Od Murania mgła

Proza Agnieszki Szymaszek wciąga niczym tatrzańska mgła - z początku chłodna i nieprzenikniona, by po chwili odsłonić przed czytelnikiem obraz surowy, przejmujący i do bólu prawdziwy. „Od Murania mgła” to nie jest kolejna lekka opowieść o górach, lecz literacki pomnik wystawiony hartowi ducha, który hartował się na granitowych graniach w czasach, gdy świat wokół płonął.

Autorka zabiera nas na Podhale u progu katastrofy. Rok 1938 w jej opisie tętni jeszcze życiem, zapachem świerków i tym specyficznym, przedwojennym rytmem schroniska nad Morskim Okiem. Poznajemy Władkę - postać, która od razu budzi respekt swoją autentycznością. To nie jest papierowa bohaterka, a dziewczyna zrośnięta z górami, której życie zostaje brutalnie przecięte granicą września 1939 roku. Obserwowanie jej przemiany - z radosnej, zakochanej taterniczki w kobietę dźwigającą na swoich barkach ciężar odpowiedzialności nie tylko za siebie, ale i za nowe życie, które w niej kiełkuje - jest doświadczeniem wręcz fizycznie odczuwalnym.

To, co wyróżnia tę powieść, to jej specyficzna, niemal filmowa narracja. Autorka operuje krótkimi, konkretnymi obrazami, które przypominają klatki ze starej, archiwalnej taśmy. Początkowo ten rwanym rytm i pewna surowość stylu mogą dystansować, wymagają od czytelnika pełnego skupienia, by wejść w tę „szkatułkową” konstrukcję. Jednak z każdą stroną ta oszczędność słów zaczyna pracować na korzyść emocji. Szymaszek nie potrzebuje barokowych opisów, by oddać grozę okupowanego Zakopanego czy majestat Tatr, które w tej powieści stają się milczącym, niemal boskim świadkiem ludzkich tragedii. Ogromnym atutem jest również umiejętne wplecenie góralskiej gwary oraz doskonała znajomość topografii - czuć, że autorka nie tylko kocha góry, ale przede wszystkim je rozumie.

Mocną stroną książki jest bez wątpienia kreacja kobiecej siły. Solidarność bohaterek w obliczu wojennej zawieruchy została przedstawiona z ogromną czułością, ale bez zbędnego patosu. Miłość Władki i Pawła, choć stanowi oś fabuły, nie przytłacza realizmu historycznego - jest raczej punktem odniesienia, nadzieją, za którą płaci się najwyższą cenę.

Jako pewną słabość można wskazać momentami zbyt gwałtowne przeskoki między wątkami. Wprowadzanie nowych postaci i nagłe zmiany perspektywy sprawiają, że rytmika zdań bywa kapryśna, co w pierwszej połowie lektury może utrudniać pełne zżycie się z niektórymi bohaterami drugoplanowymi.

Lektura „Od Murania mgła” zostawiła we mnie trwały ślad, rodzaj emocjonalnego echa, które nie milknie po zamknięciu okładki. To książka o „traceniu i szukaniu”, o cienkiej granicy między heroizmem a instynktem przetrwania. Najbardziej ujęło mnie to, jak autorka poradziła sobie z opisem wojny - nie szukała taniej sensacji, lecz skupiła się na intymnym przeżywaniu bólu. To historia o tym, że nawet gdy mgła zasłania szczyty, a zło wchodzi butami w najświętsze miejsca, w człowieku drzemie siła twarda jak tatrzańska skała.