Recenzja książki: Dziedzictwo popiołów. Czas milczenia

Recenzuje: Danuta Awolusi

Mocna, przejmująca i pełna emocji opowieść o rodzinnych sekretach, poświęceniu oraz życiu pod rosyjskim zaborem. Czas milczenia Joanny Nowak, drugi tom sagi Dziedzictwo popiołów, pokazuje ludzi, którzy płacą za cudze decyzje, walczą o prawo do miłości i próbują zachować godność w świecie opartym na przemocy.

Akcja rozpoczyna się w 1881 roku. Alicja Zdaniecka za sprawą szwagierki przyznaje się do czynów przypisywanych jej bratu Olgierdowi. On dostałby najprawdopodobniej wyrok śmierci. Alicja sądzi, że jako osoba dotąd niekarana otrzyma łagodny wyrok, a brat wróci do żony i dzieci. Niestety, dostaje pięć lat zesłania. Rozpoczyna podróż na wschód, podczas której poznaje, czym jest cierpienie.

Drugi wątek prowadzi nas do Sosnówki, rodzinnego majątku Celiny Sosnowskiej. Po zamachu na cara Aleksandra II dziewczyna przerywa naukę na warszawskiej pensji i wraca do rodziców. W domu narasta konflikt między Elizą i Piotrem. Matka nie wybaczyła mężowi decyzji związanych z powstaniem styczniowym, śmiercią siostry i zesłaniem jego brata.

Te dwie historie świetnie się uzupełniają. Sosnówka daje pozory bezpieczeństwa, ale jej mieszkańcy również żyją pod presją zaborcy. W Tobolsku sytuacja jest o wiele trudniejsza. Więźniarki są głodne, chore i koszmarnie traktowane. Obserwujemy, co dzieje się między samymi zesłańcami. Początkowa solidarność słabnie, pojawiają się konflikty, zazdrość i walka o jedzenie. Pomoc drugiej osobie może jednak zdecydować o życiu lub śmierci…

Chyba najwięcej emocji wzbudza Alicja. Jej decyzja o przyjęciu winy brata jest szlachetna, ale także nierozważna. Kobieta nie sprawdza, co naprawdę jej grozi i dopiero w drodze na Syberię zaczyna pojmować, jak wysoką cenę zapłaciła. Nie pozostaje jednak bezradną ofiarą. Opiekuje się małym Józkiem, wspiera jego matkę i reaguje na krzywdę innych kobiet, choć sama niewiele posiada. Uczy się przetrwania po kolejnych bolesnych doświadczeniach.

Joanna Nowak w swojej powieści opowiada między innymi o tym, że milczenie nie chroni przed przeszłością, a rodzinne tajemnice i dawne krzywdy wciąż kształtują teraźniejszość. Widać to szczególnie w małżeństwie Piotra i Elizy. Oboje przez lata żyją obok siebie, ale nie potrafią uczciwie porozmawiać o wydarzeniach związanych z powstaniem styczniowym. Cenę za ich konflikt płaci także Celina.

Autorka przypomina, jaka jest cena poświęcenia. Warto zastanowić się nad tym, czy oddanie rodzinie nie oznacza czasem rezygnacji z własnego życia.

Czas milczenia przede wszystkim pokazuje jednak szokujące losy zesłańców i życie w Tobolsku. Zimno, brud, praca ponad siły oraz strach przed urzędnikami to ówczesna codzienność, dla nas, współczesnych, trudna do wyobrażenia. Alicja opiekuje się dzieckiem, Krystyna troszczy się o chorą przyjaciółkę, a Filip daje drugiemu człowiekowi wsparcie, choć sam jest naznaczony cierpieniem. Nawet w nieludzkich warunkach człowiek może zdecydować, czy zachowa współczucie i będzie żył także dla innych. Ta myśl powinna nam przyświecać bezustannie – zwłaszcza teraz, w obliczu wydarzeń, które mają miejsce na świecie.

Tagi: Literatura obyczajowo-rodzinna