Recenzja książki: Z innych źródeł

Recenzuje: Danuta Awolusi

Człowiek to źródło wszelkich komplikacji. Niekończąca się inspiracja i rozpacz. Wojciech Czusz w opowiadaniach Z innych źródeł pokazuje to w mistrzowski sposób. Ludzie w momentach zawieszenia, zmęczenia, załamania z pozoru żyją normalnie, kłócą się o parówki, biorą pożyczki i piją alkohol, ale to wszystko jest tylko przedstawieniem.

Zbiór sześciu opowiadań czyta się jak jedną, długą opowieść o rozpadzie tożsamości, wspólnoty, marzeń o jakimś konkretnym życiu. Bohaterowie Wojciecha Czusza lokują się gdzieś pomiędzy klasami społecznymi, krajami, wersjami samych siebie. Jedni próbują uciec od przeszłości, inni desperacko chcą ją odzyskać. Każdy nosi w sobie jakiś niedosyt.

Autor rozumie współczesne zmęczenie, którego nie widać na pierwszy rzut oka. Bohaterowie opowiadań wstają rano, jadą do pracy, odbierają telefony. A jednocześnie czują, że gdzieś po drodze utracili kontakt ze sobą.

Ta szafa jest w nas. Schowana pod warstwą mięsa. Otwieram – a w środku kolejna. I jeszcze kolejna. Żelazna matrioszka. A każda ma inne ciało, niepodobne do pozostałych. Kobiece, męskie, mieszane. Otwieram, otwieram. Podróż w głąb, a może w przeszłość. Wreszcie – czy to płód, czy homunkulus. Skóra cienka, pergaminowa. W środku coś się porusza. Chcę otwierać dalej, ale się boję. Tego, co jest na końcu, albo tego, że nie ma końca.

Lepiej za dużo o tym nie myśleć.

Ile wersji siebie jesteśmy w stanie stworzyć, by przetrwać? Wojciech Czusz opisuje rzeczywistość, w której coraz więcej ludzi żyje równolegle w kilku światach: w pracy, w domu, jeszcze inaczej w Internecie. Każda z tych wersji jest prawdziwa, ale żadna nie daje pełnego obrazu człowieka.

Opowiadania Czusza warto czytać intertekstualnie, bo znajdziemy tu nawiązania chociażby do Gombrowicza: pojawia się motyw gęby, formy i nieustannego odgrywania siebie.

Z innych źródeł jest książką o ludziach, którzy bardzo chcieliby żyć autentycznie, ale nie wiedzą już, jak to zrobić. Współczesny człowiek buduje swoją tożsamość z cudzych oczekiwań, wspomnień, aspiracji i lęków. W tych opowiadaniach, często gorzkich, trudnych, zaskakujących doskonale to widać.

Literacko ten zbiór to proza wymagająca, dopieszczona i niejednoznaczna. Miesza się tu pospolitość z pięknem słowa. Przychodzi mi na myśl słowo etiuda, bo te teksty doskonale wypadłyby na scenie, jednak sceniczność nie odbiera im autentyczności. Można się w nich przejrzeć, odnaleźć własne doświadczenia, głęboko się zadumać. Lub przestraszyć.

Autor obserwuje nas, społeczeństwo, obnaża i próbuje opisać. Płynie z tego wiele refleksji, ale sama lektura jest też po prostu ucztą literacką. Polecam dla samej przyjemności czytania, smakowania słowa. Coś świeżego, rzadko trafiają się takie perełki.

Tagi: opowiadania