Szaleństwo w ciemnościach. Tragiczna historia zaginięcia statku Erebus

Michael Palin, znany całemu światu jako członek legendarnej grupy Monty Pythona i charyzmatyczny podróżnik, w książce ,,Szaleństwo w ciemnościach. Tragiczna historia zaginięcia statku Erebus" występuje w roli dociekliwego detektywa historii. To nie jest kolejny suchy podręcznik historyczny napisany zza biurka. Palin osobiście wyruszył śladami zaginionej ekspedycji sir Johna Franklina, docierając do mroźnych zakątków Arktyki i na Tasmanię, by fizycznie poczuć przestrzeń, w której operował tytułowy statek. Jego śledztwo to fascynujący splot analizy archiwalnych dzienników, listów oraz najnowszych odkryć podwodnej archeologii, które w 2014 roku doprowadziły do odnalezienia wraku ,,Erebusa" na dnie morza.

Zanim ,,Erebus" stał się symbolem arktycznego koszmaru, był jednostką o niezwykle barwnej i pełnej sukcesów historii. Palin, z charakterystyczną dla siebie swadą, opisuje wcześniejszą wyprawę okrętu na Antarktydę pod dowództwem Jamesa Clarka Rossa. To wtedy ,,Erebus" udowodnił swoją niesłychaną odporność, wpływając tam, gdzie nikt wcześniej nie dotarł. Autor z wielką dbałością o detale rekonstruuje codzienność na pokładzie - od zapachu dziegciu i wilgoci, po specyficzne poczucie humoru marynarzy. Dzięki takiemu podejściu, gdy w 1845 roku statek wyrusza w swoją ostatnią misję poszukiwania Przejścia Północno-Zachodniego, czytelnik nie patrzy na niego jak na maszynę, ale jak na bohatera, którego los jest nam bliski.

Kiedy ekspedycja Franklina wpływa w labirynt lodowych pól Arktyki, Palin mistrzowsko buduje atmosferę narastającego osaczenia. Korzystając z pozostawionych zapisków i relacji, autor analizuje, jak wiktoriańska pycha i wiara w nieomylność brytyjskiej techniki zderzyły się z bezwzględną potęgą natury. ,,Szaleństwo w ciemnościach" to studium powolnego upadku - od entuzjazmu pierwszych miesięcy, przez dwa lata uwięzienia w lodzie, aż po desperacki marsz ocalałych ku pewnej śmierci. Palin nie ucieka od trudnych tematów: zatrucia ołowiem z wadliwych konserw, szkorbutu, a w końcu aktów kanibalizmu, o których przez dekady brytyjska opinia publiczna nie chciała słuchać.

Jednym z najmocniejszych punktów śledztwa Palina jest przyznanie racji Inuitom. Przez blisko 170 lat relacje rdzennych mieszkańców Arktyki, którzy widzieli umierających ,,białych ludzi", były ignorowane lub wyśmiewane przez Admiralicję jako niewiarygodne. Palin pokazuje, że to właśnie ich ustna tradycja najdokładniej opisywała miejsce spoczynku statków. Współczesne odnalezienie wraku dokładnie tam, gdzie wskazywały inuickie legendy, jest dla autora momentem dziejowej sprawiedliwości.

Styl Palina jest barwny, pełen empatii i plastycznych opisów, które sprawiają, że czytelnik niemal fizycznie czuje przenikliwy mróz arktycznej nocy. To opowieść o ambicji, która przerodziła się w obsesję, i o odwadze, która nie wystarczyła w starciu z lodową pustynią. Powieść faktu Michaela Palina to monumentalne dzieło, które przywraca godność załodze ,,Erebusa" i pozwala nam zrozumieć, dlaczego ta historia do dziś tak mocno działa na naszą wyobraźnię. To lektura obowiązkowa dla każdego, kto kocha wielkie wyprawy i tajemnice, które po latach oddaje nam lód

,,Szaleństwo w ciemnościach"  to niezwykle rzetelny reportaż. Autor przedstawił tu dzieje jednego z najbardziej znanych statków brytyjskiej floty - Erebus oraz jego siostrzanej jednostki - Terror. Cała książka bazuje na dziennikach, listach, pamiętnikach, raportach. Okraszona jest też mapkami i obrazami.

Opisywana wyprawa miała być potwierdzeniem brytyjskiej dominacji na oceanach. Jej celem było odkrycie Przejścia Północno-Zachodniego, czyli przedarcie się przez Archipelag Arktyczny, aby skrócić drogę morską do Azji. Rozpoczęła się ona w 1845 roku. Oba statki wyposażono w najnowocześniejsze na tamte czasy silniki parowe i centralne ogrzewanie. Na pokładzie znalazła się nawet biblioteka.

Załoga liczyła ponad 100 osób, a wśród nich znaleźli się też doświadczeni polarnicy. Niestety arktyczne warunki i brak lodołamaczy pokrzyżowały ekspedycję, a większość załogi zaczęła umierać w niewyobrażalnych męczarniach. Nie przeżył nikt. Przez ponad wiek nie udało się zlokalizować wraku Erebusa. Nastąpiło to dopiero w 2014 roku, a dwa lata później odnaleziono Terror. Przez te wszystkie lata mnożyło się od wielu hipotez, które ostatecznie zostały zweryfikowane.

Jeżeli lubicie odkrywać ciekawostki historyczne, ten dokument z pewnością Was nie zawiedzie. Autor ukazał całą historię zrozumiałym językiem, na tyle intrygująco, że czyta się ją bardzo płynnie i z zainteresowaniem. Dowiadujemy się z niej też ogrom faktów na temat innowacyjnych rozwiązań w ówczesnych czasach, które niestety doprowadziły do tragedii. Brak odpowiednich narzędzi, znajomości kontroli jakości i praw się nią rządzących przyczyniły się do wielu chorób i sytuacji, w których człowieczeństwo przestało istnieć.

Ze swojej strony zachęcam bardzo do przeczytania. Nazwy obu okrętów nie były mi obce, jednak wiedzy tak dokładnej o nich nie posiadałam. Z pewnością poszerzę ją jeszcze, oglądając filmy dokumentalne traktujące o tej eskapadzie.