Spojrzenie i obraz. Traktat o malarstwie

Czy zdarza się Wam sięgać po książki dotyczące dziedziny, z której chcielibyście wiedzieć więcej? Mnie od kilku lat bardziej interesują architektura oraz sztuka w rozumieniu sztuk plastycznych, bo dostrzegam swe ubóstwo intelektualne w tym zakresie. W lepszym zrozumieniu sztuki i warsztatu malarskiego, z pogłębionym wejrzeniem w istotę dzieła malarskiego pomogła mi książka Jacka Antoniego Zielińskiego Spojrzenie i obraz.

Autor traktatu znany jest szerzej nie tylko artysta malarz, ale także teoretyk sztuki - był współautorem podręcznika do plastyki Wiedza o sztuce wraz z Joanną Stasiak. W opisywanym zbiorze esejów skupia się w pierwszej części na dokładnym i wrażliwym spojrzeniu na obraz, z uwzględnieniem planu kadru, stosunku poszczególnych elementów na obrazie względem siebie czy wpływu palety barw na odbiór dzieła. W drugiej zaś eseje stają się fabularyzowane, odnoszą się do sytuacji możliwych, prawdopodobnych lub zaistniałych, które stanowią punkt wyjścia do rozmyślań nad istotą obrazu jako aktu tworzenia.

Spojrzenie i obraz stanowi dzieło nad wyraz przydatne, w dwojaki sposób - daje odbiorcy sztuki możliwość poznania innej drogi odbioru obrazu i jednocześnie może stanowić swoisty zbiór porad dla artysty, który przygotowuje swój warsztat malarski. Choć Zieliński dotyka tematów fachowych, zatem dla laika trudnych, uwidacznia się jego doświadczenie z tworzenia podręcznika, ponieważ treść jest zaskakująco przystępnie przedstawiona. Doceniam tym bardziej, że eseje zebrane w tym zbiorze są erudycyjne, pojawia się mnóstwo odniesień do twórców różnych epok, nie zawsze tych najbardziej rozpoznawalnych, w dodatku nie tylko z dziedziny malarstwa, ale także literatury, muzyki czy fotografii. Zieliński sięga też w wielu miejscach do wyrażenia doświadczeń ponad zmysłowych przy odbiorze dzieła sztuki, a jego język pozostaje również w tych fragmentach precyzyjny i klarowny.

Lektura esejów Zielińskiego dała mi wgląd w sztukę pierwotną, która do tej pory znana mi była jedynie z ilustracji w książce do historii. Autor wiele miejsca poświęca malowidłom jaskiniowym z Lascaux, zwracając uwagę na to, jak niedoceniana jest ta forma sztuki. Dzięki spojrzeniu oczami malarza na prehistoryczne obrazy dostrzegłem głębię, która się w nich kryje, kunszt, z jakim łączono różne barwy przy mocno ograniczonych środkach, a także siłę ich przekazu. Podoba mi się, jak w każdym z tekstów Zieliński zostawia kawałek siebie, czy to poprzez wrażenia i emocje, czy wplecenie własnej historii w treść omawianego zagadnienia. Zapoznanie się ze Spojrzeniem i obrazem było dla mnie bardzo odświeżające intelektualnie i odkrywcze, a przy okazji stanowiło sporą czytelniczą przyjemność. Co za tym idzie, jeśli kogoś temat odbioru sztuki i malarstwa interesuje, polecam tę pozycję z serii Biblioteki Myśli Współczesnej.