reklama

Mniszch闚na Maryna,polska carowa. "Warcho造, z這czy鎍y i pijanice"

Data: 2021-11-22 06:00:01 Autor: Piotr Piekarski
udost瘼nij Tweet

Wyobra sobie 鈍iat, gdzie bohaterowie nie pij wody. Gdzie cz窷ciej jest si w豉軼icielem jednego ucha ni jednego domu. Kraj w wino i mi鏚 op造waj帷y, t逝sty i bogaty. Pi瘯ny i jednocze郾ie niebezpieczny. Podzielony na wiele domen i udzielnych ksi瘰tewek, z g喚bokimi lochami i wysokimi kurhanami. Rz康zi tu kr鏊ewska para - Si豉 i Spryt, a za nimi krocz: Zasadzka, Zdrada, Walka i Zajazd. To nie fantastyka, cho mo瞠 tak brzmi. To kresy XVII-wiecznej Polski. I wolno, Tomku, w swoim domku.

Powr鏒 do barwnych czas闚 Rzeczypospolitej szlacheckiej, bez literackiej fikcji, a najprawdziwszym opisem najs造nniejszych postaci pan闚, wyznaj帷ych ide wolno軼i i wy窺zo軼i szlachty polskiej. W tej ksi捫ce dostaniecie fakty potwierdzone w 廝鏚豉ch historycznych - pami皻nikach, zapisach s康owych, kronikach, listach itp.

Obrazek w tre軼i

Do lektury najnowszej ksi捫ki Jacka Komudy Warcho造, z這czy鎍y i pijanice zaprasza wydawnictwo Fabryka S堯w. Ostatnio prezentowali鄉y pierwszy i drugi wyimek z ksi捫ki, tymczasem ju teraz zach璚amy do przeczytania kolejnego fragmentu:

Maryna Mniszchówna, a także jej ojciec, wojewoda sandomierski Jerzy Mniszech, uwik豉li się na początku XVII wieku w ogromne polsko-moskiewskie awantury zwane przez potomnych dymitriadami. To w豉śnie owa m這dziutka, niska dziewczyna zosta豉 w wieku siedemnastu lat polską carową na Kremlu. Z jej przyczyny wybuch豉 także wielka wojna domowa w Moskwie, w którą wciągnięta zosta豉 również Rzeczpospolita. Państwo polsko-litewskie os豉bi這 wtedy znacznie potęgę swego wschodniego sąsiada, odebra這 mu ziemie, które Moskwa zagrabi豉 w po這wie XVI wieku Litwie. Dla Maryny i jej męża – cara Dymitra awantura ta skończy豉 się jednak tragicznie...

Jak już wspominaliśmy przy innej okazji, wszystko zaczę這 się ponoć w Brahimiu w 1603 roku na dworze księcia Adama Wiśniowieckiego. Otóż pewnego razu, gdy książę zażywa kąpieli w 豉źni, któryś z jego dworzan – wysoki, niemrawy drągal – uchybi w czymś swemu panu. Wiśniowiecki, co by這 w XVII wieku zwyczajem normalnym, niewiele myśląc, da mu w gębę. „Gdybyś, panie, wiedzia, kim jestem, nie uderzy豚yś mnie” – powiedzia wówczas s逝ga. „A któż ty taki jesteś?” – zapyta kniaź i, ma się rozumieć, walną s逝gę w gębę z drugiej strony. Odpowiedź wywo豉豉 co najmniej zdumienie Wiśniowieckiego. Okaza這 się bowiem, że przed chwilą obi wcale nie s逝gę, lecz prawo- witego następcę tronu w Moskwie, carewicza Dymitra, który cudem uszed z rąk oprawców ówczesnego w豉dcy Moskwy – Borysa Godunowa.

Pierwszy to chyba i jedyny przypadek w historii Rzeczypospolitej, aby polski magnat bi po gębie w豉dcę Moskwy. Dlatego też Wiśniowiecki dopytywa się o szczegó造, a wtedy m這dzian z 豉źni wyjawi mu tajemnicę swojego pochodzenia.

Tragedia Dymitra, za którego podawa się tajemniczy s逝ga Wiśniowieckiego, zaczę豉 się w chwili, gdy zmar jego straszny rodzic. Iwan Groźny, którego bano się bardzo w Moskwie, nie zostawi jednak po sobie dobrego następcy tronu. Jeden z jego synów – Iwan – zabity zosta w przyp造wie gniewu przez ojca. Drugi – Fiodor, który odziedziczy carski stolec na Kremlu, by umys這wo upośledzony i ca貫 dnie spędza na wys逝chiwaniu muzyki cerkiewnych dzwonów. Z kolei najm這dszy syn Dymitr mia w chwili śmierci Iwana IV zaledwie pó速ora roku. Nic zatem dziwnego, iż faktycznie w państwie rządzi wp造wowy bojar Borys Godunow, sprawujący formalnie opiekę nad nieudolnym Fiodorem. Godunow marzy, by zostać carem, jednak na przeszkodzie jego zamiarom móg stanąć m這dziutki car Dymitr, który pomimo m這dego wieku by już księciem uglickim. Tymczasem zaś Dymitr zapowiada się na godnego następcę swego strasznego ojca. Ponoć ogromnie lubi dręczyć zwierzęta i ścinać drewnianym mieczem g這wy ba逕ankom, ozdobionym tabliczkami z nazwiskami Borysa Godunowa i najbliższych mu bojarów. Nic dziwnego, że już w roku 1591 ten w豉śnie Godunow kaza zamordować Dymitra. Morderstwo by這 doskonale ukartowane, a specjalna komisja, która mia豉 zbadać przyczyny śmierci m這dego carewicza, stwierdzi豉, iż ch這piec... zabi się sam w czasie gry w pikuty. Gdy w roku 1598 zmar car Fiodor, wygas豉 dynastia Rurykowiczów, a Sobór Ziemski zdecydowa się mianować nowym carem Borysa Godunowa.

Tajemniczy Dymitr, który pojawi się na dworze w Brahimiu, twierdzi, że by w豉śnie wspominanym Dymitrem, synem Iwana Groźnego, ocalonym niemal cudem z kaźni, jaką zgotowali mu ludzie Godunowa. Wiśniowiecki, gdy tylko się o tym dowiedzia, ucieszy się szczerze. Skoro bowiem inni polscy panowie trzymali po dworach kar這́w, wielb豉̨dy i żyrafy, on móg mieć przy swojej karecie moskiewskiego carewicza. Kwestią otwartą by fakt, czy ów tajemniczy m這dzieniec by rzeczywiście Dymitrem. Jak dotąd jest to problem nierozstrzygnięty. Wielu historyków twierdzi, iż by to Grigorij Otriepiew, by造 mnich i zbieg造 z Moskwy syn carskiego setnika strzeleckiego. Być może jednak Dymitr przygotowany zosta od dziecka przez wrogów Borysa Godunowa do odegrania roli samozwańca... Jak jednak by這 naprawdę, nigdy się nie dowiemy. Fakt jednak pozostaje faktem. Wiśniowiecki dostrzeg, że ma idealną szansę na wmieszanie się w sprawy moskiewskie.

Już wkrótce z pomocą potężnemu magnatowi przyszed inny karmazyn – Jerzy Mniszech, wojewoda sandomierski. Nazwisko tego pana brata aż nadto zas逝guje, by umieścić je na kartach tej księgi. Mniszchowie, którzy przybyli do Polski z Moraw w po這wie XVI wieku, uzyskali wielki wp造w na ostatniego króla z dynastii Jagiellonów – Zygmunta Augusta. To w豉śnie oni w ostatnich latach jego życia podsy豉li mu swawolne panie, wprowadzali na jego dwór czarnoksiężników. Jerzy Mniszech oskarżany by o kradzież królewskich klejnotów po śmierci Zygmunta w Knyszynie. Potem imć pan wojewoda prowadzi tak wystawny tryb życia, że zrujnowa dobra swoje i królewskie – nie by w stanie sp豉cać kwarty z posiadanych starostw. Wojewoda mia jednak córkę Marynę, która ponoć wypatrywa豉 prawdziwego księcia z bajki. I księciem tym okaza się carewicz Dymitr, określany potem mianem „wora”, „samozwańca” i „carzyka”. Dymitr, uwiedziony ponoć jej urokiem, postanowi pojąć ją za żonę, a potem uczynić carową Moskwy. M這dy carewicz hojnie rozdziela swoje w這ści. I tak Mniszchowie otrzymać mieli za swoją pomoc księstwo smoleńskie i siewierskie, Maryna zaś Psków i Nowogród Siewierski.

Już wkrótce na dwór Wiśniowieckiego przybywać zaczęli uchodźcy z Moskwy, z których każdy bez wyjątku rozpoznawa w by造m s逝dze Wiśniowieckiego cudem ocala貫go carewicza Dymitra. Już wkrótce wokó rzekomego następcy carskiego tronu zgromadzi這 się wielu żądnych przygód hultajów, Kozaków dońskich i zaporoskich, a także uciekinierów z Moskwy. Sam zaś Dymitr począ szykować się do wyprawy po odzyskanie carskiej korony.

Szlachta polska i dygnitarze koronni i litewscy, 豉̨cznie z królem Zygmuntem III Wazą, bardzo niechętnie spoglądali na Dymitra. Ten jednak wyrzek się potajemnie prawos豉wia i obieca papieżowi, że gdy zostanie carem, „sk這ni swój naród do prawdziwej wiary”, czyli podporządkuje cerkiew prawos豉wną papieżowi. Jednak poza poparciem papieża Dymitr Samozwaniec nie zdo豉 uzyskać żadnego możnego protektora, prócz oczywiście Mniszchów i Wiśniowieckich.

Dymitr nie przejmowa się tym jednak. Szybko werbowa wojska, pisa listy do swoich nielicznych zwolenników w Moskwie, szykowa się do wyprawy. Do jego obozu przyby這 dość szybko wielu hultajów i awanturników, Kozaków i innych swawolników. Zbieranina ta liczy豉 oko這 czterech tysięcy ludzi i z takim w豉śnie wojskiem Dymitr zdecydowa się wy- ruszyć na podbój Wielkiego Księstwa Moskiewskiego, posiadającego ogromną armię i silne twierdze. Dymitrowi ludzie byli tak s豉bi, że idąc przez Ukrainę, obawiali się, aby niechętny wyprawie książę Janusz Ostrogski nie rozbi ich chorągwi swoimi prywatnymi oddzia豉mi.

Wbrew przewidywaniom postronnych Dymitr Samozwaniec, który wkroczy na ziemie Moskwy w październiku 1604 roku, nie skończy pod toporem kata jak zwyk造 stepowy watażka. Sytuacja, jaka panowa豉 w Wielkim Księstwie, sprzyja豉 jego planom. W kraju od dawna sroży się bowiem g這́d, a ch這pi, mieszczanie i wielu bojarów nastawieni byli bardzo niechętnie do Godunowa. Gdy armia Dymitra zbliży豉 się do Putywla, miasto podda這 się carewiczowi. W innych grodach mieszkańcy obezw豉dniali carskie za這gi i przyjmo- wali w豉dzę Dymitra. Opór stawi jedynie Piotr Basmanow, który schroni się w Nowogrodzie Siewierskim. Gdy Dymitr rozpoczą oblężenie, Godunow wys豉 na odsiecz armię pod wodzą kniazia Fiodora Mścis豉wskiego. Moskiewscy żo軟ierze nie dostali jednak pola Polakom i Kozakom, zostali pobici i odrzuceni. Jednak już pod koniec stycznia sam Dymitr rozgromiony zosta w bitwie pod Dobryniczami.

Zdawać by się mog這, że ca豉 sprawa jest przegrana, ponieważ wojsko Samozwańca, które pozamyka這 się w miastach i twierdzach, nie mog這 zbyt d逝go stawiać oporu. Jednak gdy 13 kwietnia 1605 roku niespodziewanie zmar car Borys Godunow, Dymitr potrafi wykorzystać nadarzającą się okazję. Kiedy dowódca carskiej armii Piotr Bamanow przeszed na jego stronę, przed Dymitrem otworzy豉 się droga do carskiego stolca. En- tuzjastycznie witany, wkroczy do Moskwy, gdzie jeszcze miesiąc temu uduszono wraz z matką m這dego Fiodora Godunowa, syna cara Borysa, i zosta carem Moskwy.

Już 22 listopada 1605 roku Dymitr zawar w Krakowie ślub z Maryną, rzecz jasna, nie osobiście, lecz przez swego wys豉nnika Atanazego W豉siewa. Przy okazji zaślubin dosz這 do kilku zabawnych incydentów. Nieprzyzwyczajony do zachodnich obyczajów W豉siew pada na ziemię plackiem, ilekroć wymieniano imię Dymitra. Gdy zaś ksiądz chcia związać stu豉̨ ręce jego i Maryny, W豉siew wyrwa chustę jakiemuś uczestnikowi ceremonii, obwiąza nią w豉sną rękę i dopiero da ją owinąć stu豉̨ przeznaczoną dla carskiego ramienia, aby go niegodnego nie dotknę豉. Maryna już w marcu 1606 roku ruszy豉 do Moskwy, aby zostać carową. Wraz z nią jecha造 tam istne t逝my Polaków. Nowy car Dy- mitr okaza się bowiem bardzo 豉godnym w豉dcą, otworzy granice Moskwy, pozwoli kupcom na swobodne poruszanie się po ogromnym kraju.

Tymczasem jednak przebywający w Moskwie panowie polscy poczynali sobie naprawdę swobodnie. Pozajmowali szybko najlepsze gospody i dziewki, wzniecali bójki i zwady, stroili się. Dymitr zaprowadzi na carskim dworze wiele z nieznanych dotąd rozrywek, między innymi bale maskowe i tańce, budzące prawdziwą zgrozę wśród Moskwy. „Na tańce nasze [Moskale] tak mówią: chodzić po izbie, szukać, czego nie zgubi, szalonym się czynić, a nade wszystko b豉znem, bo cz這wiek [...] poczciwy ma siedzieć na swoim miejscu” – pisa Samuel Maskiewicz. Nic zatem dziwnego, że niechęć do Polaków sprzyja豉 zawiązaniu spisku, na którego czele staną Wasyl Szujski, a także Golicynowie i Tatiszczewowie. 27 maja, po zaślubinach Maryny, w Moskwie wybuch bunt wymierzony przeciwko Dymitrowi. T逝my rozszala貫j czerni rzuci造 się na Polaków i świtę Dymitra. Samego cara zabito na Kremlu w czasie ucieczki. Trupa jego wystawiono na widok publiczny na placu Czerwonym. W końcu Szujski nakaza spalić jego cia這, a prochy wystrzelić z armaty na zachód. Maryna ocala豉 – ponoć dzięki ma貫mu wzrostowi skry豉 się pod suknią jednej z dam dworu. Później schwytano ją i razem z ojcem powędrowa豉 do moskiewskiej niewoli.

Nowym carem obwo豉no szybko Wasyla Szujskiego, prowodyra spisku przeciwko Dymitrowi. Nie zmieni這 to w żaden sposób sytuacji Moskwy. Wkrótce wybuch st逝miony krwawo bunt ch這pski Iwana Bo這tnikowa.

A po jego st逝mieniu 12 czerwca 1607 roku w Starodubie pojawi się następny Samozwaniec, podający się z kolei za ocalonego w Moskwie Dymitra I. Starodubscy bojarzy i dworzanie nie chcieli jednak wierzyć, iż rzeczywiście jest to ocalony carewicz. Kiedy w dodatku rzekomy Dymitr nie chcia przyznać przed nimi, kim naprawdę jest, Moskwicini postanowili wymusić na nim przyznanie się tradycyjnymi metodami używa- nymi od wieków w ich państwie – torturami. Wówczas jednak Dymitr przypomnia sobie, kim jest naprawdę. „Ach, wy sukinsyny, jeszcze mnie nie poznajecie?! Gosudar jestem!” – zakrzykną i porwa się do kija.

Ma się rozumieć, że po tym wystąpieniu nikt już nie mia wątpliwości, iż tajemniczy samozwaniec jest rzeczywiście Dymitrem. Faktycznie jednak jest pewne, że cz這wiek, który pojawi się w Starodubie, nie by żadnym ocala造m z moskiewskiego pogromu carewiczem. Wspó販ześni określali go po prostu jako grubego, prostackiego Moskwicina. „Do pierwszego niczym (oprócz tego, że cz這wiek) niepodobny” – stwierdzi o nowym samozwańcu Stanis豉w Żó趾iewski.

Nowego Dymitra poparli jednak szybko żądni s豉wy polscy magnaci. Najpierw książę Adam Wiśniowiecki i kniaź Roman Narymuntowicz Różyński, a potem starosta uświacki Jan Piotr Sapieha. W Rzeczypospolitej skończy się w豉śnie rokosz Zebrzydowskiego, więc w ca造m kraju by這 wielu wolnych zawalidrogów, niemających zajęcia i szukających szybkiej okazji do zwady i wypitki. Wszyscy oni, zarówno byli rokoszanie, jak i regaliści, ruszyli do Moskwy. Wojsko polskie samo ochrzci這 nowego „carewicza” szalbierzem, rwa這 się jednak do boju. W maju 1608 roku Różyński rozbi si造 carskie pod Wo販howem i ruszy w stronę Moskwy. W kolejnej bitwie nad Chodynką pokonali si造 kniazia Skopina Szujskiego i za這żyli warowny obóz w Tuszynie pod Moskwą. Car Wasyl Szujski by przerażony. W nadziei u這żenia sobie pokojowych stosunków z Rzecząpospolitą zwolni z niewoli moskiewskiej wszystkich jeńców, w tym Marynę Mniszchównę i jej ojca. Wojsko moskiewskie mia這 odeskortować jeńców do granic Rzeczypospolitej, jednak podjazd Aleksandra Zborowskiego odbi ich z rąk moskiewskich i przyprowadzi do Tuszyna. I tu znów rozegra造 się romantyczne sceny. Maryna natychmiast rozpozna豉 w Dymitrze II swego dawnego ukochanego. Tak samo Jerzy Mniszech w zamian za 300 tysięcy rubli i czternaście zamków siewierskich „rozpozna” w szalbierzu swojego zięcia. Najprawdopodobniej jednak po cichu udzielono ślubu Marynie i Dymitrowi II.

Wojska Dymitra rozpoczę造 teraz blokadę stolicy Wielkiego Księstwa, która jednak nie przynios豉 spodziewanych rezultatów. Nie powiod這 się też oblężenie 豉wry Troicko-Siergiejewskiej przez Jana Piotra Sapiehę. Kiedy w dodatku w roku 1609 do wojny z Moskwą przystąpi豉 Rzeczpospolita, w Tuszynie zapanowa zamęt. Część dowódców, jak na przyk豉d Aleksander Zborowski, syn znanego banity Samuela, zdecydowa豉 się przejść do obozu królewskiego. A w styczniu 1610 roku sam Dymitr Samozwaniec uciek z obozu pod Tuszynem, obawiając się Romana Różyńskiego. Samozwaniec zdo豉 ujść aż do Ka逝gi. Sytuację uratowa豉 tajemnicza śmierć Różyńskiego. Jednak gdy w lipcu 1610 roku hetman Stanis豉w Żó趾iewski rozbi wojska rosyjskie pod K逝szynem, zają Moskwę i zawar z bojarami ugodę wynoszącą na moskiewski tron syna polskiego króla W豉dys豉wa, na ludzi Samozwańca pad blady strach. Wkrótce Żó趾iewski wyruszy też na wyprawę przeciwko wojskom Samozwańca. Nie dosz這 jednak do bratobójczej walki. Jan Piotr Sapieha przeszed bowiem na stronę króla. Żó趾iewski podją też rokowania z Dymitrem, obiecując mu nadanie Grodna lub Sambora w Koronie za zrzeczenie się pretensji do tronu carskiego. Szalbierz odpar jednak, że wola豚y raczej s逝żyć u ch這pa, niż patrzeć chleba z rąk króla polskiego. „Niech też król jegomość ustąpi carowi jegomości Krakowa, a car jegomość da królowi jegomości Warszawę!” – mia豉 zawo豉ć wówczas Maryna, pewna swojej carskiej w豉dzy. Żó趾iewski usi這wa schwytać Samozwańca, ten jednak powtórnie zbieg z obozu w Tuszynie do Ka逝gi. Tutaj już 28 grudnia zosta zabity przez dowódcę swojego oddzia逝 Tatarów – Piotra Urusowa.

Maryna nie podda豉 się jednak i teraz. Związa豉 się z Janem Zaruckim, znanym wodzem Kozaków dońskich, i u jego boku kontynuowa豉 walkę o carski stolec dla siebie i syna Dymitra II, także Dymitra, nazywanego przez Moskwę „woreńkiem”. Maryna ży豉 w siodle, po kozacku, bi豉 się wraz ze swym kochankiem z moskiewskimi wojskami. Jednak gdy polski garnizon Moskwy skapitulowa w 1612 roku, przyszed na nią gorzki kres.

W lipcu 1613 roku wojska rosyjskie pojma造 Zaruckiego i Marynę. Kozak wbity zosta na pal, Marynę uwięziono w Ko這mnie. Tam najprawdopodobniej w początkach 1614 roku ma造 Dymitr zosta powieszony, a Maryna utopiona w przerębli. Po Samozwańcach nie pozosta żaden ślad.

Ksi捫k Warcho造, z這czy鎍y i pijanice kupi mo積a w popularnych ksi璕arniach:

Zobacz tak瞠

Musisz by zalogowany, aby komentowa. Zaloguj si lub za堯 konto, je瞠li jeszcze go nie posiadasz.

Ksi捫ka
Warcho造, z這czy鎍y i pijanice
Jacek Komuda 0
Ok豉dka ksi捫ki - Warcho造, z這czy鎍y i pijanice

Wyobra sobie 鈍iat, gdzie bohaterowie nie pij wody. Gdzie cz窷ciej jest si w豉軼icielem jednego ucha ni jednego domu. Kraj w wino i mi鏚 op造waj帷y...

dodaj do biblioteczki
Wydawnictwo
Recenzje miesi帷a
Immunitet
Remigiusz Mr霩
Immunitet
Witra瞠
Agnieszka Lis
Witra瞠
Consilio
Danuta Mar
Consilio
Kresowa opowie嗆 4. Anna
Edward ㄊsiak
Kresowa opowie嗆 4. Anna
Kr鏊ewska rozgrywka
Melisa ζda
Kr鏊ewska rozgrywka
Czarne Wzg鏎za
Nora Roberts
Czarne Wzg鏎za
Jutro pokochamy Rzym
Magdalena Ko這sowska
Jutro pokochamy Rzym
Poka wszystkie recenzje