Kasandra w ruinach

ᴛʏᴛᴜᴌ ʀᴇᴄᴇɴᴢᴊɪ: 𝗢𝗰𝗮𝗹𝗶ć 𝗽𝗮𝗺𝗶ęć, 𝗼𝗰𝗮𝗹𝗶ć 𝘀𝗶𝗲𝗯𝗶𝗲

Są tacy autorzy, do których wraca się z pełnym zaufaniem, bo ich książki niosą ze sobą coś więcej niż tylko historię. Dla mnie taką pisarką jest Magda Knedler, której sposób opowiadania, uważność na człowieka i wyjątkowa wrażliwość od dawna robią na mnie ogromne wrażenie. Sięgam po kolejne powieści autorki bez zastanowienia, wiedząc, że czeka mnie coś poruszającego i prawdziwego. Z książką 𝐾𝑎𝑠𝑎𝑛𝑑𝑟𝑎 𝑤 𝑟𝑢𝑖𝑛𝑎𝑐ℎ było podobnie, już od pierwszych stron wciągnęła mnie w świat pełen emocji, trudnych doświadczeń oraz głębokiego spojrzenia na ludzką psychikę. To jednak nie jest tylko kolejna dobra historia, ale opowieść, która na pewno ze mną zostanie, bo dotyka miejsc delikatnych i często bolesnych, a jednocześnie daje poczucie, że ktoś potrafił ubrać w słowa to, co zwykle trudno nazwać.

Kasandra jest córką Joanny i Witolda, owocem jednej wspólnej nocy. Witold stanął na wysokości zadania i ożenił się z kobietą, z którą spłodził dziecko. Nie było to jednak szczęśliwe małżeństwo, ponieważ on nie kochał żony, a ona kochała go wręcz obsesyjnie. Gdy Witold zaczął tracić wzrok, podjął decyzję o rozwodzie. Od tego momentu Joanna jednocześnie kochała go i nienawidziła. Całą swoją złość na byłego męża przelewała na córkę. Karała Kasandrę i upokarzała ją na każdym kroku. Później wyszła ponownie za mąż i miała kolejne dzieci, jednak Kasandra wciąż była dla niej solą w oku. Nieustannie się na niej wyżywała i nie mogła znieść, że dziewczyna jest tak bardzo podobna do ojca.

Witold, choć tracił wzrok, „oczami duszy” widział więcej niż inni oczami ciała. Z czasem stał się jasnowidzem. Te niechciane zdolności w pewnym stopniu odziedziczyła po nim córka. Kasandra musiała ukrywać swoje wizje przed rodziną, ponieważ tuż po tym, jak przepowiedziała śmierć matki, ojczym zagroził jej zamknięciem w szpitalu psychiatrycznym.

Dziewczyna nie była pięknością, ale wyróżniała się niezwykłą inteligencją i głodem wiedzy. Gdy skończyła osiemnaście lat, chciała rozpocząć studia, lecz nienawidząca jej matka nie chciała o tym nawet słyszeć. Kasandra miała być posłuszna i pracować w sklepie ojczyma. Gdy sprzeciwiła się i odmówiła, wskazano jej drzwi.

Wtedy postanowiła odszukać ojca, który według matki był złym człowiekiem, a według innych dobrym. Przekonała się, że ojciec na nią czekał. Gdy stanęła w drzwiach, wiedział, że to ona.

Dzięki ojcu Kasandra mogła się kształcić, ale odziedziczyła po nim ten sam dar. W pewnym sensie jest on dla niej zarówno błogosławieństwem, jak i przekleństwem. Istnieją bowiem rzeczy, o których lepiej nie wiedzieć, ponieważ jeśli się coś wie, zaczyna się na to czekać. Całe życie zmienia się wtedy w oczekiwanie, w wypatrywanie, w ciągłe spodziewanie się i pozostawanie w stanie gotowości oraz napięcia, które potrafi niszczyć.

Kasandra od zawsze kochała książki i czytanie. Czytanie nigdy nie było dla niej tylko czytaniem. Stanowiło też ucieczkę, dawało możliwość wyjścia ze świata, do którego nie czuła się dopasowana. Wiedziała jednak, że musi i chce w tym świecie żyć, nawet mimo konieczności znoszenia rzeczy niezrozumiałych, trudnych do interpretacji i uwierających.

Kasandra studiuje w Wiedniu, gdzie poznaje Karla. Młodzi zakochują się w sobie i snują plany na przyszłość. Powstanie przeciwników faszyzmu niweczy te zamierzenia. Karl ginie, a ona we śnie widzi, jak on żałuje swoich decyzji i prosi ją, by przejrzała jego notatki. Wtedy okazuje się, że zupełnie nie znała człowieka, z którym chciała się związać. Dowiaduje się, że popierał faszyzm i ideologię pozbywania się dzieci, które nigdy nie będą w stanie przystosować się do życia w społeczeństwie.

„𝐶𝑧𝑦 𝑚𝑜ż𝑛𝑎 𝑡𝑎𝑘 𝑛𝑎𝑝𝑟𝑎𝑤𝑑ę 𝑝𝑜𝑧𝑛𝑎ć 𝑑𝑟𝑢𝑔𝑖𝑒𝑔𝑜 𝑐𝑧ł𝑜𝑤𝑖𝑒𝑘𝑎, 𝑎 𝑗𝑒ś𝑙𝑖 𝑛𝑖𝑒, 𝑡𝑜 𝑑𝑜 𝑖𝑙𝑢 𝑡𝑎𝑗𝑒𝑚𝑛𝑖𝑐 𝑚𝑎𝑚𝑦 𝑝𝑟𝑎𝑤𝑜, 𝑗𝑎𝑘𝑖 𝑟𝑜𝑑𝑧𝑎𝑗 𝑐𝑧𝑦𝑗𝑒𝑔𝑜ś 𝑤𝑒𝑤𝑛ę𝑡𝑟𝑧𝑛𝑒𝑔𝑜 ż𝑦𝑐𝑖𝑎 𝑗𝑒𝑠𝑡 𝑛𝑎𝑚 𝑑𝑜𝑠𝑡ę𝑝𝑛𝑦 𝑖 𝑧𝑢𝑝𝑒ł𝑛𝑖𝑒 𝑑𝑜𝑧𝑤𝑜𝑙𝑜𝑛𝑦, 𝑎 𝑗𝑎𝑘𝑖 𝑐𝑎ł𝑘𝑖𝑒𝑚 𝑧𝑎𝑘𝑎𝑧𝑎𝑛𝑦?”

Świat tak właśnie działał, że wymagał od człowieka ciągłego dostosowywania się. Dziecko miało dostosowywać się do dorosłych i do norm, a dorośli mieli prawo wymagać. A przecież dla każdego sprawdza się inny model życia. Może powinno się pozwalać dzieciom na to, by same układały sobie życie i wybierały własną ścieżkę. Kasandra, jak mało kto, rozumiała te dzieci. Sama tego doświadczyła, gdy matka wymuszała posłuszeństwo, zamykając ją w pokoju na całe dnie, bez możliwości jego opuszczenia.

𝐾𝑎𝑠𝑎𝑛𝑑𝑟𝑎 𝑤 𝑟𝑢𝑖𝑛𝑎𝑐ℎ od pierwszych stron otoczyła mnie ciężką, gęstą atmosferą zniszczonej Warszawy i nie pozwalała pozostać obojętną wobec losów jej bohaterów. Magda Knedler tworzy historię nie tyle o wojnie, ile o tym, co wojna robi z człowiekiem, jego pamięcią, wrażliwością i sposobem postrzegania świata.

W centrum opowieści znajduje się Kasandra, postać niezwykle niejednoznaczna, naznaczona darem, który bardziej przypomina przekleństwo niż błogosławieństwo. Jej historia, opowiadana także w retrospekcjach, odsłania dzieciństwo pełne chłodu emocjonalnego, trudne relacje rodzinne i samotność, która kształtuje charakter bohaterki. To postać, która jednocześnie fascynuje i niepokoi, a jej wewnętrzne rozdarcie staje się jednym z najbardziej poruszających aspektów książki.

Równolegle śledziłam losy Staszka, który w popowstaniowej Warszawie próbuje odnaleźć Kasandrę, a jednocześnie uczestniczy w ratowaniu bezcennych zbiorów bibliotecznych. Właśnie motyw książek, ich ocalania i znaczenia w świecie zniszczenia, nadaje tej historii wyjątkowej głębi. Literatura staje się tu symbolem trwania, pamięci i człowieczeństwa.

Magdalena Knedler z dużą wrażliwością buduje tło historyczne. Ruiny miasta nie są tu tylko scenerią, ale czymś, co żyje i mocno wpływa na bohaterów oraz ich wybory. W tej przestrzeni każdy gest, spotkanie i wspomnienie nabiera większego znaczenia. Dużym atutem powieści jest także styl. Autorka pisze obrazowo i emocjonalnie, ale bez przesady. Potrafiła zatrzymać mnie na chwilę w jednym zdaniu, obrazie czy emocji. Dzięki temu tę historię nie tylko czytałam, ale też bardzo mocno ją przeżywałam.

Akcja powieści toczy się w dwóch przeplatających się planach czasowych, które dobrze się ze sobą łączą i dopełniają. Pierwszy z nich obejmuje rok 1944 i pokazuje Staszka w zniszczonej Warszawie, gdzie próbuje odnaleźć Kasandrę. Drugi przeniósł mnie do lat 1931–1937 i prowadził przez życie samej Kasandry, jej dorastanie oraz codzienność naznaczoną trudnymi relacjami rodzinnymi. Ta część historii była dla mnie szczególnie poruszająca i najbardziej mnie wciągnęła. Autorka bardzo wyraźnie pokazuje duszną, toksyczną atmosferę domu, w którym Kasandra, mimo miłości do książek i pragnienia nauki, musi mierzyć się z ograniczeniami narzucanymi kobietom w tamtym czasie.

Ale to Staszek był jedną z ważniejszych postaci w powieści, łączącą tragiczną przeszłość z próbą jej zrozumienia. W 1944 roku, w obliczu upadku powstania warszawskiego, wykazuje się odwagą i determinacją, ryzykując życie, by ratować bezcenne księgi przed spaleniem przez Niemców. Kieruje nim nie tylko miłość do literatury i kultury, ale też potrzeba ocalenia czegoś stałego w świecie, który rozpada się na jego oczach. Jego wątek to bolesne, pełne desperacji poszukiwanie. Staszek krąży po zniszczonej Warszawie, szukając śladów zaginionej Kasandry. Dla mnie stał się symbolem walki z zapomnieniem i człowiekiem, który mimo ruin wokół nie rezygnuje z prób ocalenia tego, co najważniejsze.

Czytając 𝐾𝑎𝑠𝑎𝑛𝑑𝑟ę 𝑤 𝑟𝑢𝑖𝑛𝑎𝑐ℎ, czułam się tak, jakbym razem ze Staszkiem przemierzała popowstaniową Warszawę 1944 roku i wśród zgliszcz szukała śladów zaginionej Kasandry. Bardzo poruszyła mnie historia Kasandry, odrzuconej przez matkę, dorastającej w toksycznym domu i próbującej odnaleźć spokój przy niewidomym ojcu jasnowidzu. To właśnie ta część historii ciekawiła mnie najbardziej. Z kolei wątek Wiednia, miłości Kasandry do Karla i zderzenia z nazizmem wywołał we mnie silne emocje. Poruszyła mnie też determinacja Staszka i jego walka o ocalenie ksiąg, bo wydawałoby się, że nie były one warte narażania życia.

Autorka zostawiła mnie z bolesną luką w historii bohaterki i z tym samym pytaniem, które miał Staszek, przez co całe to literackie śledztwo odbierałam bardzo osobiście, jakby dotyczyło kogoś mi bliskiego. Ta książka nie jest dla mnie zwykłą fikcją historyczną, ale opowieścią o tym, jak człowiek nosi w sobie różne pęknięcia, jak próbuje się z nimi mierzyć i jak mimo świadomości, że nie wszystkiego da się już naprawić, zostaje w nim potrzeba, żeby iść dalej…

Informacje dodatkowe o Kasandra w ruinach :

Wydawnictwo: Zwierciadło
Data wydania: 2026-04-22
Kategoria: Literatura piękna
ISBN: 9788381327404
Liczba stron: 304
Dodał/a opinię: Halina Więcek

Tagi: Klasyka prozy literackiej