Niepokorna

Powieść „Niepokorna” autorstwa Elizabeth Fremantle to książka, na którą czekałam bardzo długo. Zamówiłam ją jeszcze przed premierą razem z kilkoma innymi tytułami, które ukazały się później, dlatego musiałam na nią dłużej czekać. Niestety z przykrością muszę przyznać, że jestem rozczarowana.

Nie wiem, na ile język i styl są zasługą autorki, a na ile tłumacza, jednak całość pozostawia wiele do życzenia. Przywykłam do czytania dojrzalszych powieści, a przy tej czułam się, jakbym czytała książkę dla młodzieży, mimo że zawiera treści dla niej nieodpowiednie. Ten rozdźwięk był dla mnie bardzo odczuwalny. Jest to dla mnie tym bardziej bolesne, ponieważ bardzo lubię wydania tych książek, cenię wydawnictwo Albatros i chętnie sięgam po książki z „Serii butikowej”. Dlatego ta pozycja rozczarowała mnie podwójnie.

Zacznijmy jednak od początku. Autorka na końcu książki sama zaznacza, że jest to fikcja literacka. Jednak w moim odczuciu fabuła jest bardziej inspirowana życiem Artemisii Gentileschi niż próbą przedstawienia jej historii z dodaniem elementów fikcyjnych. Pojawia się tu wiele przekłamań, uproszczeń i sprzeczności z faktami. Właściwie fabuła większości książki znacząco różni się od innych pozycji opowiadających o malarce, które miałam przyjemność czytać. Nie znam innych powieści autorki, dlatego tym bardziej trudno mi stwierdzić czyj styl mi nie odpowiada.

Jeśli chodzi o język, przeszkadzały mi także pojawiające się błędy i niezręczne sformułowania. Z kolei w warstwie fabularnej odniosłam wrażenie, że postać Artemisii została spłycona. Mówimy o kobiecie, która osiągnęła ogromny sukces i była znana już za życia, mimo że tworzyła w XVII wieku. Była osobą silną, zdeterminowaną i niezależną, a tymczasem w książce w wielu momentach zachowuje się zbyt ulegle i podporządkowuje się mężczyznom.

Kolejnym zarzutem jest sposób przedstawienia realiów epoki. Mam wrażenie, że współczesna perspektywa zbyt mocno wpływa na obraz wydarzeń. Widać to szczególnie w scenach związanych z sądem. Odniosłam wrażenie, że mężczyźni są przedstawieni jako bardziej przychylni bohaterce, niż wynikałoby to z realiów XVII wieku. W rzeczywistości kobiety miały znacznie niższą pozycję społeczną, a ich głos był często podważany lub pomijany.

Reasumując, „Niepokorna” nie porwała mnie i nie spełniła moich oczekiwań. Nie jest to jednak książka całkowicie nieudana - porusza ważny temat i w przystępny sposób przybliża historię jednej z najważniejszych włoskich malarek. Jednak sposób jej przedstawienia, uproszczenia i nieścisłości sprawiły, że nie mogłam w pełni cieszyć się lekturą. Uważam, że może to być propozycja dla osób, które nie znają historii Artemisii i chcą poznać ją w lekkiej formie. Należy jednak mieć na uwadze, że malarka miała trudne życie, które nie zostało tu w pełni oddane - lekki jest przede wszystkim styl pisania (chociaż mnie osobiście męczył) i próba uproszczenia tej historii. Natomiast czytelnicy lepiej zaznajomieni z jej życiem mogą być rozczarowani. W moim przypadku wady tej książki przysłoniły jej zalety i znacząco wpłynęły na odbiór całości. 

"Niepokorna" opowiada historię inspirowaną życiem Artemisi Gentileschi, jednej z najbardziej niezwykłych malarek XVII wieku. To fabularyzowana opowieść o młodej kobiecie, która próbuje znaleźć dla siebie miejsce w świecie sztuki całkowicie zdominowanym przez mężczyzn.

Akcja rozgrywa się w Rzymie na początku XVII wieku. Artemisia dorasta w domu swojego ojca, Orazio Gentileschi, również malarza. Od najmłodszych lat uczy się w jego pracowni i szybko się okazuje, że ma ogromny talent. Problem polega na tym, że w tamtych czasach kobieta właściwie nie mogła decydować o sobie, a jej praca i osiągnięcia należały do mężczyzn z rodziny. Nawet jeśli była zdolniejsza od nich.

Punktem zwrotnym w tej historii jest pojawienie się nauczyciela malarstwa, Agostino Tassi. Z początku wydaje się, że to ktoś, kto potraktuje Artemisię poważnie i pomoże jej rozwinąć talent. Z czasem okazuje się jednak kimś zupełnie innym. To, co się wydarza między nimi, prowadzi do publicznego procesu i stawia młodą dziewczynę w bardzo trudnej sytuacji. W świecie, w którym to kobieta musi udowadniać swoją niewinność, Artemisia zostaje zmuszona do szczegółowego opowiadania o przem0cy, której doświadczyła.

O sile tej opowieści świadczy sposób pokazania emocji bohaterki. To nie jest historia łatwego zwycięstwa. Raczej powolny proces dojrzewania do buntu i walki o własną godność. Artemisia jest tu pokazana jako osoba uparta, momentami zagubiona, ale też bardzo zdeterminowana. Widać, jak doświadczenia wpływają na jej sztukę i sposób patrzenia na świat. Duże wrażenie robi również tło epoki. Autorka dobrze oddaje atmosferę siedemnastowiecznego świata, pracownie malarskie, zależność artystów od mecenasów, surowe zasady społeczne. Dzięki temu łatwiej jest zrozumieć, jak trudne było dla kobiety robienie kariery w sztuce.

Warto też zwrócić uwagę na relację Artemisi z ojcem. Z jednej strony to właśnie on wprowadza córkę w świat malarstwa i daje jej możliwość rozwijania talentu, co w tamtych czasach samo w sobie było czymś wyjątkowym. Z drugiej jednak trudno nie odczuć, że traktuje ją bardziej jak część własnego dorobku niż osobną artystkę. Jego decyzje często wynikają z troski o reputację i pozycję w środowisku, a nie z myślenia o tym, czego naprawdę potrzebuje jego córka. Ta napięta relacja dobrze pokazuje, jak skomplikowane potrafiły być więzi rodzinne w świecie, w którym o losie kobiety decydowali inni.

To książka, która jest momentami emocjonalnie bardzo ciężka. Niektóre sceny budzą złość i poczucie niesprawiedliwości. Jednocześnie trudno się od niej oderwać, bo historia Artemisi naprawdę wciąga. Najbardziej porusza fakt, że mimo upokorzeń i ograniczeń bohaterka nie rezygnuje z malowania. Właśnie w sztuce znajduje sposób, żeby powiedzieć światu to, czego nie mogła powiedzieć wprost.

„Niepokorna” zostawia nas z refleksją o sile charakteru i o tym, jak wiele odwagi wymagało od kobiet przekraczanie narzuconych im granic. To opowieść o bólu, ale też o determinacji i o potrzebie bycia wysłuchanym. Dzięki temu historia Artemisi to coś bardzo ludzkiego i wciąż aktualnego. Czytajcie, polecam ❤️