Katabaza

  Sięgnięcie po tematykę piekła na polu rozrywkowej literatury jest rzeczą kuszącą, ale też i bardzo trudną. Z jednej strony autor ma pełne polu do popisu, gdyż póki co, piekła nikt nie widział i nikt z nas nie wie, czy ono jest i ewentualnie, jakie jest. Jednakże z drugiej strony pojawia się ryzyko, że ów wizja będzie trywialną, naiwną, rozczarowującą. Z takim zadaniem zmierzyła się właśnie Rebecca F. Kuang w powieści „Katabaza”, która opowiada o wyprawie do piekła. I o tym, czy podołała ona temu wyzwaniu, czy też nie, postaram się opowiedzieć w recenzji wyżej wymienionej książki, która ukazała się w naszym kraju nakładem Wydawnictwa Fabryka Słów.

 Alice Law - doktorantka Wydziału Magii Analitycznej na Uniwersytecie w Cambridge, wyrusza do piekła. Wyrusza celem odnalezienia duszy zmarłego promotora, a następnie sprowadzenia go do świata żywych, o ile będzie to możliwe. Niespodziewanie w podróży w nieznane będzie towarzyszył jej wybitnie uzdolniony kolega z uczelni - Peter, który także ma swoje cele i zamiary względem tej wyprawy. Bardzo szybko oboje przekonają się, że piekło jest czymś znacznie bardziej skomplikowanym, zaskakującym i nieprzewidywalnym, aniżeli wszystko to, co do tej pory napisano o tym przerażającym miejscu...

 Rebecca F. Kuang zaskakuje każdą kolejną książką, to niezaprzeczalny fakt. Patrząc z perspektywy polskiego czytelnika, najpierw mieliśmy widowiskowe fantasy w azjatyckich klimatach, następnie poruszającą historię o magii umiejscowioną w Oxfordzie początku XIX stulecia, potem podaną z humorem, sensacją i inteligencją opowieść o kłamstwie, jak i wreszcie dziś niniejszą książkę - psychologiczną powieść fantasy z elementami grozy, romansu, ale też i dramatu. I to właśnie „Katabaza” jest w mej ocenie największym wyzwaniem dla nas, czytelników. Otóż strony tej powieści wypełnia akcja, przygoda oraz czarny humor..., ale nie brak tu także wielu odwołań do logiki, matematyki, czy też filozofii. I nie jest to żaden zarzut, ale stwierdzenie faktu, które jednocześnie każe oceniać tę pozycję nieco inaczej.

 Opowieść tę można podzielić na dwie, nieustannie przeplatające się warstwy - pierwszą, gdzie mamy relację o wyprawie pary głównych bohaterów do piekła, pokonywaniu przez nich kolejnych przeszkód, walce o przetrwanie, czy też pojmowaniu tego, czym jest to przedziwne miejsce. Druga warstwa skupia się zaś na rozwiązywaniu kolejnych logicznych i filozoficznych wyzwań przez Alice i Petera, które jednocześnie mówią nam wiele o tym alternatywnym świecie, o ich naukowych dokonaniach oraz ich przeszłości. I to połączenie „czystej rozrywki” z tą bardziej wymagającą, ale też i potrzebną nam częścią opowieści, wypada tu w naprawdę dobry sposób. Oczywiście nie jest to rzecz łatwa i lekka, ale raczej coś na kształt czytelniczego wyzwania, co też jest czymś niezwykle intrygującym.

 Zatrzymam się na chwilę przy obrazie tej powieściowej rzeczywistości, czyli współczesnym nam świecie, w którym dowiedziono istnienia magii, w którym są naukowe kierunki zajmującą się nią i w którym wreszcie sama magia znajduje się mimo wszystko nieco na uboczu zainteresowań ogółu społeczeństwa, będąc czymś na kształt kolejnej z nauk. To ciekawe rozwiązanie, które w dużej mierze mówi wiele o sytuacji bohaterów, o ich motywacji i o tym, jak wiele znaczy dla nich naukowa kariera, gdyż tak naprawdę poza studiowaniem magii, nie mają nic.

 Nie sposób nie wyrazić też uznania względem kreacji głównych bohaterów - Alice i Petera. Ona jest zamkniętą w sobie, czasami nazbyt ambitną, ale też i boleśnie doświadczoną przez los dziewczyną, która decyduje się na podróż w nieznane nie mając nic do stracenia, albo też nie znając innego pomysłu na to, co uczynić dalej ze swym życiem. Peter jest zaś niezwykle inteligentnym, poczciwym i lekko roztargnionym młodzieńcem, które jednak skrywa wiele sekretów. To, co najbardziej spodobało mi się w tych bohaterach, to fakt, że są oni tak bardzo nieidealni, czasami nieporadni i przez to - mimo wszystko, zwyczajni. Oczywiście to świat magii, istniejącego piekła i wielkich dziwów, ale mimo wszystko jest to też świat ludzi, takich jak my.

 Piekło... - uwierzcie mi na słowo, że będziecie zaskoczeni tą autorską wizją. Zaskoczeni postacią, obrazem kolejnych kręgów, mieszkańcami, ale też i panującymi tam prawami, zasadami, czy też lekko szalonymi poglądami. Bo w dużej mierze - w tej wizji, piekło stanowi bardziej pokręcone odzwierciedlenie naszej rzeczywistości, gdzie oczywiście są potwory, demony, duchy, czary itd..., ale gdzie jest też i wiele z naszej codzienności, z naszych żądz i naszych ułomności, co być może okazuje się najbardziej niepokojącym. I wiem, że wielu z nas sięgnie lub już sięgnęło po tę książkę właśnie z ciekawości względem tego, jak Rebbeca F. Kuang przedstawiła piekło... i w mej ocenie nie będziecie rozczarowani.

 Zaskoczyła mnie ta powieść, ale w jak najbardziej pozytywnym znaczeniu. Bo to coś innego, bardziej ambitnego, ale jednocześnie i niosącego wiele czytelniczej przyjemności, choć nie brak tu także dramatycznych, gorzkich i smutnych emocji. W zamian za to jest humor, nadzieja i pewien charakterny kot, którego musicie poznać. Tradycyjnie też muszę docenić znakomity przekład Grzegorza Komerskiego (co nie było łatwym z uwagi na liczne nawiązania do chociażby filozofii i logiki),jak i też bardzo klimatyczne ilustracje Przemysława Truścińskiego, który z kolei dał nam szansę ujrzenie tego literackiego piekła. Efektem jest dobra, ambitna, ciekawie podana rozrywka z bardzo wysokiej półki.

 Czy zatem warto wybrać się z Rebeccą F. Kuang do piekła…? Warto. Warto, gdyż będzie to niezapomniana podróż pełna wrażeń, za sprawą której nieco inaczej będziecie już patrzeć na naukę, wiarę w piekło i niebo, koty…

Bardzo spodobało mi się wykreowanie bohaterów. Alice i Peter z pozoru są od siebie różni, ale gdy poznajemy ich bliżej, widać, jak wiele ich łączy. Alice jest niezwykle zdolna, ale musi włożyć dużo wysiłku, by osiągnąć swoje cele, podczas gdy Peter wydaje się mieć wszystko łatwo. Ich relacja pokazuje, że łatwo można kogoś ocenić pochopnie - czasem wystarczy szczera rozmowa, by rozwiać nieporozumienia.

Duże wrażenie zrobiły na mnie również filozoficzne rozważania wplecione w historię. Poruszają kwestie sensu i wartości życia, przemijania oraz sytuacji kobiet w świecie akademickim.

Jedynym elementem, którego mi brakowało, był bardziej szczegółowy i mroczny opis piekła. Choć bohaterowie napotykają przeszkody, nie czułam pełnego napięcia, jakie mogłoby jeszcze bardziej wciągnąć w historię.

Jeśli podobał Wam się "Babel" autorki, to "Katabaza" również powinna przypaść Wam do gustu.

To moje pierwsze spotkanie z Kuang potrafiąca pisać w sposób nietuzinkowy dotykając tematów ambicji, obsesji i granicach człowieczeństwa w sposób, który potrafi skopać trzewia czytelnika. Katabaza ma w sobie coś z traktatu o wiedzy, upadku moralności i poświeceniu w świecie, w którym intelekt stał się najwyższą wartością.

Główna bohaterka to Alice Law to postać przenikliwa, zdeterminowana, chłodna, a w tym wszystkim bardzo ludzka i mająca do bólu prozaiczne potrzeby, jak chociażby uznanie. Jej fascynacja ocierająca się o obsesje na punkcie profesora Grimesa, ma w sobie coś metaforycznego, bo doprowadzę bohaterkę do piekła dosłownie i nie tylko. Właśnie wtedy zaczyna się podróż, która jest totalną wiwisekcją własnej duszy.
Kręgi piekieł, w które zapuszcza się Alice to odsłony ludzkich słabości i grzechów jak zazdrość, uzależnienia, czy pychy.
Spodobało mi się towarzystwo bohaterki postaci Petera Murdocha, który z jednej strony jest odbiciem bohaterki i jej oskarżycielem zarazem. Dynamika tej relacji mnie zachwyciła podszytym napięciem i nienawiścią, bo znakomicie kontrastuje fascynację prowadzącą do destrukcji.

Polubiłam styl Kuang, który ma w sobie coś hipnotycznego, onirycznego i filozoficznego zarazem.
Autorka bardzo trafnie obnaża struktury władzy, zależności między uczniem a mistrzem i rywalizacji pokazując toksyczność w postaci racjonalności, która zupełnie zabija empatię.
W samum finale nie ma poczucia ulgi, bardziej zostałam pozostawiona z uczuciem pustki i niepokoju. Ta historia jest swoistym otrzeźwieniem, że czasem wystarczy zejść do piekła, tylko po to, by zrozumieć, że tkwimy tam już od dawna.
Kuang jako autorka pozostawia w mojej głowie obraz siebie jako pisarki błyskotliwej, bezlitosnej i potrafiącej zmusić do filozoficznych rozważań.

,,Katabaza" Rebecci F. Kuang to powieść ambitna i intelektualnie prowokująca. Autorka, znana z bestsellerowej ,,Trylogii Wojen Makowych", tym razem zabierze was w podróż znacznie mroczniejszą i bardziej introspektywną, łącząc motywy akademickiej rywalizacji, obsesyjnego dążenia do wiedzy oraz metafizycznej wyprawy do zaświatów. To historia o granicach ludzkiej determinacji, lojalności i cenie, jaką płaci się za przekraczanie barier, w tym tych ostatecznych. Czytając, miałam podobne odczucia jak przy lekturze ,,Ksiąg Jakubowych" Olgi Tokarczuk. To nie tylko opowieść, ale także podróż w głąb siebie, która na końcu może zaskoczyć nas samych.

Akcja powieści osadzona jest w świecie, w którym obok klasycznej magii istnieje Magia Analityczna czyli dyscyplina ścisła, niemal naukowa. Główna bohaterka, Alice Law, ma jeden cel a mianowicie  stać się najtęższym umysłem w tej dziedzinie. Jest gotowa poświęcić wszystko, co cenią zwykli ludzie choćby sen, relacje, a nawet uczucia w zamian za możliwość współpracy z Jacobem Grimesem, legendarnym i ekscentrycznym magiem.

Alice z niedokończoną pracą, ogromem wiedzy i przyszłością w gruzach. Zdesperowana postanawia dokonać niemożliwego czyli zejść do piekła, by wskrzesić mentora, a przynajmniej zdobyć wiedzę, którą zabrał ze sobą do grobu. W tej niebezpiecznej misji towarzyszy jej Peter Murdoch, błyskotliwy rywal z uczelni, którego los zmusza do współpracy. Nie martwcie się, to dopiero początek przygody, jaką dziewczyna przeżyje w głąb piekła. W pewnym momencie naszła mnie myśl, ile ja byłabym w stanie poświęcić, aby ratować kogoś bliskiego, niekoniecznie z rodziny? To opowieść nie tyle o triumfie nad śmiercią, ile o konsekwencjach nieposkromionej ambicji. Powieść zręcznie balansuje między studium psychologicznym a fantastyczną podróżą po zaświatach, gdzie piekło jest przedstawione zarówno dosłownie, jak i symbolicznie. W jego kręgach bohaterowie nie spotykają klasycznych demonów, lecz echa własnych grzechów i pytania bez łatwych odpowiedzi. Gdzie leży granica między szlachetnym dążeniem do celu a degradacją człowieczeństwa? Czy można zaufać rywalowi, gdy stawka jest najwyższa? Jaki sens ma lojalność w świecie bezwzględnej rywalizacji? Piekło w powieści to nie tylko fizyczna przestrzeń, ale przede wszystkim metafora moralnych dylematów i konfrontacji z własnym mrokiem.

,,Katabaza" to lektura silna, prowokująca i wymagająca. Zdecydowanie nie dla czytelników szukających lekkiej rozrywki. Jednak dla tych, którzy cenią w literaturze mroczne studium ambicji, pytania bez prostych odpowiedzi oraz bohaterów balansujących na krawędzi moralności, będzie to fascynująca i satysfakcjonująca podróż. To książka, która pozostaje w myślach na długo po odłożeniu jej na półkę. Jestem przekonana, że znajdziecie odpowiedź na nurtujące was pytania, ale nie będę zdradzała więcej, tylko polecę wam zacząć ją ja jak najszybciej, bo warta jest każdej minuty, zarwanej nocy.

,,Katabaza" to książka, która według mnie nie jest łatwa. Aby zrozumieć o co tu chodzi i poczuć głębszy jej sens, trzeba bardziej skupić się. Jest więc wymagającą książką, ale wartą uwagi. Akcja tutaj nie jest zbyt dynamiczna, ale nie o to w tej powieści chodzi. ,,Katabaza" skupia się bardziej na refleksji.

Jest to opowieść o Alice Law, która chciała być najlepsza w Magii Analitycznej. Aby to osiągnąć była zdolna do wielu poświęceń. Wszystko szło zgodnie z planem. Do pewnego dnia, w którym Jacobem Grimesem ginie. Jego śmierć była trochę z jej winy. Dręczona wyrzutami sumienia, ale również pragnieniem tego by dotrzeć do swojego celu postanawia zejść do piekła, by wyciągnąć z niego profesora. Towarzyszy jej Peter Murdoch, jej największy rywal.

W piekle nie czeka na nią rogaty dorabiał, ale grzesznicy. Autorka zrobiła coś niesamowitego i coś niespotykanego w fantastyce. Nawiązuje do Dantego, Nietzschego i innych myślicieli. Taki zabieg muszę przyznać, że bardzo mi się spodobał. Był dla mnie czymś oryginalnym.

Mamy tutaj motyw dark akademia. Jest mrocznie i czasami niebezpiecznie. Mamy tutaj również ciekawe kreacje bohaterów, którzy balansują na krawędzi moralności. Alice to postać, która zmienia się w trakcie swojej przygody przez piekło. Jest to postać, która potrafi wzbudzić niemałe emocji. Nie zawsze daje się lubić, ale z drugiej strony to dzięki niej ta opowieść jest tak ciekawa i wciągajaca.

Książka zdecydowanie nie należy do łatwych. Niektórym może wydawać się, że jest przegadana. Nie jest też lekturą, którą przeczyta się za dwa posiedzenia. Ale warto dać jej szansę.

,,Katabazę" polecam głównie tym, którzy lubią szukać odpowiedzi na trudne pytania. Tym, którzy lubią ambitne i niebanalne lektury. Oraz tym, którzy lubią motyw dark akademii.