Wiedźma z Sudetów, Monika Raspen

„Wiedźma z Sudetów” to powieść, która wciąga nie krzykiem sensacji, lecz ciężarem prawdy. Monika Raspen prowadzi czytelnika w głąb XVII-wiecznych Moraw z niezwykłą dbałością o detale, atmosferę i emocje — tak sugestywnie, że niemal czuje się chłód kamiennych murów, zapach dymu i wszechobecny lęk.

Punktem zapalnym historii jest drobny, rozpaczliwy czyn ubogiej kobiety — kradzież hostii dla krowy, by ta dawała więcej mleka. W świecie, w którym zabobon splata się z polityką, a religijna gorliwość z ludzką małością, ten incydent uruchamia lawinę oskarżeń, która pochłonie kolejne niewinne osoby. Autorka znakomicie pokazuje mechanizm zbiorowej histerii: wystarczy plotka, uprzedzenie, czyjaś ambicja — i spirala przemocy zaczyna się toczyć sama.

Na kartach tej powieści autorka umieściła pokaźną galerię postaci — od możnych rodów po ubogich mieszczan i zielarki. Jest niezwykle rozbudowana, ale czytelna i wiarygodna. Każdy ma swoje motywacje, lęki, słabości. Szczególnie poruszają kobiety: stare, samotne, niezależne, „inne” — czyli idealne ofiary. Anna, matka Walpurgis czy oskarżone o czary wieśniaczki są pełnokrwistymi postaciami, którym łatwo kibicować i których los boli.

Raspen z wielką wnikliwością pokazuje, jak stygmatyzowano kobiety: za wiedzę, odmienność, ubóstwo, samotność, a czasem po prostu za to, że komuś zawadzały. Oskarżenia o czary nie wynikają tu z nadprzyrodzonych zdarzeń, lecz z ludzkiej zazdrości, chciwości, strachu i żądzy władzy. Szczególnie mocno wybrzmiewa bezradność wobec systemu, w którym raz rzucone podejrzenie staje się wyrokiem. I tu nasuwa się refleksja, którą w rozdziale „Sprawiedliwi” w swojej wypowiedzi zawarł stary ksiądz Startioře: „(...) choć minęło wiele lat, ludzkość niczego się nie nauczyła. Cały czas z lubością pali się czarownice, choć nie zawsze rozpalając stos. [...]”.

Na co warto zwrócić uwagę? Na rzetelność. Widać, że autorka doskonale przygotowała się do tematu — realia procesów inkwizycyjnych, struktura społeczna, obyczaje, a nawet szczegóły życia codziennego tworzą spójny i wiarygodny obraz. Czytając, wkracza się w żywy świat, w którym każda decyzja ma konsekwencje.

Na uwagę zasługuje piękny, plastyczny, momentami niemal poetycki, a jednocześnie klarowny i nienachalny język. Raspen potrafi budować napięcie ciszą, niedopowiedzeniem, jednym zdaniem, które zapada w pamięć. Opisy przyrody Sudetów i morawskich krajobrazów działają jak kontrapunkt dla ludzkiego okrucieństwa — piękno natury pozostaje niewzruszone wobec tragedii ludzi.

Tempo akcji jest wyważone. To nie thriller historyczny pędzący na oślep, lecz opowieść, która rozwija się jak nadciągająca burza — powoli, nieuchronnie, coraz cięższym powietrzem. Dzięki temu finał uderza z podwójną siłą.

„Wiedźma z Sudetów” porusza tematy boleśnie aktualne: mechanizm kozła ofiarnego, niszczącą moc plotki, łatwość, z jaką społeczność potrafi zwrócić się przeciw najsłabszym. To opowieść o tym, jak zabobon i strach mogą zastąpić rozum, a sprawiedliwość — pragnienie odwetu.

To książka piękna literacko, ale trudna emocjonalnie. Zostawia w czytelniku niepokój, smutek i refleksję nad tym, jak niewiele trzeba, by cywilizowana społeczność zamieniła się w tłum domagający się stosu.

Komu zaproponowałabym tę książkę?
Miłośnikom powieści historycznych z duszą, realistycznych i psychologicznie wiarygodnych — takich, które bardziej przeżywa się, niż zwyczajnie czyta.

Informacje dodatkowe o Wiedźma z Sudetów, Monika Raspen:

Wydawnictwo: Replika
Data wydania: 2026-03-17
Kategoria: Literatura piękna
ISBN: 9788368560916
Liczba stron: 416
Dodał/a opinię: Agnieszka MB

Tagi: Współczesna proza literacka