Znamy długą listę Międzynarodowej Nagrody Bookera!

Międzynarodowa Nagroda Bookera obchodzi w tym roku 10-lecie swojej obecnej formuły – dekadę, w której urosła do rangi jednego z najważniejszych globalnych wyróżnień dla prozy tłumaczonej. Właśnie poznaliśmy długą listę nominowanych do Nagrody. 

• Na długiej liście znalazło się 13 tytułów przełożonych z 11 języków; autorzy i tłumacze reprezentują 14 narodowości i cztery kontynenty.
• Zestawienie łączy debiuty z nazwiskami dobrze znanymi jurorom: są trzy pierwsze książki oraz liczni twórcy wcześniej nominowani, w tym pięć powracających duetów autor–tłumacz.
• Zakres tematów jest szeroki: od czarów i baśniowej grozy po wojnę, rewolucję, odrodzenie, magię i zbrodnię.
• Wśród nominowanych są książki napisane w oryginalne ponad 30 lat temu, a także tytuł zakazany w Iranie, powiązany z historią represji wobec autorki.
• Shortlistę sześciu książek poznamy 31 marca 2026, a ogłoszenie nazwiska zwycięzcy zaplanowano na 19 maja 2026 podczas gali w Tate Modern w Londynie.

Wyboru trzynastu tytułów dokonało jury edycji 2026 pod przewodnictwem pisarki Natashy Brown. W kapitule zasiedli także Marcus du Sautoy (pisarz, popularyzator nauki i profesor w Oksfordzie), tłumaczka Sophie Hughes (wcześniej w finale nagrody), pisarz i księgarz Troy Onyango oraz powieściopisarka i felietonistka Nilanjana S. Roy. Selekcję wyłoniono spośród 128 zgłoszeń nadesłanych przez wydawców.

Nagroda wyróżnia najlepsze powieści oraz zbiory opowiadań przełożone na  język angielski i opublikowane w Wielkiej Brytanii i/lub Irlandii między 1 maja 2025 a 30 kwietnia 2026. Międzynarodowa Nagroda Bookera ma przypominać, że przekład jest kluczową częścią obiegu literatury: pula 50 000 funtów dzielona jest po równo między autora i tłumacza (lub tłumaczy). Oprócz prestiżu, nagroda buduje międzynarodową wspólnotę czytelników i twórców, zachęcając do wyjścia poza granice języka i państwowych narracji.

Krótka lista sześciu książek zostanie ogłoszona we wtorek, 31 marca 2026. Każdemu z finalistów przypadnie 5 000 funtów, rozdzielone równo pomiędzy autora i tłumacza. Zwycięzca zostanie przedstawiony we wtorek, 19 maja 2026 na ceremonii w londyńskim Tate Modern, transmitowanej w mediach społecznościowych Booker Prizes.

Jurorzy podkreślają, że tegoroczna długą listę spina podróż przez kontynenty i epoki. To literatura, która wykorzystuje zbiorową pamięć i historię, by mówić o współczesnych napięciach: nierównościach wynikających z płci, pieniędzy i geopolityki, o przemocy i kruchości, o przetrwaniu oraz próbach zaczynania od nowa. Są wśród tych książek gorzkie romanse i mroczne opowieści na granicy baśni; fikcje o postaciach i wydarzeniach historycznych podszyte realizmem magicznym; narracje metatekstowe i powieść złożona z powiązanych historii.

Wśród bohaterów pojawiają się m.in. queerowy argentyński konkwistador, matematyk z dawnego Berlina Wschodniego wierny algebrze i komunizmowi, reżyser filmowy, moralnie uwikłany w kompromisy, zaprzysiężona dziewica odrzucająca kobiecość, dziecięca gwiazda, która schodzi na drogę kradzieży, japoński prozaik o potwornej zachłanności, ekscentryczny włoski arystokrata czy duńska szlachcianka oskarżona o czary. Scenerie przenoszą czytelnika od brutalnej kolonii karnej w brazylijskiej dziczy po albańską wioskę rządzoną dawnymi prawami; od belgijskiego azylu dla straumatyzowanych żołnierzy po bujny ogród na obrzeżach Teheranu.

Pełna długa lista International Booker Prize 2026 obejmuje:

• The Nights Are Quiet in Tehran – Shida Bazyar, tłum. z niemieckiego: Ruth Martin
• We Are Green and Trembling – Gabriela Cabezón Cámara, tłum. z hiszpańskiego: Robin Myers
• The Remembered Soldier – Anjet Daanje, tłum. z niderlandzkiego: David McKaym.
• The Deserters – Mathias Énard, tłum. z francuskiego: Charlotte Mandell
• Small Comfort – Ia Genberg, tłum. ze szwedzkiego: Kira Josefsson
• She Who Remains – Rene Karabash, tłum. z bułgarskiego: Izidora Angel. Książka ukazała się w Polsce pod tytułem Zanim dojrzeją granaty
• The Director – Daniel Kehlmann, tłum. z niemieckiego: Ross Benjamin
• On Earth As It Is Beneath – Ana Paula Maia, tłum. z portugalskiego: Padma Viswanathan
• The Duke – Matteo Melchiorre, tłum. z włoskiego: Antonella Lettieri
• The Witch – Marie NDiaye, tłum. z francuskiego: Jordan Stump
• Women Without Men – Shahrnush Parsipur, tłum. z perskiego: Faridoun Farrokh. Książka ukazała się w Polsce pod tytułem Kobiety bez mężczyzn.
• The Wax Child – Olga Ravn, tłum. z duńskiego: Martin Aitken
• Taiwan Travelogue – Yáng Shuāng-zǐ, tłum. z mandaryńskiego: Lin King

Natasha Brown, przewodnicząca jury, zwraca uwagę na czytelniczą różnorodność zestawienia: od tytułów kieszonkowych po książki o rozmiarze cegły, od opowieści o skutkach wojny po sąsiedzkie utarczki, są tu tajemnicze górskie osady, spiski wokół wielkiej farmacji, bohaterki-czarownice, niefortunne miłości, nawiedzone więzienia i filmowe tropy, które trzeba umieć rozpoznać. Choć oryginalne daty publikacji rozciągają się na cztery dekady, jurorka podkreśla, że wrażenie pozostaje zaskakująco świeże i nowatorskie.

Gaby Wood, dyrektorka wykonawcza Booker Prize Foundation, przypomina, że nagroda w obecnym kształcie od dekady premiuje autorów i tłumaczy na równych zasadach. Zauważa też, że każdy z dotychczasowych dziesięciu zwycięzców pisał w innym języku, tegoroczna pula zgłoszeń była zresztą rekordowa pod względem liczby języków oryginału. Fundacja wiąże ten trend z rosnącą dostępnością literatury tłumaczonej dla anglojęzycznych odbiorców i z wyraźnym wzrostem sprzedaży tego segmentu w Wielkiej Brytanii od 2016 roku.

Od tej edycji Nagrodę Bookera wspiera nowy partner finansujący, Bukhman Philanthropies, to organizacja grantodawcza, która – obok wsparcia kultury i literatury – koncentruje się również na projektach z obszaru zdrowia noworodków i matek oraz zdrowia psychicznego. Daria Bukhman, współzałożycielka i przewodnicząca fundacji, podkreśla osobisty wymiar lektury przekładów jako bramy do odmiennych doświadczeń i kultur, a także znaczenie literatury tłumaczonej w czasie społecznych podziałów: ma wzmacniać empatię i poszerzać perspektywę. W jej ujęciu jubileuszowa edycja jest szczególnie symboliczna, bo podkreśla rolę autora i tłumacza w epoce AI.

Tegorocznej edycji towarzyszy kampania Fiction beyond borders, która ma świętować to, jak przekład pomaga budować mosty między kontynentami i wrażliwościami. W ramach obchodów 10-lecia zapowiedziano m.in. wyjątkowe spotkanie londyńskim Southbank Centre w maju oraz plebiscyt czytelników na ulubionego laureata minionej dekady (głosowanie ma trwać do południa we wtorek, 21 kwietnia 2026, a wynik ma zostać ujawniony na początku maja). 

W tym roku wyróżniono trzy debiuty: The Nights Are Quiet in Tehran, The Duke oraz Zanim dojrzeją granaty. Szczególnie wybrzmiewa historia Kobiet bez mężczyzn Shahrnush Parsipur – książki zakazanej w Iranie od 1989 roku. Autorka była w latach 80. więziona, a po publikacji ponownie trafiła do aresztu, w odważny sposób bowiem pisała o kobiecej seksualności.

Organizatorzy zwracają uwagę, że silną reprezentację mają wydawcy niezależni – ponad połowa zestawienia to książki opublikowane przez oficyny spoza wielkich konglomeratów. Wśród nich są zarówno wydawnictwa dobrze znane w świecie przekładu, jak i imprinty pojawiające się w tym gronie po raz pierwszy. To kolejny sygnał, że literatura tłumaczona jest coraz częściej zauważana w Wielkiej Brytanii i Irlandii.