Recenzja książki: Russkij mir

Recenzuje: Danuta Szelejewska

Przemoc zawsze budzi strach, osłabiający w człowieku nie tylko zdolność do realistycznej oceny sytuacji, ale także do obrony i podejmowania właściwych decyzji. Przedstawiony w reportażu Russkij mir prawdziwy obraz kraju, w którym rządzący system uczynił konflikt motywem istnienia, pokazuje, jak głęboko żyjący tam ludzie pogrążeni są w czyhającej na nich na każdym kroku przemocy.

Po rozpracowaniu we Wstępie kwestii polityki w pojęciu rosyjskiego systemu rządzącego, Michał Gołkowski – docierając do korzeni panoszącego się w Rosji zła – zwraca uwagę czytelnika zarówno na ukształtowane przez system dysfunkcyjne społeczeństwo oraz rządzące nim mechanizmy, jak i na postrzeganie przez Rosję Ukrainy z jej silnie ugruntowaną tożsamością narodową jako raju utraconego. Analizuje kwestię rozpadu ZSRR, rosyjskiej tożsamości, osadzeń w więzieniach ludzi niewygodnych politycznie, skali Euromajdanu, przynależności i aneksji Krymu, reformy armii oraz szkolenia żołnierzy. Przygląda się zorganizowanej przestępczości (również na poziomie państwowym) oraz relacji Rosja – Ameryka. Pokazuje nastroje, kreowane przez dezinformację, omawiając przy okazji strukturę propagandy oraz strategiczne i taktyczne narracje. Omawia kwestię kryzysu konstytucyjnego roku 1993, wojen czeczeńskich, konfliktów z Gruzją, utrudniania integracji europejskiej, a także prowadzącego do społecznego i psychologicznego zubożenia nasilania się przemocy (działanie pod wpływem strachu tłumi wewnętrzną siłę). Wszystko to składa się na brutalną rzeczywistość, w jakiej żyje społeczeństwo o psychice ukształtowanej przez wielowiekowy, negatywnie oddziałujący system.

W publikacji Wydawnictwa Fabryka Słów Michał Gołkowski ukazuje społeczeństwo nawykłe przez wieki do posłuszeństwa władzy. Pojawiają się na kartach książki związane z rosyjskimi operacjami wojskowymi zielone ludziki, grupy agentów wpływu, rosyjskie partie oraz polityczne tezy i kierunki. Ważne miejsce w lekturze zajmuje przytoczony przez autora tekst wydanej w Rosji broszury Żyję, walczę, zwyciężam! Reguły życia na froncie oraz wywiad z osadzonymi w ukraińskim zakładzie karnym rosyjskimi jeńcami wojennymi (brak ich personaliów, zatajone miejsce przebywania). Dostrzegalna w treści spora dawka czarnego humoru jak najbardziej pasuje do napisanego przez Gołkowskiego faktograficznego reportażu, demaskującego mechanizmy rosyjskiego reżimu oraz wpływ wojny na zwykłych ludzi.

Russkij mir to ważna lektura o współczesnej Rosji, lektura, która – osadzona w kontekście globalnych napięć – pozwala zrozumieć specyfikę rosyjskiej mentalności.