Szczodry

,,To, co jest klęską dla jednych,

może być szansą dla drugich."

Nic nie jest czarno-białe i jednoznaczne, zwłaszcza gdy mówimy o czasach, o których niewiele wiadomo, jest mało źródeł na ten temat, a te które są dostępne i ujawnione, przekazują zbyt jednostronnie wydarzenia stawiając od razu określoną łatkę. Taki los spotkał króla Bolesława Śmiałego, którego jeden czyn przekreślił wszystkie wcześniejsze dokonania i sukcesy. Pani Cherezińska w swojej dylogii składającej się z powieści ,,Śmiały" i ,,Szczodry" nie ocenia i nie wydaje jednoznacznych sądów. Zamiast tego zaprasza do dialogu z przeszłością, do zadawania pytań, do szukania własnych interpretacji.

Pierwszy tom pokazywał młodego Bolesława, syna Kazimierza Odnowiciela, który podążał za swoimi celami o krok po kroku je realizował. W drugiej części ,,Szczodry" sprawa uzyskania korony i śmierć biskupa Stanisława, to dwa motywy, które najbardziej mnie interesowały.

Na bazie tych dwóch wątków autorka buduje rozbudowaną o wiele pobocznych wątków opowieść znacznie głębszą niż tylko prostą rekonstrukcję faktów. Bolesław Śmiały u Elżbiety Cherezińskiej nie jest ani krystalicznym bohaterem, ani postacią negatywną. Jawi się jako władca uwikłany w realia epoki, presję możnych, Kościoła i własnych ambicji. Wie, czego chce, i konsekwentnie dąży do realizacji swoich planów, nie uginając się ani przed Kościołem, ani przed możnymi. Koronacja nie stanowi jedynie zwieńczenia politycznej drogi, ale staje się punktem, w którym napięcia narastają do granic wytrzymałości.

Równie istotny jest konflikt z biskupem Stanisławem, ukazanym bez zbyt prostego wartościowania. Podobało mi się, że autorka nie gloryfikuje jego osoby tak jak to zrobił chociażby Wincenty Kadłubek, lecz pokazuje człowieka mającego własne ambicje, plany, żądania, próbującego wpływać na władcę, świadomego swojej pozycji, dążącego do wpływów, a momentami nawet zawistnego i skłonnego do działań, które trudno jednoznacznie usprawiedliwić. Autorka nie próbuje też rozstrzygać sporów, które od wieków dzielą historyków, lecz pozwala czytelnikowi zobaczyć, jak mogło wyglądać zderzenie dwóch silnych osobowości

Na tle tych wydarzeń wyraźnie wybrzmiewa też ewolucja samego władcy. Bolesław II Śmiały, którego poznaliśmy jako ambitnego i energicznego syna Kazimierza I Odnowiciela, dojrzewa, ale jednocześnie coraz boleśniej ponosi konsekwencje własnych decyzji.

Powieść pt. ,,Szczodry" jest dzięki temu powieścią o cenie władzy i o tym, jak jeden moment może zdominować pamięć o całym panowaniu. W efekcie druga część dylogii nie tylko dopełnia pierwszy tom pt.: ,,Śmiały", ale też skłania do refleksji nad tym, jak tworzą się historyczne narracje i jak łatwo zapominamy o złożoności ludzkich wyborów. To książka wymagająca od czytelnika uważności, ale odwdzięczająca się bogactwem interpretacji i emocji.

Zarówno powieść ,,Śmiały", jak i ,,Szczodry to udany przykład powieści historycznej, która nie tylko opowiada o minionych czasach, ale także przypomina, jak wiele wciąż pozostaje nieodkryte. I jak fascynujące potrafi być to, co ukryte w cieniu białych plam. Pokazuje, że historia nie jest martwym zbiorem dat, lecz żywą tkanką, którą wciąż na nowo odczytujemy. A jeśli przy okazji skłania do sięgnięcia po źródła, opracowania i dalsze lektury -- tym lepiej.

To opowieść o jednym z najbardziej niejednoznacznych władców wczesnopiastowskiej Polski, lecz także próba zmierzenia się z epoką, którą znamy jedynie z rozsypanych, niepełnych kawałków. Pani Cherezińska świadomie korzysta z niewiadomych, tzw. białych plam, tworząc narrację, która łączy rzetelne osadzenie w realiach z literacką swobodą i wyobraźnią. Dzięki temu jej powieść nie tyle odtwarza historię, jest próbą połączenia faktów, przedstawienia pewnej wersji wydarzeń, które wysnuła na podstawie własnych poszukiwań, korzystania z dostępnych źródeł i opracowań historycznych.

Nie jest to książka, którą się czyta szybko, gdyż ma w sobie wiele wątków i można mieć wrażenie natłoku wydarzeń i osób. Jednak w ten sposób autorka nie skupiła się tylko na jednym motywie, lecz starała się pokazać całą oprawę wydarzeń. Jednocześnie taka forma opowiadania historii może stanowić punkt wyjścia do dalszych poszukiwań i refleksji.

Sięgając po dylogię o Bolesławie Śmiałym, trzeba mieć świadomość, że jest to wizja autorska, a nie jednoznaczny zapis dziejów. W powieści niektóre fakty zostają uproszczone, nadinterpretowane lub zmodyfikowane, by lepiej wpisać się w narrację. Powstaje pytanie, czy tak to było, a może zupełnie inaczej. Nie jest to jednak wada gatunku, lecz jego cecha charakterystyczna. Powieść historyczna nie aspiruje do rzetelnego odzwierciedlenia wydarzeń. Jej zadaniem jest przybliżenie realiów epoki, ukazanie mentalności ludzi średniowiecza oraz mechanizmów władzy i polityki, które rządziły ówczesnym światem.

Szczególnie mocno wybrzmiewa to w posłowiu, w którym autorka wiele wyjaśnia, dopowiada, co stanowi ważne uzupełnienie dylogii. Bardzo znaczące jest końcowe zdanie, które stanowi niejako podsumowanie całości. Pani Elżbieta Cherezińska przypomina bowiem, że polska historia zna trzech wielkich Bolesławów: Bolesława I Chrobrego - naszego pierwszego króla, Bolesława II Śmiałego, zwanego także Szczodrym -- władcę o niepodważalnych sukcesach, nad którym jednak położył się ,,długi cień jednego czynu", oraz Bolesława III Krzywoustego, który po koronę nie sięgnął, natomiast autorka zapowiada że chce sięgnąć po jego losy. To zatem staje się obietnicą kolejnej fascynującej podróży w głąb dziejów.

 Książkę przeczytałam w ramach współpracy z wydawnictwem Zysk i S-ka

“Zawiedzione ambicje prowadzą do zemsty”.

Druga połowa XI wieku. Bolesław Śmiały, zwany także Szczodrym, w swych poczynaniach jest nieustraszony, butny, pewny siebie — rośnie w siłę. To znakomity strateg i inteligentny dyplomata, obdarzony szerokim spojrzeniem na ludzi oraz na państwa, które go otaczają. W świecie, gdzie intrygi, kłamstwa, knowania, tajemnice, przemoc i zdrady splatają się z namiętnościami oraz nagłymi porywami serca, radzi sobie z niezwykłą swobodą. Nie mając jeszcze trzydziestu lat, zostaje nazwany „twórcą kniaziów”. Po raz kolejny wypowiada posłuszeństwo królowi Niemiec — decyzja ta grozi wojną, lecz Bolesław ma własny plan. Umiejętnie wykorzystuje spór pomiędzy cesarstwem a papiestwem. Jego sukcesy zaczynają jednak drażnić innych… a zazdrość bywa groźniejsza niż miecz.

Powieść wielowarstwowa, dynamiczna, pulsująca emocjami, a historyczne fakty idealnie współgrają z literacką wyobraźnią. Autorka posługuje się piękną polszczyzną, bogatą w porównania, łącząc ogrom wiedzy historycznej z nieskrępowaną wyobraźnią. Potrafi nakreślić sytuacje, okoliczności i konteksty tak wyraziście, że czytelnik bez wysiłku zanurza się w świecie, który dawno przeminął, a który w jej narracji wciąż pulsuje życiem. Bohaterowie — zarówno historyczni, jak i fikcyjni — zostali stworzeni po mistrzowsku. Mają wyrazisty rys psychologiczny, są ludzcy, niejednoznaczni, fascynująco niedoskonali. Bolesław Śmiały szczególnie chwycił mnie za serce. Mądry, dumny, czasem impulsywny, pełen wewnętrznych walk i skrywanych lęków — a przy tym absolutnie charyzmatyczny. Jego przydomek nie jest przypadkiem; w życiu i decyzjach miał ogień, który jednych zachwycał, innych przerażał. Był godny noszenia korony.

Każdy detal — od surowego krajobrazu po szept bohatera — buduje namacalny klimat średniowiecza. Europa pełna podziałów, gwałtowne przemiany, bezwzględność Kościoła, krwawe walki i narastające konflikty stanowią tło dla ludzkich losów. Życie ludzi przeplata się tu z dworskimi intrygami, napięciami politycznymi, układami i sojuszami, od których zależały losy całych rodów. Jak zawsze u Cherezińskiej — kobiety nie są jedynie tłem wydarzeń, lecz ważnym, wyraźnym głosem opowieści. Gertruda, Świętosława, Dobroniega — każda z nich niesie inny ciężar doświadczeń, inne ambicje i inne lęki. Każda musi umiejętnie balansować w świecie, w którym mężczyźni rozdają karty. A w to wszystko subtelnie wpleciona została szczypta magii i tajemniczości.

Fascynująca, epicka opowieść napisana z rozmachem, kunsztem i wielką wrażliwością. Przygoda pełna niespodzianek, od której trudno się oderwać — uczy, porusza i bawi jednocześnie. Bardzo polecam, warto! Tatiasza i jej książki :) 

„Szczodry” autorstwa Elżbieta Cherezińska to monumentalna powieść historyczna, która z rozmachem i literacką pasją przywraca należne miejsce jednej z najbardziej zniekształconych postaci polskiego średniowiecza. To książka z gatunku epickiej prozy historycznej, łącząca rzetelną wiedzę źródłową z narracją pełną emocji, politycznych napięć i ludzkich dramatów.

Osią fabularną jest postać Bolesława II, władcy młodego, ambitnego i bezkompromisowego, który w krótkim czasie staje się jednym z najpotężniejszych graczy w Europie Środkowo-Wschodniej. Autorka prowadzi czytelnika przez skomplikowaną sieć sojuszy, wojen i intryg rozciągających się od Niemiec, przez Czechy i Węgry, aż po Ruś. Bolesław to strateg i wizjoner, ale też człowiek rozdarty między obowiązkiem wobec państwa a ciężarem własnych decyzji. Jego droga ku koronie splata się z narastającym konfliktem z biskupem Stanisławem, który w tej interpretacji przestaje być prostym symbolem starcia władzy świeckiej z kościelną, a staje się częścią znacznie bardziej złożtej gry.

Ogromną siłą powieści są kobiety – to one nadają tej historii rytm i głębię. Gertruda, Świętosława, Dobroniega i inne bohaterki nie są jedynie tłem dla wielkiej polityki, lecz jej współtwórczyniami. Ich relacje, lojalności i zdrady pokazują, jak potężną bronią potrafią być więzy krwi, a jednocześnie jak łatwo zamieniają się w przekleństwo. Dzięki nim „Szczodry” nabiera emocjonalnej wielowymiarowości, wykraczając poza klasyczną opowieść o wojnach i władzy.

Emocje zawarte w książce są intensywne i nieoczywiste: duma miesza się z lękiem, triumf z poczuciem nadchodzącej katastrofy, a wiara we własną wielkość z samotnością władcy. Czytelnik podczas lektury doświadcza napięcia, podziwu dla rozmachu wizji państwowej Bolesława, ale też narastającego niepokoju – bo od początku czuć, że cena sukcesu będzie wysoka. To lektura, która nie pozwala na obojętność, zmusza do refleksji nad mechanizmami władzy, pamięcią historyczną i tym, kto oraz dlaczego pisze historię zwycięzców i przegranych.

„Szczodry” jest książką dla czytelników ceniących ambitną literaturę historyczną, dla tych, którzy chcą zobaczyć średniowiecze nie jako zbiór dat, lecz jako świat pełen emocji, ambicji i dramatycznych wyborów. To także propozycja dla osób zainteresowanych reinterpretacją znanych wydarzeń i postaci – bez uproszczeń, bez moralizowania, z odwagą w zadawaniu niewygodnych pytań.

To powieść, która przywraca głos królowi skazanemu na milczenie przez wieki, odsłania kulisy jego wielkości i upadku, a jednocześnie pokazuje, jak krucha bywa granica między legendą a prawdą. „Szczodry” to historia potężna, gęsta i poruszająca – książka, którą warto przeczytać nie tylko dla samej opowieści, lecz także po to, by inaczej spojrzeć na polską historię i jej bohaterów.

Książka z Klubu Recenzenta serwisu nakanapie.pl.

39/52/2026
"Szczodry" Elżbieta Cherezińska Zysk #recenzja #współpracabarterowa #współpracarecenzencka #szczodry #tom2

Dzieje Bolesława Śmiałego

Sięgając po drugi tom o Bolesławie Śmiałym miałam nadzieję, że zaskoczy mnie on pozytywniej niż "Śmiały". Niestety, rozczarowałam się. W tym tomie autorka akcję rozpoczyna w 1071 roku od spotkania na "dywaniku" Bolesława i Wratysława u cesarza Niemiec Henryka. Bolesław niby korzy się przed cesarzem, ale w głowie kreuje już nowy plan. Tam także ponownie spotkamy się z dziwnymi insynuacjami autorki co do postaci biskupa Burcharda. Następnie przenosimy się do 1072 roku i przyglądamy się namaszczeniu Stanisława na biskupa krakowskiego. I tu św. Stanisława autorka kreśli jako bardzo płytkiego człowieka, który rozpacza, że jego wielki dzień wyniesienia go do rangi biskupa nie przebiega tak, jak on sobie wyobrażał, marudzi wręcz jak rozkapryszone dziecko, że nie poświęca mu się odpowiednio dużo uwagi, że obecność innych zagłusza jego osobę, jego święto, jest także dziwnie podekscytowany próbą niewinności Boromira, jednego z kapłanów Trzygłowa. W dalszej części wybiera się nawet na jakieś komplety do nich na bagna...
Sama koronacja następuje dopiero gdzieś tak w dwóch trzecich książki, a na ten moment czekałam od pierwszego tomu, w ogóle zdaje mi się, że fabuła jest strasznie rozwleczona i skupia się ponownie nie tylko na osobie Bolesława. Ponownie sporo miejsca autorka poświęca Rzepichom; Kapłanom Trzygłowa i ich spiskowaniom z biskupem Stanisławem przeciwko królowi. Również dużo miejsca ponownie poświęca autorka postaciom kobiecym jak Gertrudzie czy Świętosławie. Akcja kończy się ucieczką Bolesława po uznaniu przez możnych, że niesłusznie osądził i skazał na śmierć biskupa Stanisława, próbując wymusić na nim podział władzy między nimi, zmuszają króla do ucieczki. Ucieka do Węgier, gdzie ginie w 1081, w książce autorka przedstawia nam śmierć króla z ręki Boromira i możnych, którzy spiskowali przeciwko niemu wraz z biskupem Stanisławem.

Autorka w nocie od autora przedstawia czytelnikom to, na jakich wersjach historii o Bolesławie, jego sporze z biskupem Stanisławem się skupiała pisząc powieść i przyznam, że gdyby cała książka wyglądała tak jak nota, byłaby ona ciekawsza. Pozostaję przy zdaniu, że jeśli czytać o historii to tylko książki stricte historyczne, a fabularyzowanie dziejów królów, mieszanie wątków prawdziwych z wykreowanymi przez autora to niezbyt udane połączenie, przynajmniej w moim odczuciu. Albo być może pióro pani Cherezińskiej nie jest po prostu dla mnie.

Zmęczyła mnie strasznie podróż przez oba tomy o Bolesławie Śmiałym i polecam tylko tym, którzy lubią pióro autorki i wybaczą jej ten wypadek przy pracy, jakim jest i nie tylko w mojej opinii, ta dwutomowa powieść.

Za egzemplarz do recenzji dziękuję wydawnictwu Zysk. 

,,Szczodry" to drugi tom o Bolesławie II, który rośnie w siłę. Potrafi wykorzystać spór pomiędzy papiestwem a cesarstwem i przyjmuje koronę. Drażni Stanisława, biskupa Krakowa. W około jego osoby rodzi się wiele konfliktów.

Książka ukazuje najzdolniejszego Piasta, ale autorka nie zapomina również o kobietach, które w tamtym okresie odegrały ważną rolę i zapisały się na kartach historii. Są to: Księżna kijowska Gertruda, siostra księżna Czech Świętosława i matka księżna wdowa Dobroniega.

Pani Elżbieta Cherezińska po raz kolejny oddała w ręce czytelnika książkę, która przenosi nas do czasów początków Polski. Książki tej autorki czyta się z zapartym tchem pomimo, że nie są one łatwe. Wymagają większego skupienia, ale są wspaniałą podróżą w czasie.

,,Szczodry" to bardzo klimatyczna powieść, którą warto przeczytać. Znajdziemy tutaj nie tylko wiele historycznych faktów i postacie, ale również intryg, spisków i emocji. Są tutaj sceny, które trzymają w napięciu. Akcja książki natomiast jest dość dynamiczna i wszystko to sprawia, że książkę czyta się szybko i przyjemnie.

Jeśli lubicie sięgać po książki historyczne, to bardzo polecam zarówno ,,Śmiałego" jak i ,,Szczodrego".