Czarująca poetka. O Marii Pawlikowskiej-Jasnorzewskiej.

,,Czarująca poetka" to nie jest typowa biografia, ale opowieść o znanej i lubianej poetce Marii Pawlikowskiej-Jasnorzewskiej, nazywanej przez rodzinę i przyjaciół  Lilką. ,,Była piękna. Mimo wady postawy uważana była za ładną, interesująca panienkę, a potem uroczą kobietę, a fotografie z czasów młodości zachwycają." To biografia, która zachęca do sięgnięcia do wierszy poetki, których fragmenty są w tej książce. Maria Pawlikowska-Jasnorzewska urodziła się w artystycznej rodzinie Kossaków. Zdobyła sławę jako poetka, ale była też  malarką i dramatopisarką.  ,,Zdobycie sławy , znaczenia było w tej rodzinie czymś w rodzaju zobowiązania." Wychodziła trzy razy za mąż.  "Lilka dzięki tajemniczej pasji zdawała się na początku znajomości interesująca i oryginalna, ale z czasem jej praktyki stały się uciążliwe i dziwaczne." Autorka oprócz ważnych wydarzeń z życia poetki opisała zainteresowania Lilki światem nadprzyrodzonym okultyzmem i spirytyzmem. To publikacja, która nie zawiera tylko suche fakty z życie słynnej poetki, ale też pokazuje jej duchowość, wrażliwość  i marzenia. Zainteresowanie światem nadprzyrodzonym ma odbicie w jej tomiku poezji ,,Profil Białej Damy" z 1930 roku. . W ,,Czarującej  poetce " poznajemy głównie życie Pawlikowskiej, ale przy okazji tez tło społeczne i  kulturalne  w tych czasach. Dużo miejsca poświęcone jest wybitnej artystce Mieczysławie Ćwiklińskiej. Książka powstała w oparciu o wnikliwą analizę źródeł przez autorkę, która od trzydziestu lat pisze o rodzinie Kossaków. Poznajemy wspomnienia  i wypowiedzi bliskich Jasnorzewskiej; jej siostry Magdy Samozwaniec, Juliana Tuwima, Antoniego Słonimskiego, Witkacego  i wielu innych. Tekst uzupełniony został fotografiami poetki. ,,Czarująca" w tytule można rozumieć wielowymiarowo. Według Słownika Języka Polskiego ,,Czarująca osoba często wzbudza zachwyt i przyciąga uwagę, działając w sposób, który można określić jako magiczny lub niezwykły." I taka była ta wybitna poetka, czarująca w dosłownym znaczeniu.  Dzięki tej książce poznajemy nowe fakty z życia Lilki.

Na uwagę zasługuje piękne wydanie książki   przez Wydawnictwo Zysk i S-ka, w twardej oprawie, ze zdjęciem poetki na okładce.

Książki Joanny Jurgały-Jureczki to dla mnie gwarancja udanej, interesującej lektury. Od lat sięgam po nie i zawsze chłonę jednym tchem. A potem żałuję, że to już koniec.

Nie inaczej było w przypadku ,,Czarującej poetki" o Marii Pawlikowskie j- Jasnorzewskiej, zwanej Lilką.

Autorka, która specjalizuje się w historii artystycznej rodziny Kossaków, kolejny raz zaskoczyła - stworzyła nie typową biografię, lecz intrygującą, tematyczną opowieść o jednej z najbardziej znanych i lubianych polskich poetek.

Pisarka skupiła się na zainteresowaniach światem nadprzyrodzonym, okultyzmem i spirytyzmem, które były jedną z pasji Pawlikowskiej - Jasnorzewskiej, jednak nie ograniczyła się do tego. Ukazała także jej życie, ale właśnie przez pryzmat fascynacji "czarami", nadając słowu ,,czary" wieloznaczny wydźwięk, co widzimy już w tytule.

Nawet ci, którzy znają bardzo dobrze biografię poetki, odnajdą tu wiele interesujących i intrygujących informacji, anegdot, ciekawostek. Przeplatane są one wierszami z różnych okresów twórczości. Liryki te idealnie komponują się z treścią książki, która może pomóc spojrzeć na nie z nowej perspektywy.

Dzięki Joannie Jurgale- Jureczce mamy też niecodzienną okazję poznać Pawlikowską- Jasnorzewską jako autorkę baśni. Pisała je w dzieciństwie, ale także w dorosłym życiu, jeszcze zanim została poetką. Co ciekawe, niektóre bohaterki tych baśniowych opowieści przypominają właśnie Lilkę - ich twórczynię.

Część baśni nigdy nie została ukończona, ale i tak zachwycają one niesamowitą wyobraźnią, językiem i stylem oraz metaforyką; niektóre mają podtekst erotyczny, nawiązują do marzeń i pragnień bardzo realistycznych, przez co są ponadczasowe.

Moje serce szczególnie podbiła opowieść o strachu na wróble i zakochanej w nim księżniczce.

Skąd wzięła się fascynacja Marii, a wcześniej małej Marysi, tym wyimaginowanym światem? To też autorka książki ciekawie wyjaśnia, przywołując ważne wydarzenia z życia poetki oraz jej walkę o zachowanie młodości i urody. To ostatnie było szczególnie podyktowane kalectwem, jakie spowodowała zła kuracja ortopedyczna, oraz skomplikowaną relacją z ojcem, Wojciechem Kossakiem.

Dorosłe życie Pawlikowskiej - Jasnorzewskiej to pasmo wzlotów i upadków, radości i rozczarowań na polu uczuciowym (ale i twórczym). A także inspiracja popularną w dwudziestoleciu międzywojennym fascynacją zjawiskami paranormalnymi, hipnozą, wiarą w możliwość kontaktów z zaświatami, co podsycały dodatkowo liczne rodzinne przesądy familii Kossaków.

Dowody na to odnajdujemy między innymi w bogatej korespondencji poetki, którą Joanna Jurgała-Jureczka często przywołuje. To m.in. listy do rodziców, siostry (czyli Magdaleny Samozwaniec), do narzeczonych, późniejszych mężów, przyjaciół, kochanków...

Bardzo spodobało mi się użyte w książce sformułowanie, że gdy Maria kochała (a kochała wiele razy), to ,,była jak zaczarowana". W tym kontekście ,,czary" nabierają nowego znaczenia. Podobnie jak tytuł pierwszego tomiku - ,,Niebieskie migdały", którego znaczenie odnosi się do marzeń o pięknych, nieziemskich sprawach.

Ciekawie na tym tle wypada kwestia wiary jako religii. Jak czytamy w książce ,,...Lilka nie znalazła w Kościele tego, czego szukała. Wyznała, że Kościół wydawał jej się jałowy i niemądry."

Wpływ na sposób myślenia i postrzegania świata przez wrażliwą Marię miały za to różne teorie, które mnożyły się w dwudziestoleciu międzywojennym. Na szczęście poetka podchodziła do nich też krytycznie.

Dużo na temat bohaterki książki dowiadujemy się także z różnych zapisków, publikacji i listów jej współczesnych, na przykład Tuwima, Słonimskiego, Witkacego.

Ilość przywoływanych źródeł jest imponująca. Nie przytłacza ona jednak czytelnika, lecz ciekawi. Autorka wykonała tytaniczną pracę, zbierając materiały, co udowadnia chociażby bibliografia. I za to na pewno należą się wielkie gratulacje.

Co jeszcze spodobało mi się w ,,Czarującej poetce"?

Na pewno ukazanie tytułowej bohaterki jako kobiety z krwi i kości, z jej licznymi zaletami, ale także słabościami, wadami, rozterkami...

Joanna Jurgała - Jureczka nie boi się poruszania tematów trudnych, niejednoznacznych, skomplikowanych. Robi to jednak niezmiennie z klasą i wyczuciem, a przy tym wszystkie przedstawione teorie argumentuje w sposób przekonujący i udokumentowany.

Mimo iż książka dotyczy przede wszystkim Marii Pawlikowskiej - Jasnorzewskiej, poznajemy także świat jej bliskich oraz klimat, kulturę, historię i tło społeczne epoki. To barwna panorama polskiego międzywojnia, okresu pełnego kontrastów, ale bardzo interesującego.

,,Czarującą poetkę" czyta się niczym najlepszą powieść. I nic dziwnego, bo książka jest napisana błyskotliwie, z dbałością o szczegóły, a także o język. Połączenie literackiego i reporterskiego stylu sprawia, że lektura jest ucztą duchową.

Polecam szczerze - nie tylko miłośniczkom i miłośnikom poezji Marii Pawlikowskiej - Jasnorzewskiej.

BEATA IGIELSKA