Król Popiel i inne wiersze

„Król Popiel i inne wiersze” Czesława Miłosza to dzieło, które w mojej ocenie jawi się nie jako spójny monolit, lecz jako fascynujący, momentami wręcz dramatyczny zapis człowieka stojącego na egzystencjalnym i twórczym rozdrożu. Lektura tego tomu jest doświadczeniem wymagającym, które nie pozwala na pośpieszne kartkowanie; to poezja, która zmusza do wielokrotnego powracania do tych samych fraz, rodząc w czytelniku głębokie poczucie osobistego spotkania z autorem, który sam próbuje zdefiniować siebie na nowo.

Największą i najbardziej uderzającą zaletą tego zbioru jest niesamowita plastyczność i sensoryczność języka, jakim posługuje się Miłosz. Poeta z genialną precyzją, daleką od taniej, ostentacyjnej ornamentyki, potrafi przekuć najbardziej abstrakcyjne, filozoficzne rozważania w namacalne obrazy. Kiedy pisze o codzienności - o świetle poranka, ptakach, wodzie czy architekturze - zmysłowy konkret staje się portalem do rozważań o uniwersalnym wymiarze ludzkiego losu. Niezwykle poruszająca jest ta podwójna perspektywa: z jednej strony bolesny, emigracyjny dystans wygnańca, z drugiej zaś - uderzająca intymność i aktualność pytań o tożsamość, o to, co właściwie oznacza bycie sobą w świecie, który bezustannie ulega destrukcji. Miłosz genialnie dekonstruuje wielkie narracje historyczne i polityczne, pokazując, że instytucje mijają, a ludzka natura i mechanizmy władzy pozostają niezmienne. Ta wielowarstwowość, gdzie historia miesza się z mitologią, snem i czystą metafizyką, sprawia, że tom ten potrafi autentycznie olśnić i rezonować w czytelniku przez długie dni. Na osobne brawa zasługuje samo wznowienie - edycja wzbogacona o reprodukcje autorskich rękopisów oraz znakomite, rzetelne opracowania krytyczne na końcu książki tworzy niepowtarzalny, niemal intymny klimat obcowania z procesem twórczym noblisty.

Tom ten nie jest jednak wolny od słabszych stron i potknięć, które mogą zaważyć na ostatecznym odbiorze. Przede wszystkim jest to zbiór wewnętrznie niespójny i kompozycyjnie nierówny. Obok utworów absolutnie genialnych, przejmujących, wręcz intymnych i uderzająco celnych, czytelnik trafia na fragmenty zdecydowanie przyciężkawe, nużące i niepotrzebnie wydłużone. Miłosz momentami wpada w ton nazbyt hermetyczny, przez co niektóre wiersze tracą swoją magnetyczną siłę i zaczynają generować u odbiorcy poczucie intelektualnego zmęczenia zamiast satysfakcji. To rozchwianie temperatury emocjonalnej i artystycznej sprawia, że nie każda próba zmierzenia się z tym tomem kończy się pełnym zrozumieniem za pierwszym razem - książka bywa kapryśna i wymaga od nas ogromnego kredytu zaufania oraz specyficznego, spokojnego nastroju.

Moja subiektywna opinia lokuje się gdzieś pomiędzy głębokim zachwytem nad pojedynczymi błyskami geniuszu a lekkim rozczarowaniem całościową konstrukcją tomu. Przechodziłam podczas tej lektury przez całe spektrum emocji - od absolutnego oczarowania prostotą i pięknem poetyckiego obrazowania, które potrafiło całkowicie przedefiniować moje patrzenie na świat, aż po momenty zniecierpliwienia i znużenia trudniejszymi pasażami. Urzekł mnie ekopoetycki rys niektórych utworów oraz ta niesamowita mądrość człowieka, który godzi się z własnym przeznaczeniem i nieuchronnością przemijania. Doceniam ten tom jako niezwykle ważny, egzystencjalny próg w twórczości poety, choć jako zamknięta całość pozostawia on we mnie pewien niedosyt.

Gdy przeczytałam, wiersz pt. ''Co znaczy'' autorstwa Pana Czesława Miłosza, którego twórczość w następujących książkach pt. ''Ocalenie'', ''Ziemia Ulro'', które to spowodowały, że rozumiałam płynący z nich przekaz, jaki chciał autor zawrzeć w tychże tomikach wierszy.

Nie ma w tym nic dziwnego, że zechciałam spojrzeć z innego punktu widzenia na to, w jaki sposób podąża za tym co już było, jest, co stanowi dla niego największą wartość, a do czego lubi najczęściej wracać, a co mu przeszkadza, kogo obdarza sympatią, a o czym pragnie zapomnieć na chwilę, aby móc do tego ponownie powrócić i dać do zrozumienia, że można spróbować naprawić to, co jest, zepsute w tomiku poezji pt. ''Król Popiel i inne wiersze''.

Przyznam, że zamieszczone wiersze nie należą do tych, co pojawia się w pełni zrozumienie za pierwszym razem, lecz należy kilkakrotnie je przeczytać, bo każdy z nich przedstawia inną historię wykreowaną z obrazu lub przeżyć emocjonalnych, które doświadczył lub chciał być bezpośrednio autor i to, co zapamiętał, relacjonuje.

Próbowałam skrycie, po cichu, w myślach rozważyć, zadając pytania, który z wierszy podoba mi się najbardziej i dlaczego wybrałam właśnie je, dlaczego są mi one bliskie, czy stanowią one dla mnie zagadkę, co czuje, gdy je czytam ponownie, a może wybrałabym się na spacer po tych miejscach, które zaznaczył poeta i spróbować na nie odpowiedzieć.

Wiersz pt. ''Portret grecki'' sprawia, że odczuwa, się zmęczenie patrząc na tego mężczyznę, walkę z życiem, w którym odgrywało się znaczącą rolę, pełniąc zawód poborcy podatkowego, kupca, żołnierza, składa się mu hołd, ale poza tym zachowuje się człowieczeństwo, za którym cały czas małymi krokami podążamy.

W wierszu pt. ''Pokój'' odnajduje wewnętrzny spokój oraz to, że mogę zaobserwować, o ile zechcę, co w nim się znajduje usłyszeć to, co jest ukryte za ścianą w zupełnej ciszy, a ja to dostrzegę z widoku okna, które są miłe dla mojego oka.

Wiersz pt. ''W Mediolanie'' to czas wspomnień podróży, jakie pozostawiają widoki na ulice, zapamiętane kolory, smaki potraw, osoby, zwiedzanie miejsc, do których ma się wyjątkowy sentyment, a wówczas czuje się szczęście, a być może to wszystko, co było, nie powróci, lecz tylko we śnie.

Chciałam, zachęcić do przeczytania tomiku poezji pt. ''Król Popiel i inne wiersze'', gdyż wybrałam najcenniejsze zwrotki z wiersza pt. ''Mistrz'', które uważam, że są wyjątkowe i w pełni oddają one twórczy hołd autorowi Panu Czesławowi Miłoszowi.

Żal, już daremny, o każdej godzinie
Długiego życia. Jakie piękne dzieło
Zdoła okupić uderzenia serca
Żywej istoty i komu wystarczy
Uczynki wyznać, które trwają wiecznie?

Kochałem jednak moje przeznaczenie.
I gdybym cofnął czas, czy wybrałbym uczciwość,
Nie potrafię odgadnąć. Linia losu nie wie.

Czy Bóg chce, żebyśmy gubili duszę,
Bo tak ma tylko dar nieskazitelny?