmiały #piastowie

Rzecz o Bolesławie Śmiałym

"Śmiały" to pierwszy tom powieści pani Elżbiety Cherezińskiej o Bolesławie Śmiałym. Tom ten obejmuje moment narodzin Bolesława, objęcie Królestwa Polskiego w wieku zaledwie 15 lat, po śmierci jego ojca Kaziemierza Odnowiciela, i początki jego trudnej i długiej drogi do odbudowania zrujnowanego królestwa, a także przywrócenia na królewski tron króla w swojej osobie. Co prawda pierwszy tom kończy się przed koronacją, ale otrzymujemy zarys napiętej sytuacji panującej wśród sąsiadów Królestwa Polskiego, a autorka kreśli przed czytelnikiem Bolesława jako sprawnego dyplomatę, śmiałego i szczodrego władcę, który zdawał sobie sprawę, że najtrudniejsze bitwy przychodzi toczyć niekiedy z osobami, które są najbliżej. Druga połowa XI wieku to czas potężnych konfliktów w Europie. Okres gdy wierzenia pogańskie ścierały się z wiarą chrześcijańską, co prowadziło do krwawych strat z obydwu stron. Spór między papiestwem a cesarstwem osiągnął krytyczny punkt, zaczęła się wielka schizma. W tym wszystkim młody książę dąży do tego by wypełnić wolę ojca i utrzymać wywalczone ziemie w granicach królestwa i sprawić by miało ono króla, a nie tylko księcia.

"Śmiały" to specyficzna lektura, składa się z dość krótkich rozdziałów, które stanowią przeskoki w czasie, autorka zatrzymuje się na wybranym wydarzeniu, ale nawet gdy przykuje ono uwagę czytelnika, nie dane mu będzie zatrzymać się na nim dłużej, bo następny rozdział, to już inna pora roku, inny rok, inne zdarzenie. Wydarzenia historyczne przeplatają się z fikcją. Bohaterowie historyczni dzielą swój los na kartach powieści z bohaterami wykreowanymi przez autorkę. Takimi bohaterami są Rzepichy czy Kapłani Trzygłowa.

Irytują insynuacje autorki co do biseksualizmu Gertrudy, siostry Kazimierza, czy te niewypowiedziane wprost przytyki co do biskupa Burcharda z Halberstadt czy to kreowanie świętego biskupa Stanisława ze Szczepanowa jako intryganta, karierowicza, który mało tego, posiada słabą wiarę w Boga. W książce jest dużo nawiązań do wierzeń słowiańskich, pogańskich, którym autorka poświęca dość sporo miejsca w książce, postaciom Rzepich i przyjmowanym przez nie porodom czy kapłanom Trzygłowa.

Miałam odczucie, że samej postaci Bolesława jest tu mało. Na pierwszy plan wysuwają się tu postacie kobiet, m.in. Gertrudy, Świętosławy, Dobroniegi, Rychezy, czy wspomnianych już wcześniej Rzepich.

Czytało mi się ten tom opornie, w kolejce czeka tom drugi, czyli "Szczodry", mam nadzieję, że tam Bolesława będzie więcej a i lektura będzie przyjemniejsza.

Czytaliście "Śmiałego", co sądzicie o tej lekturze?

Za egzemplarz do recenzji dziękuję wydawnictwu Zysk.

Lubię czytać powieści historyczne, ale sęk w tym, że nie lubię o nich pisać ?Taka zależność. Nie umiem, a może boję się, że coś przekręcę i będzie kwas. Dlatego też wielkie ukłony dla autorów, którzy piszą takie książki, gdyż w nich nie trudno o pomyłkę, ale nie można jej zrobić. Wielki szacunek.Elżbieta Cherezińska pisze tak, że historia nabiera w ogóle innych barw, ciekawszych, a fakty przestają być suchymi faktami, a opowieścią, od której nie można się oderwać. Jej styl pisania jest magiczny,,Śmiały" to pierwsza część dwutomowej serii, która mnie kupiła. Nie mówię, że była dla mnie prosta, bo wymagała ode mnie pełnego skupienia, zwłaszcza w momentach przeskoków, ale i tak czytanie sprawiało przyjemności. Autorka podkreśla w tej pozycji, że Śmiały nie był znany wyłącznie z tego, że zabił biskupa. Ukazuje jego postać od początku od narodzin, abyśmy mogli ujrzeć pełną jego historię.Nie da się od tej książki oderwać. Na historii tego wszystkiego nie mówili, a jakby mówili w taki sposób, jak tutaj to wiedza zostałaby w głowie do dziś.

,,Tylko głupcom może się wydawać, 

że porządek świata ustalony jest 

raz na zawsze."

Na kartach polskich dziejów widnieje wiele tzw. białych plam - niejasnych okoliczności, luk w przekazach i niepełnych losów postaci historycznych. Wokół wielu z nich narosły przez wieki nieporozumienia, mity oraz nieprawdziwe opinie, przez co dziś znamy jedynie fragmenty ich życia, często zniekształcone przez czas i interpretacje kronikarzy. Na taki stan rzeczy wpływa wiele czynników: skąpość źródeł pisanych, ich stronniczość czy późniejsze dopiski, które zaciemniają obraz wydarzeń oraz charakterów poszczególnych osób.

Szczególnie dotyczy to pierwszych dziesięcioleci istnienia państwa polskiego. Z tego okresu zachowało się niewiele wiarygodnych przekazów, dlatego historykom trudno jednoznacznie odtworzyć bieg wydarzeń i motywy działań ówczesnych władców. Ta niepewność staje się jednak doskonałym polem dla wyobraźni oraz snucia hipotez, które często stanowią kanwę powieści historycznych. Jedną z nich jest książka ,,Śmiały" autorstwa Elżbiety Cherezińskiej - pierwszy tom dylogii opowiadającej o królu Bolesławie, władcy odartym z legendy i jednoznacznych ocen, ukazanym w całym skomplikowaniu epoki, w której przyszło mu rządzić.

To książka, w której akcja nie pędzi ani nie ma spektakularnych zwrotów akcji. Czytanie tej powieści wiąże się z ciągłym weryfikowaniem treści z faktami historycznymi, więc w przypadku większości przedstawionych wydarzeń jest wiadomo, jak się skończyły. Autorka prowadzi nas od jednego zdarzenia do drugiego, wrzucając własne interpretacje, więc jedynie tu można być zaskoczonym. Sięgając po luki w przekazach historycznych, pani Cherezińska tworzy własną wizję dziejów, w której fakty przeplatają się z autorską interpretacją. Jednym z przykładów takiego zabiegu jest kwestia narodzin Bolesława Śmiałego. W powieści jako rok jego urodzenia podany zostaje 1043, podczas gdy częściej wskazuje się rok 1042 - ale to również zależy od źródeł, na które powołuje się autorka.

Podobnie postępuje w przypadku postaci Mieszka, brata Bolesława, o którym zachowało się wyjątkowo niewiele informacji. Brak jednoznacznych źródeł dotyczących jego losów pozwala pisarce na swobodną interpretację zarówno okoliczności jego śmierci, jak i roli, jaką pełnił w państwie. W powieści pani Cherezińskiej przedstawia konkretną wersję wydarzeń, opisując sposób, w jaki Mieszko ginie, a także przypisując mu zarząd nad Pomorzem. Tymczasem według przekazów historycznych region ten został powierzony Władysławowi Hermanowi, a nie Mieszkowi, co stanowi kolejną rozbieżność między fikcją literacką a ustaleniami historyków. 

Pierwsza część dylogii rozpoczyna się w momencie narodzin Bolesława, a więc od wizyty na dworze Kazimierza Odnowiciela w Krakowie. W powieści miejscem narodzin przyszłego władcy to właśnie to miasto zostaje wskazane, jako świadek tego zdarzenia. To kolejna niewiadoma w dziejach Polski. Kraków i Poznań wysuwają się na pierwszy plan jako główne ośrodki władzy, podczas gdy Gniezno po zniszczeniu przez Brzetysława I Czeskiego pozostaje nieco na uboczu, pełniąc raczej funkcję symbolicznego centrum niż tętniącego życiem ośrodka politycznego. To właśnie tym miejscom autorka poświęca najwięcej uwagi, ukazując trudny moment w dziejach państwa oraz ogrom odpowiedzialności spoczywającej na barkach jego władców. Odkrywanie takich ,,smaczków" dodaje lekturze dodatkowej satysfakcji.

Polska przedstawiona w powieści nie jest krajem silnym i stabilnym. Wręcz przeciwnie - to państwo wyniszczone wcześniejszymi kryzysami, osłabione wewnętrznymi konfliktami i zagrożone zewnętrznymi interwencjami. Kazimierz Odnowiciel jawi się jako władca zmuszony do odbudowy struktur państwowych niemal od podstaw, co nadaje całej narracji ton niepewności i ciągłej walki o przetrwanie. W takim właśnie świecie dorasta przyszły król, obserwując z bliska mechanizmy władzy, kompromisy polityczne oraz konsekwencje podejmowanych decyzji.

Istotnym elementem kreacji świata przedstawionego jest także zestawienie dwóch porządków duchowych: chrześcijańskiego oraz świata dawnych, pogańskich wierzeń, które mimo upływu niemal stu lat od chrztu Mieszka I wciąż pozostają żywe w świadomości ludzi. Elżbieta Cherezińska wyraźnie pokazuje, że proces chrystianizacji nie był jednorazowym aktem ani całkowitym zerwaniem z przeszłością, lecz długotrwałym i skomplikowanym zjawiskiem, obejmującym zarówno sferę polityczną, jak i mentalność społeczeństwa.

W powieści chrześcijaństwo funkcjonuje jako oficjalny fundament władzy i porządku państwowego, ściśle związany z instytucjami Kościoła oraz dworem książęcym. Jednocześnie w codziennym życiu bohaterów wciąż obecne są dawne wierzenia, obrzędy i przesądy, zakorzenione w tradycji oraz ludowej wyobraźni. Te dwa porządki duchowe nieustannie się przenikają, tworząc napięcie charakterystyczne dla epoki przejściowej, w której stare jeszcze nie zanikło, a nowe nie zdążyło się w pełni ugruntować. Zderzenie chrześcijaństwa z pogańskim dziedzictwem pozwala autorce pogłębić obraz średniowiecznej rzeczywistości oraz lepiej oddać sposób myślenia ludzi tamtych czasów.

Siłą w tej historii są też kobiety, zarówno te znane z przekazów źródłowych, jak i bohaterki fikcyjne, które uzupełniają luki w narracji i pozwalają lepiej oddać realia epoki. Pani Cherezińska przedstawia je jako osoby inteligentne, ambitne i świadome swojej pozycji, funkcjonujące w świecie zdominowanym przez mężczyzn, lecz potrafiące wpływać na decyzje władców, kształtować relacje polityczne oraz dbać o ciągłość rodów. Dzięki temu kobiety nie są w powieści biernymi obserwatorkami historii, lecz jej aktywnymi uczestniczkami, a ich obecność nadaje narracji głębię obyczajową i emocjonalną.

Uzupełnieniem tej dbałości o szczegóły jest zamieszczona na końcu książki genealogia rodów - zarówno historycznych, jak i fikcyjnych. To praktyczne narzędzie porządkujące bogaty świat powieści, ułatwiające orientację w skomplikowanych powiązaniach rodzinnych i podkreślające rozmach konstrukcji świata przedstawionego. Jednocześnie genealogia stanowi wyraźny sygnał, że autorka z równą uwagą traktuje fakty i elementy fikcyjne, dbając o wewnętrzną spójność narracji.

Powieścią ,,Śmiały" pani Cherezińska przypomina, że historia jest przestrzenią otwartą, pełną pytań, na które nie zawsze znajdziemy jednoznaczne odpowiedzi. A jednak to właśnie ta niepewność czyni ją tak pociągającą. Podkreśla to słowami zamieszczonymi na okładce, pisząc: ,,Historii uczymy się w czasie przeszłym dokonanym. Ja chcę ją opowiadać w czasie teraźniejszym, chcę zaprosić Czytelników do chwili jej tworzenia." Dzięki interpretacji stworzonej przez autorkę możemy zajrzeć w miejsca, gdzie działa się nasza historia około 1000 lat temu i choć na chwilę poczuć puls epoki, która wciąż jest niepełna i stawia wiele pytań, na które trudno znaleźć odpowiedź.

Książkę przeczytałam w ramach współpracy z wydawnictwem Zysk i S-ka

Pisarka znana, czytana i lubiana. Ja też się przymierzałam do przeczytania jej książek, jako że historię lubię. W sumie z braku czasu nie czytałam jej wcześniejszych powieści. Dopiero teraz, przy okazji recenzowania przeczytałam jej ksiażkę i to akurat o Bolesławie Śmiałym, królu, którego lubię.

'Śmiały' to pierwsza część dylogii o jednym z najbardziej oszalowanym polskich królów. Przyczyną tych dziejowych kalumnii jest fakt wejścia w spór z Kościołem. Św. Stanisław stał się symbolem rozdarcia Polski, a z symbolami się nie walczy. Ofiarą tego padł Bolesław i chyba historia zdaje się zapomniać, co on dokonał. Patrzymy częśto na ten etap historii jako na całość. Ech Piastowie - myślimy - pierwsza dynastia. Zbudowali kraj, byli silni. Dopiero ci, co znają historię bliżej, wiedzą, że było u nas różnie, raz gorzej, a raz lepiej. Na pewno nasze sąsiedztwo geograficzne ciągle wpływało na losy kraju. I na pewno nie mamy mniej 'kolorowej' historii niż serialowi Tudorowie czy inni Habsburgowie.

Pani Cherezińska postanowiła to napraiwć i z wielkim talentem pisarskim pisze kolejną serię z Piastami w tle. Książka ta pisana jest z myślą o każdym. Nie tylko o fanach historii. Dlatego autorka postawiła na emocje postaci. No i tu zdecydowanie prym wiodą kobiety. One są tu najbarwniejsze i to one sprawiają, że akcja trzyma w napięciu nie początku aż do końca. Żywia, Dobroniega, Świętosława, Gertruda, Maryna to chyba najważniejsze kobiety w tej powieści. To one oplatają Bolesława i to dopełniają jego wizerunek. Bolesław jest silny, ale to w tych kobietach z jego życia kierował swoje namietności. I to ich namietności autorka świetnie rysuje. Chociażby Dobroniega. Dwa zaledwie rysy charakterologiczne zawarte w scenkach z ich udziałem są o niej w tej książce, ale jak ją opisują! Jedna scena to poród Bolesława. Potem idziemy parę lat do przodu i ona jest teściową i towarzyszy porodowi wnuka. Widać ewoliucję tej postaci, jej cechy charakteru. I widać, że wiele takich Dobroniega do dziś chodzi po świecie. Albo Świętosława. Scenki z jej udizałem są bardzo filmowe. Gertruda - tu jest po bizantyjski. A Żywia? Tu też jest poruszająco i celnie o niej. Natomiast troszkę pomnikowo w tym pierwszym

Jak zwykle super.