Przetok

,,Przetok" to historia, która ewoluuje powoli, nie rzuca w wir akcji, ona spokojnie osiada pod skórą, zostaje i finalnie atakuje, bo to thriller nie tylko o zbrodni ile o ludziach i ich motywacji. Autorka nie stworzyła historii czarno białej z jasnym podziałem na dobro i zło, tutaj rządzą emocje, które nie zawsze łatwo sklasyfikować.

Szczukowska-Białys serwuje powieść w dwóch osiach narracyjnych, gdzie z jednej strony poznajemy Dominikę i Jakuba, ludzi rozbitych przez chorobę i smierć, których relacja niejako wyrasta z bólu i jest próbą ocalenia siebie przed pustką. Z tej historii wyłania się ponury obraz tego, że miłość może skutkować usprawiedliwianiem rzeczy, które nie powinny być akceptowane.

Równolegle poznajemy wątek Matusza i księdza Wirtela i tutaj ciężar moralny jest znaczący. Powrót w rodzinne strony nie jest tutaj oczyszczeniem, czy nowym początkiem, a bardziej wejściem w istny labirynt. Wirtel  pozornie ciepły i niesamowicie charyzmatyczny stopniowo odsłania spod maski prawdziwy mroczny wizerunek. Autorka znakomicie ukazuje, jak autorytety z łatwością mogą manipulować i uwodzić, w następstwie czego łatwo można zatracić siebie, w zamian za obietnice bezpieczeństwa.

Szczukowska-Białys nie epatuje w powieści brutalnością, czy tanią sensacją, tutaj napięcie rośnie w sposób cichy, duszny i klaustrofobiczny niczym  w pomieszczeniu bez wyjścia. W tej historii nie jest nic proste, nic nie jest łatwe, to trudna historia o trudnych emocjach i stawia przed czytelnikiem trudne pytania, o granice i o tym czy wiara zawsze prowadzi ku światłu, czy jak daleko można się posunąć w imię miłości.

Finał ,,Przetoku" nie oczyszcza, nie daje ulgi, ona pozostawia niepokój, bo tylko uświadamia człowiekowi jak cieniutka jest grania między poświęceniem a zbrodnią, czy między wiarą a zaślepieniem. Tutaj widać jak ludzie chcąc dobrze, przekroczyli granice z za której nie ma już powrotu i nic nie jest takie samo.

Hanna S. Białys zachwyca czytelników dokładnie od 2024 roku. Bardzo się cieszę, że znam wszystkie książki pisarki i wciąż chcę poznawać jej twórcze wizje. Czy jednak ,,Przetok" także okazał się tekstem wciągającym i mrocznym jednocześnie? Jestem świeżo po lekturze i mogę powiedzieć: jak najbardziej tak. Oby tak dalej, choć tym razem Hanna S. Białys zmusiła mnie do wylania morza łez. Pewnie nie tylko ja mam za sobą takie doświadczenie. Płacz nie jest jednak niczym złym podczas lektury- ludzkie emocje są bardziej dowodem na uważne czytanie oraz na powiązanie fikcyjnej fabuły z własnymi odczuciami.

Jak już lekko napomknęłam, czytanie tej książki było dla mnie ogromnym wyzwaniem emocjonalnym, a nawet można powiedzieć, że rodzajem samookaleczenia. Nie, nie jest to żadna hiperbola, niech nikt tak nie myśli. Ten rok zaczął się dla mnie dramatycznie i najbardziej boleśnie, jak tylko można to sobie wyobrazić, dlatego dobrze rozumiem fikcyjnych bohaterów. Zmagają się oni ze śmiercią bliskich osób, a przede wszystkim z żałobą. Często byle błahostka urasta w naszych oczach do rangi dramatu, ale to, co serwuje nam Hanna S. Białys błahostką nie jest. Jak zatem rozumieć Dominikę, Jakuba czy Mateusza- ich decyzje i dramaty, z którymi przyszło im się zmierzyć? Celowo nie ujawniam żadnych szczegółów- gorąco pragnę, by czytelnicy sami odkryli wszystkie elementy fabuły. Gdy już jednak przeczytamy całą powieść, na pewno zadamy sobie pytanie: jak bym się zachowała/zachował? Powiem Ci coś, Drogi Czytelniku: teraz tego po prostu nie wiesz, tym bardziej, jeśli nie zmagasz się z podobnymi wyborami.  

Wszystkie wydarzenia autorka podzieliła na trzy strefy czasowe. Wiemy więc, co w życiu bohaterów działo się dawno temu, niedawno oraz- co najważniejsze- dzieje się obecnie. Czy zatem przeszłość ma zawsze ogromny wpływ na nasze późniejsze wybory? Czy dawne zmagania to fundament tego, czym będziemy kierować się w życiu i jaki będzie nasz charakter? Pytania te warto skonfrontować z treścią powieści, która może i jest trudna pod względem tematycznym, ale ważna ze względów moralnych. Sądzę, że wielu odbiorców zrozumie, by NIGDY nie oceniać z góry, gdyż nie ma takiej możliwości, by najedzony zrozumiał głodnego. Jest to po prostu nierealne, choć ludzie kochają osądy, plotki i tak zwaną pocztę pantoflową zakończoną stekiem bzdur i  niezliczoną liczbą oszczerstw w kierunku danej osoby.

Mimo ogromu trudnych wyborów wykreowanych przez pisarkę musimy zdać sobie sprawę, że fikcyjne wątki w ,,Przetoku"  na pewno mają miejsce w realnym świecie. Nie po raz pierwszy Hanna S. Białys przypomina mi mechanizmy działania reżysera filmowego, Wojciecha Smarzowskiego. Pisarka w brutalny, boleśnie dosłowny sposób przemówiła do nas słowami: masz, zobacz, czym naprawdę są trudne wybory życiowe i jak wpływają one na osoby zmuszone do podjęcia ostatecznego kroku. Brawa zatem należą się nie tylko za wciągającą fabułę, ale przede wszystkim za odwagę w poruszaniu drastycznych tematów. Hanna S. Białys niczego nie zamiata pod dywan, dlatego czekam na to, by otrzymywała ona prestiżowe nagrody. Zwyczajnie na nie zasługuje.

Autorka znowu zadbała nie tylko o wciągającą fabułę, ale i o szatę graficzną. Okładka doskonale pasuje do całości, gdyż często mówimy o splątanych ścieżkach lub tak zwanych torach życiowych, wykolejeniu się. Umiejętny podział rozdziałów nie czyni chaosu w głowach czytelników, a wygodna czcionka nie męczy oczu. Co więcej, na okładce możemy odczytać rekomendację od innej znakomitej pisarki, a konkretnie od Klaudii Muniak. Potwierdzam jej słowa w stu procentach i jednocześnie zapewniam, że nie są one formą blurbu marketingowego, w którym chodzi tylko o korzyść finansową. Nic z tych rzeczy!

Reasumując, ,,Przetok" to rasowy thriller psychologiczny, w którym nie zabrakło miejsca na milsze, niemal romantyczne akcenty. Napięcie, tajemnice, emocje, ale też wiara, wina, granice moralności to postumenty każdego z sześćdziesięciu rozdziałów książki. Umyślnie też nie ujawniam szczegółowo wątków głównych i tym bardziej pobocznych. Lektura ta zasługuje na to, by czytelnik sam doszedł do prawdy. Wiele jeszcze chciałoby się napisać, gdyż autorka naprawdę zasługuje na gatunkowy laur zwycięstwa. Myślę jednak, że wielu odbiorców z chęcią zaspokoi swą ciekawość, gdyż czytanie ,,Przetoku" nie będzie straconym czasem.

,,Przetok" to książka, która nie tyle opowiada historię, ile otwiera drzwi do miejsc, o których zwykle wolimy milczeć. Hanna Szczukowska-Białys z niezwykłą czułością i chirurgiczną precyzją pisze o utracie, o samotności w żałobie, o tym, jak kruche stają się granice, kiedy życie nagle zabiera nam punkt oparcia. To proza, która nie boi się trudnych spraw - i nie ucieka przed nimi nawet na milimetr.

Narracja autorki działa jak kojący rytm, który jednocześnie niesie w sobie napięcie. To właśnie w nim tkwi cała magia: czytasz, niby spokojnie, a jednak cały czas masz wrażenie, że coś drży w tle. Szczukowska-Białys potrafi opisać ludzką rozpacz tak, byś nie czuł się przytłoczony, ale byś naprawdę ją zrozumiał. I to jest jej największa siła.

Autorka po raz kolejny udowadnia, że potrafi budować opowieść precyzyjnie jak chirurg - bez jednego zbędnego gestu, bez tanich emocji. A puenta? Ach. Gdyby ktoś chciał uczyć się, jak konstruować finał, który jest i zaskakujący, i całkowicie logiczny, musiałby najpierw przeczytać ,,Przetok". To było zrobione z takim wyczuciem, tak sprytnie i tak subtelnie zaszyte w strukturze fabuły, że jedyne, co mi pozostało, to ukłon. Naprawdę: chapeau bas.

,,Przetok" to historia, która pokazuje, że najciemniejsze miejsca ludzkiej psychiki często rodzą się z najjaśniejszych uczuć. Że granice moralności bywają cienkie jak papier, a dobro i zło potrafią być podejrzanie podobne, dopóki ktoś nie zapali światła. To thriller, który nie epatuje brutalnością, lecz emocją - i właśnie dlatego zostaje w człowieku na długo. A ja... ja chyba jeszcze trochę w nim zostanę.