Recenzja książki: Rozbici. Nireńska i Karski

Recenzuje: Danuta Szelejewska

Życie pisze różne scenariusze. Jaki przewidziało dla Poli i Jana? Biograficzna treść książki Rozbici. Nireńska i Karski ukazuje kolejne losu bohaterów i wyjaśnia, jakie powody miała Pola, by rzucić się w dół z jedenastego piętra waszyngtońskiego apartamentowca.

Podzieloną na cztery części treść książki wypełniają wspomnienia, przemyślenia oraz spostrzeżenia sięgające roku 1937, kiedy to Jan po raz pierwszy zobaczył Polę w ambasadzie, a potem – gdy już zachwycił się sztuką ciemnowłosej, pełnej magnetyzmu kobiety, która taniec pokochała, zanim zobaczyła na scenie zawodowe artystki – myśl o niej całkowicie nim zawładnęła. Prowadząc czytelnika do rodzinnego domu Poli, Ula Ryciak przedstawia codzienność ówczesnych mieszkańców żydowskiej dzielnicy; przypomina dzieciństwo oraz dorastanie Poli, potajemne lekcje tańca, jej pierwsze popisy baletowe; przenosi w sferę marzeń o wielkich scenach świata, nad którymi mogłaby się unosić i wirować w nieskończoność. Prowadzi do Drezna, gdzie – mimo sprzeciwu rodziców – Pola jedzie, by rozpocząć naukę w szkole niemieckiej tancerki i choreografki Mary Wigman, a gdzie ćwiczenia, choć niezwykle wyczerpujące, są niczym rozkosz pogłębiająca fascynację tańcem. Opisuje autorka debiut sceniczny Poli, premiery, pokazy, wypełnione po brzegi sale koncertowe, tournee po amerykańskich scenach, pobyt na włoskiej ziemi i w londyńskich posiadłościach. Pisze o przeplataniu się tańca z losem żydowskich uciekinierów podczas wojennej zawieruchy, o stratach w powojennej rzeczywistości, o próbach samobójczych oraz zmaganiu się z bólem wspomnień. Zapewnia, że przy Poli zawsze był Jan, który na topografię wspomnień nakładał troskę o nią.

Publikacja Wydawnictwa Literackiego bogata jest w szczegóły. Przeplatające się wzajemnie informacje o każdym z bohaterów pokazują życie w kolejnych dekadach XX wieku, wraz z obowiązującymi na przestrzeni lat społecznymi zasadami. Występują w lekturze wątki wielokulturowe, ożywia wyobraźnię wyraźnie dostrzegany ekspresjonizm, zachwycają ówczesne ikony tańca. Mnóstwo jest nazwisk ówczesnych polityków i głów państw, pojęć artystycznych, fragmentów recenzji, wywiadów oraz wierszy i piosenek. Do tańca (i życia zarazem) nawiązują tytuły poprzedzonych czarno-białymi zdjęciami czterech części, pokazując, jak przestrzeń, przepływ, czas oraz ciężar, wchodząc ze sobą w kombinacje, wzajemnie się uzupełniają (dokładnie jak w tańcu i życiu). Przydatne okażą się przypisy końcowe, obszerna bibliografia oraz indeks nazwisk.

Biograficzna treść książki Rozbici pozwala lepiej poznać i zrozumieć Jana Karskiego oraz Polę Nireńską.

Tagi: Biografie i literatura faktu