Zanim dojrzeją granaty

Powieść tylko pozornie opowiada o jednym kraju czy jednej tradycji. To historia, która może wydarzyć się wszędzie tam, gdzie lojalność wobec wspólnoty staje się ważniejsza od człowieka. Zmusza do zastanowienia się, jak często to, co nazywamy ,,naturalnym porządkiem", jest po prostu porządkiem, który przestaliśmy kwestionować Dlatego widzę w niej przede wszystkim opowieść o tym, jak zwyczajni ludzie potrafią stać się strażnikami okrutnego porządku. Ludzie bardzo często bronią tradycji nie dlatego, że jest dobra. Bronią jej dlatego, że przyznanie, iż była zła, oznaczałoby uznanie, że całe pokolenia cierpiały bez sensu. Stąd racjonalizacje: ,,tak trzeba", ,,taka jest kultura", ,,honor jest najważniejszy", ,,wszyscy tak robili".

Jednym z najmocniejszych motywów książki jest pokazanie, że patriarchat nie opiera się wyłącznie na przemocy mężczyzn. Działa także dlatego, że cały system społeczny sprawia, iż również kobiety stają się jego strażniczkami. Matki wychowują córki, starsze kobiety pilnują rytuałów, sąsiadki oceniają. Wstyd okazuje się skuteczniejszy od przemocy. Najciekawszy jest dla mnie motyw dziewic zaprzysiężonych. W pierwszym odruchu można odnieść wrażenie, że to akt emancypacji. Ale ja widzę w nim przede wszystkim tragedię. Kobieta może być wolna... pod warunkiem, że przestanie być kobietą. To nie jest przyznanie jej praw. To tylko obejście systemu, który pozostaje nienaruszony.

Nie uważam, że tradycja sama w sobie jest czymś złym. Dzięki niej ludzie budują wspólnotę, pamięć, poczucie ciągłości i tożsamości. Ale jeśli jedynym uzasadnieniem jakiejś praktyki jest: ,,bo tak było od zawsze", warto zapytać, komu ona służy i kto ponosi jej koszt. W którym momencie wartości, które mają chronić ludzi, zaczynają ich więzić?