Anioł z Wiednia

Najnowsza powieść Kate Hewitt „Anioł z Wiednia” dotyczy okresu II wojny światowej i „programu eutanazji”, który szybko został rozszerzony i znany jest bardziej pod nazwą „akcja T4”.  Fabuła książki jest fikcją literacką, ale opisywane wydarzenia osadzone zostały w realnym miejscu jakim była klinika dziecięca Am Spiegelgrund działająca jako część szpitala psychiatrycznego Am Steinhof w Wiedniu. W powieści odnajdziemy także kilka prawdziwych postaci – pielęgniarek i lekarzy, którzy pracowali w klinice.

 Główną bohaterką powieści jest młoda kobieta, pielęgniarka Hannah Stern. Historia rozpoczyna się w październiku 1940 roku, kiedy Hannah zostaje wezwana do domu przyrodniego brata majora Abwery Georga Strassera. Okazuje się, że major jest ojcem 11-letniego Willego, który jest niepełnosprawny. Georg chce, aby siostra pojechała razem z bratankiem do kliniki w Wiedniu, która ma zapewnić jego synowi specjalistyczne leczenie i terapie. Chłopiec ma kurczowe porażenie mózgowe którego wynikiem są między innymi problemy z chodzeniem i mówieniem. Kiedy Hannah dociera z chłopcem na miejsce jest zaskoczona, bo miała inne wyobrażenie o placówce. Na początek zostaje rozdzielona z chłopcem i okazuje się, że będą w innych budynkach.  W klinice kobieta poznaje pielęgniarkę Margarethe Bauer z którą pracuje w budynku trzecim. Z czasem okazuje się, że klinika, w której się znaleźli z Willim nie jest dla niego i wielu przebywających tu dzieci miejscem bezpiecznym. Niektóre z nich bowiem mogą zostać uznane za „bezużyteczne”, a co za tym idzie niewarte dalszego życia. Jak potoczą się dalsze losy Willego i Hannah? Co dokładnie dzieje się w klinice?

Książki o tematyce wojennej wciąż wzbudzają głębokie poruszenie w każdej sięgającej po nie osobie. Szczególnie poruszają te, w których bohaterami są dzieci. Tak też jest w tym przypadku. Główna bohaterka i jej przyjaciółka pracują w miejscu szczególnym, przebywają tu dzieci i nastolatki chore i niepełnosprawne. Tymczasem kobiety obserwują nielicujące z powołaniem pielęgniarki i lekarza zachowania wobec małych pacjentów. Ludzie, który powinni otoczyć ich opieką, pomocą, leczeniem i ciepłem są dla nich nieludzcy, często okrutni, surowi, wręcz bezlitośni. Ich zachowania są konsekwencją fascynacji ideologią nazistowską i bezrefleksyjnego podporządkowania się rozkazom, a czasem wynikają ze strachu i trzymania się zasady niewychylania się.

Główną postacią w powieści jest Hannah, nieślubna córka niemieckiego profesora ekonomii. Dzięki retrospekcjom poznajemy jej trudne dzieciństwo i młodość, które przypadły na lata kryzysu międzywojennego. Dzięki przyrodniemu bratu dziewczyna zostaje pielęgniarką. W wielu 28 lat wiedzie samotne, ale stabilne życie w ośrodku Lebensborn w Steinhöring. Mimo, że nie uległa ideologii nazistowskiej kobieta podporządkowuje się ogólnym zasadom i wymaganiom. Życie nauczyło ją, że może liczyć tylko na siebie, jest nieufna i ostrożna. Wyjazd z bratankiem do kliniki w Wiedniu i wydarzenia, które tam mają miejsce zmieniają ją i jej myślenie. Hannah to postać złożona i wielowymiarowa. Staje przed trudnymi dylematami i wyborami, podejmuje decyzje w sytuacjach dla niej moralnie niejednoznacznych i przewartościowuje swoje myślenie. Musi wybierać między ochroną siebie a dobrem innych osób. Przyjaźń z Margarethe, obserwacja wydarzeń w klinice i sytuacja z jej bratem otwierają się jej oczy na rzeczywistość. Zaczyna widzieć więcej i budzi się w niej duch walki. Zaczyna przekraczać swoje granice i lęki, podejmuje ryzyko gotowa ponieść konsekwencje swoich działań w imię ratowania życia innych. Obserwacja dokonującej się w niej przemiany, walki wewnętrznej jest fascynująca. Warto tutaj zwrócić uwagę na zachowanie jej przyjaciółki. To Margarethe Bauer jest tytułowym „Aniołem z Wiednia” ratującym dzieci z kliniki. Margarethe stopniowo doprowadza do przemiany w Hannah, ale ona nie przekonuje, nie namawia, ona stawia pytania, pokazuje i czeka aż przyjaciółka sama wyciągnie wnioski lub zacznie dopytywać. Przez takie działanie przemiana następuje stopniowo i jest głębsza. Tragiczną postacią, która wywołała we mnie sprzeczne emocje, bo z jednej strony współczucie a z drugiej złość, jest Georg Strasser, zmuszony do oddania syna do kliniki Am Spiegelgrund ze świadomością czym faktycznie jest to miejsce. Postawa, sposób traktowania małych pacjentów przez wielu lekarzy, pielęgniarki, sanitariuszy pracujących w klinice wywołują oburzenie i przerażenie, ale także złość i smutek. Po raz kolejny widać do czego prowadzi manipulacja i propaganda stosowane przez nazistów wobec swoich obywateli.

Ciekawa jest kompozycja powieści. W większości jest to trzecioosobowa relacja z bieżącej akcji pokazana z perspektywy Hannah. Jednak w tę narrację pisarka wplata retrospekcje wydarzeń z przeszłości głównej bohaterki, a także wydarzenia z przeszłości. Mimo, że akcja płynie spokojnym tempem, to nie brakuje tu dramatycznych wydarzeń i zwrotów akcji. Zakończenie było dla mnie zaskakujące i nieprzewidywalne. „Anioł z Wiednia” to powieść bardzo emocjonalna, poruszająca i wzruszająca. Bez drastycznych scen autorka umiejętnie buduje mroczny klimat pobytu w klinice. Dominują tu poczucie izolacji i osamotnienia oraz uczucia bezsilności, bólu i smutku. Mimo tak obciążających psychicznie emocji trudno oderwać się od lektury napisanej w sposób zrozumiały i płynny, pozbawiony zbędnego patosu. Dzięki tym elementom powieść czyta się szybko i bez wysiłku.

Książka ma walor edukacyjny pokazując pewien fragment historii z okresu II wojny światowej i refleksyjny. Hawitt stawia pytanie o rolę jednostki w świecie i jej wartość. Pokazuje, ile dobrego potrafi uczynić jedna osoba. A także, że nawet jedno uratowane od śmierci życie jest ważne. Przybliża czytelnikom nazistowską filozofię dotyczącą prawa do życia osób niepełnosprawnych zmuszając do zastanowienia się nad swoim stosunkiem do osób niepełnosprawnych i ich praw.

„Anioł z Wiednia” to jedna z tych książek, które na dłużej zostają w pamięci. Polecam nie tylko miłośnikom emocjonujących opowieści o II wojnie światowej. 

Informacje dodatkowe o Anioł z Wiednia:

Wydawnictwo: Filia
Data wydania: 2026-03-11
Kategoria: Obyczajowe
ISBN: 9788384410578
Liczba stron: 400
Tytuł oryginału: The Angel Of Vienna
Dodał/a opinię: Elżbieta Molęda

Tagi: Literatura obyczajowo-rodzinna